قىزىلجار ءوڭىرىنىڭ مادەني ومىرىنە قاتىستى جاس بۋىن تۇگىل ۇلكەندەردىڭ وزدەرى بىلە بەرمەيتىن قاتپارلى تۇستار از ەمەس. مىسالى, بازبىرەۋلەر قازاق تەاترىنىڭ باستاۋىن قوس عاسىر توعىسىندا وتاۋ تىككەن س.مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-دراما تەاترىمەن بايلانىستىرادى. بۇل – تۇبىرىمەن قاتە بايلام. وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارى ۇلتتىق دراما تەاترى قۇرىلىپ, بىرنەشە جىل جەمىستى جۇمىس ىستەگەنىن ەسكە سالىپ قويۋ ارتىق بولماس.
سول سياقتى 90-شى جىلدارى وبلىستىق «لەنين تۋى» (قازىر «سولتۇستىك قازاقستان») گازەتىندە قىزمەت ەتكەن جاس جۋرناليست جارقىنبەك الىمبەتوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «جاڭاشا» ويىن-ساۋىق وتاۋى شاڭىراق كوتەرىپ, جۇرتشىلىق ءار قويىلىمىن اسىعا كۇتەتىن مادەني ورىنعا اينالعانىن قايتىپ قانا ۇمىتارمىز؟ ءازىل-قالجىڭعا, ۋىتتى كۇلكىگە تولى تۋىندىلاردىڭ ارا-اراسىنا تەرمەلەردى, حالىقتىق, ءداستۇرلى اندەردى, كۇيلەردى, ايتىس قويىلىمدارىن سىنالاپ كىرگىزىپ, رەپەرتۋار توتىقۇستاي تۇرلەنىپ وتىراتىن.
شاشۋباي مالدىباەۆ اعامىز ارىپتەس ءىنىسىن قولداپ, تالاي-تالاي ءساتتى رەجيسسەرلىك شەشىمدەر جاسادى. قۇرامىندا امانكەلدى ماۋكەنوۆ, ەرنازار ىبىراەۆ, كۇننار قابدوشەۆا, كاميلا الىباەۆا, تاعى باسقا جەرگىلىكتى ونەرپازدار بار توپ ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىنا, رەسەيدىڭ شەكارالاس ايماقتارىنا گاسترولدىك ساپارلارعا شىعىپ, تالعامپاز كورەرمەندەردى قازاقى قالجىڭعا قارىق قىلىپ ءجۇردى. وسىلايشا ومىردە دە, ونەردە دە ويىپ تۇرىپ ورىن العان ءازىل الەمىنەن ءبىراز ۋاقىت كوز جازىپ قالعانىمىز بەلگىلى. ەندى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىمەن س. مۇقانوۆ اتىنداعى قازاق سازدى-دراما تەاترىنىڭ بەلدى اكتەرى ءارى رەجيسسەرى بولاتبەك شامبەتوۆ ساتيرا تەاترىن قۇرىپ جاتىر دەگەندى ەستىپ, «جاقسىنى بىلمەك ءۇشىن» دەگەن نيەتپەن جولىعىپ, از-كەم تىلدەسكەن ەدىك.
– ساتيرا تەاترىنىڭ «تەرىسكەي» دەگەن اتاۋى قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى ەكەن. ونى قۇرۋ يدەياسى قالاي تۋدى؟
– جۇرتشىلىق ارزان, ىرجاقاي شوۋلاردان مەزى بولعان سىقىلدى. كەز كەلگەن تەلەارنانى اشىپ قالساڭ, وي سالارلىق ەشتەڭەسى جوق, تابيعاتىمىزعا جات كورىنىستەر اندىزداپ قويا بەرەدى. ارينە كوپشىلىككە تاس لاقتىرۋدان اۋلاقپىن. دەسەك تە شەتەلدەرگە ەلىكتەۋدەن, سولىقتاۋدان تۋعان تاتىمسىز قويىلىمدار جاستاردىڭ ساناسىن ۋلاپ, ۇلتتىق ناقىشتان اجىراتىپ بارا جاتقانى ءمالىم. كەيدە ءرولدى سومداپ جۇرگەن ارتىستەردىڭ وزدەرى نەگە ءماز بولىپ جۇرگەندەرىن تۇسىنبەيتىندەي اسەر قالدىرادى. اكتەرلىك شەبەرلىك, قارىم-قابىلەت ءوز الدىنا, مەنىڭشە, ەڭ باستىسى, بۇگىنگى كۇننىڭ وتكىر ماسەلەلەرىن, تولعاقتى پروبلەمالارىن استارلاپ تا, يشارالاپ تا, تىكەلەي دە جەتكىزەتىن سالماقتى, مازمۇندى رەپەرتۋارلىق شىعارمالار تاپشى. ەكىنشىدەن, ەزۋىڭە مىسقىل ۇيىرەتىن, جاعىمسىز قۇبىلىستارعا جيىركەنىش تۋدىراتىن ويلى ساتيرانى ادامدار تەلەديداردان عانا ەمەس, جەرگىلىكتى جەرلەردە تىكەلەي تاماشالاسا دەگەن ويدى ۇستاندىق. مۇنىڭ ءوزى كوڭىل كوتەرۋدىڭ, جاقسى دەم الۋدىڭ, مادەني ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ, ۇلگىلى قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ يگىلىكتى شاراسى بولار ەدى.
– جۇرتشىلىقتى كۇلدىرەمىز دەپ ءجۇرىپ ءبۇلدىرىپ الىپ جۇرمەيسىڭدەر مە؟
– وسىدان ون بەس شاقتى جىل بۇرىن وبلىستىق تەلەارنا جانىنان «ويپىرماي» اتتى ءازىل-سىقاق باعدارلاماسىنىڭ اشىلۋىنا ۇيىتقى بولعان ەدىم. از-كەم تاجىريبەمىز بار. ونىڭ ۇستىنە جاڭا تەاترعا بىرقاتار تالانتتى, تالاپتى ارىپتەستەرىمدى تارتىپ وتىرمىن. قالالىق مادەنيەت ۇيىنەن ورىن بەرىلىپ, بارلىق جاعداي تۋعىزىلدى. كەلەشەكتە 500 ورىندى قازاق تەاترى بوي كوتەرسە, ءورىسىمىز كەڭەيەتىن بولادى.
– بۇگىنگى كۇن ساتيراسىنىڭ ءمانىن قالاي تۇسىنەسىڭ؟
– قازىرگى كورەرمەندەردىڭ تالعامى دا, كوزقاراسى دا مۇلدەم بولەك. ساتيرا دا تاربيەنىڭ ماڭىزدى قۇرالى. ول تەك كۇلكىدەن تۇرمايدى. استارىندا سالماقتى وي, الەۋمەتتىك استار جاتۋى كەرەك. كەي جاعدايلاردا ساتيرانىڭ رۋحاني كۇش بەرەتىن, جاقسى كوڭىل كۇي سىيلايتىن قۇدىرەتىن اركەز ەستە ۇستاعان ابزال. ىزدەنە بىلگەنگە نىساناعا ىلىگەتىن تاقىرىپتار جەتىپ-ارتىلادى. قازاق ساتيرا تارلاندارىنىڭ شىعارمالارىن پاراقتايتىن بولساق, بۇگىنگى كۇنمەن ۇندەس, ماڭىزى ءبىر مىسقال كەم ەمەس تۋىندىلار از ەمەس. جەرگىلىكتى اۆتورلارمەن دە بايلانىسىمىز جاقسى. ءوڭىر تۇرعىندارى تىرناقالدى باعدارلامانى, العاشقى قويىلىمدى جۋىق ارادا تاماشالايتىن بولادى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تابيعاتىمىزعا جاقىن قازاقى ءازىل-قالجىڭدارعا كوبىرەك ورىن بەرەتىن بولامىز.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى