گاز ساۋداسى دەلدالداردان تازارتىلادى

«گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە سۇيىتىلعان مۇناي گاز نارىعىنداعى احۋال سەبەپ بولىپ وتىر. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ تاۋارلىق گازبەن گازداندىرىلماعان وڭىر­لەرىندەگى تۇرعىندار مەن كاسىپ­ورىندار تۇتىناتىن, سونداي-اق كولىك قۇرالدارىنا پاي­دالا­نىلاتىن كوگىلدىر وتىن نارى­عىندا ءوندىرۋشى مەن تۇتى­نۋ­شى مۇددەسىنە ساي ەمەس كە­لەڭ­سىز­دىكتەر قالىپتاسقان.

– ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدىڭ بەكىتىلگەن شەكتى كوتەرمە ساۋدا باعاسى بۇگىنگى كۇنى, قو­سىل­عان قۇن سالىعىن ەسەپكە الما­عاندا, تونناسى 38437 تەڭ­گە­نى قۇرايدى. ۇسىنىلىپ وتىر­عان زاڭ جوباسىنىڭ ماقسا­تى – سۇيىتىلعان مۇناي گازىن شىعارۋ كولەمىن ارتتى­رۋعا وندى­رۋشىلەردىڭ قىزىعۋ­شى­لىعىن تۋدىرۋ ارقىلى سۇيى­تىل­­عان مۇناي-گاز تاپشىلىعىن بول­عىزباۋ. ول ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ جانە بيزنەس ءۇشىن اكىمشىلىك كە­دەرگىلەردى قىسقارتۋ بويىن­شا جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسات شەڭ­بەرىندە شىعىنمەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ىشكى نارىققا بەرۋدى ەنگىزگەننەن كەيىن ەلەكتروندى ساۋ­دا الاڭدارى ارقىلى ولاردىڭ كىرىستىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن, – دەدى زاڭ جوباسىن تانىستىرعان ءماجىلىس دەپۋتاتى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.

بايانداماشى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە اۋىق-اۋىق بايقالىپ تۇراتىن گاز تاپشىلىعىنىڭ سە­بەپ­تەرىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, قازىر سۇيىتىلعان گازدىڭ بولشەك ساۋداداعى باعاسى كوتەرمە ساۋ­داداعى باعادان ەداۋىر جوعارى بولعاندىقتان, بۇل سالا دەل­دال­داردىڭ مايلى شەلپەگىنە اينالعان. ءتىپتى بولشەك ساۋ­دا­­داعى باعانىڭ ءوزى كورشى ەل­دەر­دەگى كوتەرمە باعادان دا تو­مەن بول­عان­دىقتان, گازدى زاڭ­سىز ەكس­پورتتاۋعا قۇلشىنىپ وتىر­عاندار دا از ەمەس.

ب.ىزمۇحامبەتوۆ گاز وندىرەتىن زاۋىتتار باعانىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى ىشكى نارىقتا شى­عىن­عا ۇشىراپ وتىرعاندىعىن دا جەتكىزدى.

– قازاقستاندىق سۇيىتىلعان گازدى وندىرۋشىلەردىڭ تەك 2017 جىلى عانا الا الماعان كىرىسىنىڭ كولەمى 38 ملرد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرايدى. ال ەندى نەگىزگى كىرىس زاۋىتتان تۇتىنۋشىعا دەيىن جەتكىزەتىن دەلدالدار تىز­بەگىنىڭ قالتالارىنا ءتۇسىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان گازدى ىشكى نارىققا بەرۋ, اسىرەسە ونى ءوندىرۋ كولەمىن ارتتىرۋ مۇلدە ءتيىمسىز, – دەدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن گازدىڭ 72 پايىزى ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسىن جاۋىپ وتىر. بۇل قالىپ ساقتالار بول­سا 2019 جىلى ەلىمىزدە گاز­دىڭ تاپشىلىعى سەزىلە باستاۋى مۇمكىن.

سوندىقتان دا سۇيىتىلعان گازدىڭ شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋ, وندىرۋشىلەردىڭ قىزى­عۋ­شىلىعىن تۋدىرۋ ارقىلى سۇيى­تىلعان مۇناي-گاز تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ماقساتىن كوزدەيتىن زاڭ جوباسى ءوندىرۋشى مەن تۇتىنۋشىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.

دەپۋتاتتاردىڭ پايىمداۋ­ىنشا, گاز نارىعىن تارتىپكە كەلتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – زاۋىتتارعا سۇيىتىلعان مۇناي-گازدى ىشكى نارىققا ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارى ارقىلى بەرۋدى ەنگىزۋ. بۇل جاڭاشىلدىق كەلەسى جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزىلمەك. باستاپقىدا ەلەكتروندى الاڭ­عا گازدىڭ 10-20 پايىزى شىعا­رىلىپ, كەيىن تولىقتاي ساندىق جۇيەگە كوشىرىلەدى. دەمەك, بولاشاقتا قازىرگى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتىپ وتىرعان شەكتىك باعا تۇسىنىگى جويىلادى.

ونەركاسىپ كاسىپورىندارى, اۆتوكولىكتىك گاز قۇيۋ ستانسالارى, گاز تولتىرۋ بەكەتتەرى گازدى قازىرگىدەي دەلدالداردىڭ كو­مەگىنە جۇگىنبەي-اق ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىندا ساتىپ الا­تىن­دىقتان, كوگىلدىر وتىن باعا­سىنىڭ تومەندەۋى دە جوققا شىعارىلمايدى.

دەپۋتاتتار اتالعان «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

جالپى وتىرىستا حالىق قالاۋلىلارى «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا تۇزە­تۋلەر ەنگىزۋگە قاتىستى كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسىن جۇ­مىسقا قابىلدادى. قۇجات جاڭا ينستيتۋتتاردى ەنگىزۋگە, قۇقىق­تىق ولقىلىقتار مەن قايشى­لىقتاردى جويۋ ارقىلى سايلاۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋگە باعىت­تالعان. كونستيتۋتسيالىق زاڭعا ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزە­تۋلەر بارىنشا اشىق ءارى دەموكراتيالىق سايلاۋ پروتسەسىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتپەك. بۇل رەتتە سايلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى دا جۇمىسقا الىندى.

وسى كۇنى ماجىلىستە بىر­قاتار زاڭنامالىق اكتىلەر ەكىن­شى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ونىڭ ىشىندە, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋ بارىسىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا, زاڭ تەحنيكاسى قاعيدالارىنا ساي­كەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان رەداك­تسيالىق-ناقتىلاۋ سيپاتىنداعى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن.

ايتا كەتەرلىگى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتا­سىنىڭ قۇرىلۋىن جانە جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وسى زاڭ قولدانىسقا ەنگىزىلگەن كۇن­نەن باستاپ 5 جىلعا دەيىنگى وتپەلى كەزەڭ اتالعان زاڭمەن بەلگىلەندى, بۇل كەزەڭ وتكەننەن كەيىن ۇكىمەت ۇكپ قاتىسۋشىلارىنىڭ قۇ­رامىنان شىعادى. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكپ-نىڭ ۇكىمەتپەن جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا نىسانىن ەنگىزۋگە, وڭىرلىك پالاتالاردا اۋداندىق كەڭەستەر, سالالىق كەڭەستەر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋعا, ۇكىمەت وكىلدەرىنىڭ ۇلتتىق كا­سىپ­كەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارۋ ورگاندارى – سەزد جانە تورالقا جۇمىسىنا قاتىسۋى تۋرالى نورمانى الىپ تاستاۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر ۇسىندى.

سونداي-اق وسى كۇنى ءماجىلىس ساقتاندىرۋ جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتىنە تۇزەتۋلەردى, سونىمەن قاتار ۆاليۋتالىق رەتتەۋ جانە ۆاليۋتالىق باقىلاۋ تۋرالى جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

جالپى وتىرىستا 1992 جىلعى 6 شىلدەدەگى تمد ەكو­نو­ميكالىق سوتىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگى­زۋ تۋرالى حاتتاما دەپۋتات­تار تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, قازاقستان مەن قىتاي ۇكى­مەتتەرى اراسىنداعى ءبىزدىڭ ەلگە تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالۋدى جۇزەگە اسىراتىن قازاقستان-قىتاي وندىرىستىك قۋاتتارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى قورى كىرىسىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن سالىق سالۋدان بوساتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ بويىنشا بەيىندى كوميتەتتەرگە قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»