ارقاداعى سال-سەرىلىك ءداستۇر وكىلدەرىنىڭ بىرەگەيى اقان سەرى قورامسا ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي اقمولا وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيلەرى باسشىلارىنىڭ, عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەردىڭ جانە اقىن اندەرىن ورىندايتىن انشىلەردىڭ باسىن قوسىپ, اقان سەرىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «ماڭگىلىك اۋەنى» اتتى شارا وتكىزدى.
ء دۇبىرلى تويدىڭ تۇساۋى اقان سەرىنىڭ كىندىك قانى تامعان ولكەدەن باستاۋ الدى. اقمولا مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ عالىمدارى مەن زەرتتەۋشىلەرى, قوعام قايراتكەرلەرىن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ايىرتاۋ اۋدانى, اقان سەرى اۋىلىنداعى اقىننىڭ مەموريالدىق كەشەنىندە اقان سەرى ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى. سونداي-اق اقىندى ەسكە الىپ, ونىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋ بويىنشا تاجىريبە الماستى. جينالعان قاۋىم الدىندا ءسوز العان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, ايىرتاۋ اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ارميا ابىلقايىروۆ مەموريالدىق كەشەننىڭ كوز كورىم جەردە ەمەس, قالىڭ توعايدىڭ اراسىنا سالىنعانىنا وكىنىش ءبىلدىردى. سونىمەن كەزىندە رەسەيدىڭ چەليابى ولكەسىنەن كوشىپ كەلگەن شارۋالارعا جەر بەرۋ ءۇشىن اقان سەرى ومىرگە كەلگەن اۋىل تۇرعىندارىن مالمەن اينالىساسىڭدار دەگەن جەلەۋمەن وتىرىقشى ورنىنان قوزعاعان ساياسات تا سىن تەزىنە الىندى. ءوز كەزەگىندە اقىننىڭ مول مۇراسى بارشا قازاقتىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالعاندىعى دا ايتىلدى.
«تۇلعالار ەمەس, كەيىنگى ۇرپاق ۇساقتالىپ بارا جاتىرمىز. ءبىز ءۇشىن اباي, جامبىل, باۋىرجان سياقتى تۇلعالار بارشا قازاققا ورتاق ەدى. سوندىقتان دا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاپ, قازاق بالاسىنىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ جانە الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋ ۋاقىت تالابى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ايتىلعانداي, بىزدە تامىر دا, تاريح تا بار», دەدى جابال ەرعاليەۆ.
اقان سەرى مەموريالىنان كەيىنگى شارا كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا جالعاسىپ «اقان سەرىنىڭ ادالباقانى» اتتى قىسقامەتراجدى فيلم كورسەتىلدى. فيلمدە كەزىندە اقىننىڭ بەلگىلى ۇستاعا تەمىردەن يلەپ جاساتقان ادالباقانى توزا باستاعاندىعى ارقىلى ءومىردىڭ وتكىنشى ەكەندىگىن اسەرلى كورسەتە بىلگەن.
ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ كەزىندە «اقان سەرى – زامانىنىڭ سۇڭقارى, قىزىل ءتىلدىڭ ءدىلمارى, جىگىتتىڭ قۇلپى جىبەگى, ءسوزدىڭ اعىتىلعان تيەگى», دەپ ايتىپ كەتكەندەي اقان سەرىنىڭ ءالى دە اشىلماعان قىرلارى كوپ ەكەندىگىنە كوز جەتكىزگەندەيمىز. سوندىقتان دا اقان سەرى جىرعا قوسقان اقتوتى سۇلۋدىڭ جيەن نەمەرەسى ورىنباسار توكەنوۆانىڭ قولىنداعى جۇزىككە ەرىكسىز تەلمىرەسىڭ. ءيا بۇل اقان سەرىنىڭ سىيلاعان جۇزىگى. سول ماحابباتتىڭ سيمۆولىنا اينالعان جۇزىكتى قولىنان ءبىر ءسات تاستامايتىن ورىنباسار اپامىز دا ايتۋلى جيىنعا قاتىسىپ, ءوز ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
بۇدان كەيىن ش.قۇسايىنوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ قويىلىمىنداعى «اقان سەرى – اقتوقتى» سپەكتاكلىنىڭ كورسەتىلىمى بولدى. عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ 1941 جىلى جازىلعان شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا جازىلعان پەسا سول زاماننىڭ تاريحي شىندىعىن اشىپ كورسەتەدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن تەاتر شىمىلدىعى باس رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جاقىپ وماروۆ قويعان وسى سپەكتاكلمەن اشىلعان بولاتىن. قويىلىمنان كەيىن م.جۇماباەۆ اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانادا كىتاپسۇيەر قاۋىم اقان سەرى ومىرىنە جانە شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كىتاپ كورمەسىن تاماشالادى. ودان سوڭ شارا ۇكىلى ىبىراي اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيادا دا جالعاسىن تاپتى. ادەبيەت جانە ونەر مۇراجايىندا «سال-سەرىلىك ءداستۇردىڭ سالتاناتى» اتتى كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, كەلۋشىلەر ۇكىلى ىبىراي, ءبىرجان سال, اقان سەرى, بالۋان شولاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى, سونىمەن قاتار اقان سەرىنىڭ جەكە زاتتارىنىڭ كورمەسىمەن تانىستى.
اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى