وربۇلاق شايقاسىنداعى ەرلىك ۇلگىسى

تا­ۋەل­سىز ەلىمىز وربۇلاقتاعى تا­ري­حي بەتبۇرىستىڭ 350 جىل­دىعىن العاش رەت 1993 جىلى اتاپ وتكەنى بەلگىلى. سو­عان وراي, سول تۇستاعى قازاق مي­­نيس­ترلەر كابينەتىنىڭ 6 تار­ماقتان تۇراتىن ارنايى قاۋلى قابىلداعانى دا ەستە. سول قۇجاتقا وراي, ەلىمىزدە بىرقاتار ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. وربۇلاق شايقاسى وتكەن جەرگە ەسكەرتكىش-بەلگى­تاس ورناتىلدى. عىلىمي-تەو­ريا­لىق كونفەرەنتسيا ءوتىپ, كىتاپتار جارىق كوردى. بىراق ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىس­تى قۇجاتتا بەلگىلەنگەن ءىس-شارالاردىڭ ءبارى بىردەي ورىن­­دال­عان جوق. سول الاپات قىرعىندا ەرەكشە كوزگە تۇس­كەن كازاق-قىرعىز باتىرلارى مەن قولباسشىلار سالقام جاڭ­گىر حاننىڭ جانە سوناۋ سا­مار­قاننان مول اسكەرمەن كو­مەككە كەلگەن ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ اتتارىن ۇمىتپاۋ, ولاردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار تولىق جۇ­زەگە اسپادى. 

ۋاقىت وتە كەلە وربۇلاق شاي­قاسىنا قاتىستى ۇشقارى پىكىرلەر دە بوي كورسەتتى. ونى اركىم ءوز دەڭگەيىندە با­عا­لاپ, حالىق ەرلىگىنىڭ قا­دىرىن تۇسىرۋگە دەيىن باردى. سولاردىڭ دەنى كورشى يم­­پە­ريالاردىڭ كەزىندەگى باس­قىنشىلىق ساياساتىن جۇ­زە­گە اسىرۋ ءۇشىن قازاق دالاسىنا جۇرگىزگەن بارلاۋ ارەكەت­تەرىنىڭ نەگىزىندە قا­­عاز­­عا تۇسكەن ەكىۇشتى دەرەك­­­تەرگە سۇيەندى. بۇل كوزى­قا­راقتى ازاماتتاردى بەيجاي قالدىرعان جوق, ارينە. اسى­رەسە بەلجايلاۋ ءوڭىرىنىڭ تۇ­­لەگى, جازۋشى بەكسۇلتان نۇر­جەكە ۇلى وربۇلاققا قا­تىس­تى كوكەيگە قونىمدى تىڭ­ تاريحي دەرەكتەردى ءتۇر­لى باسىلىمداردا جاريالاپ,­ ۇلكەن جاناشىرلىق, ازاماتتىق بەلسەندىلىك تانىتتى. جاڭ­گىر ­حاننىڭ قابىرى سول شاي­قاس وتكەن جەرگە جاقىن ماڭ­دا قاراۋسىز, قورشاۋسىز جاتقا­نى دا بەلگىلى بولدى. 

بۇعان دەيىن تاريحي, مادە­ني مۇرالاردى تۇگەندەۋگە ات­سالىسىپ, ءبىراز تاجىريبە جي­ناقتاعان ماعان دا وي سالدى. شايقاس وڭتۇستىكتەن الىس­تا­عى وربۇلاقتا ءوتتى دەگەنمەن دە, وعان سول كەزدە قازاق حان­دى­­عىنىڭ استاناسى بولعان تۇر­­كى­ستاننان سالقام جاڭگىر حان باستاعان اسكەر اتتاندى ەمەس پە؟! جولاي وعان وسى ول­كە­دەن مىڭ-سان ساربازدار قو­سىل­عانى انىق. باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, قاسيەتتى قا­زىعۇرتتان جاقسىعۇل مەر­گەن باستاپ بارعان سارباز­داردىڭ جول تارتقانى تاريحي دالەلدەنگەن شىندىق. ال ەندى سوناۋ سامارقاننان قارا جەردى دۇبىرلەتكەن قالىڭ قول­مەن كومەككە اسىققان ءجا­لاڭ­­توس ءباھادۇردىڭ دە قازى­عۇرت ارقىلى وتكەنى بەلگىلى. ءبا­ھادۇر باستاعان اسكەرگە دە جولاي قازاق اۋىلدارىنان تالاي-تالاي ەلىم, جەرىم دەپ ەڭىرەگەن ەرلەر قوسىلمادى دەي­سىز بە. سولايى سولاي-اۋ,­ بى­راق وسىناۋ ەل مەن ۇلت بىر­لى­گىن, ۇلتتار بىرلىگىن كورسەتەتىن ۇلى وقيعانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزىپ, ايتىپ تۇراتىن ايبىندى ەسكەرتكىشتىڭ جوعى قا­لاي؟ بۇل قولعا الاتىن يدەيا ەدى.

جەر بەتىندە قانشا ادام, قانشا حالىق بولسا, سولاردىڭ بارشاسى تاۋەلسىزدىككە ۇمتى­لادى, وسى جولدا باستارىن باي­گەگە تىگەدى. ەشبىر پەندە بى­رەۋگە, باسقا باسقىنشىعا تا­ۋەلدى بولعىسى كەلمەيدى. ەكى الىپ يمپەريانىڭ ورتاسىندا بولۋعا تاعدىر جاز­عان جاس قازاق مەملەكەتى ۇزاق­قا سوزىلعان سوعىستار مەن سۇر­قيا ساياساتتىڭ سالدا­رى­نان وداقتاس ىزدەپ ءجۇ­رىپ,­ بو­داندىققا ءتۇسىپ قال­دى. قىس­قاسى, ءبىزدىڭ اتا-­بابا­لارىمىزدىڭ ءومىرى تاۋەل­سىز­دىكتى ساقتاۋ, تاۋەل­دىلىكتەن قۇ­­تىلۋ جولىنداعى قاندى قىر­عىنعا دا, مىلتىقسىز ماي­­دانعا دا تولى بولدى. ەگە­مەندىك ارمانعا اينالدى. سول مىڭجىلدىق ارماننىڭ جۇ­زەگە اسۋىن كورۋ باقىتى ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازىلىپتى. 

«تاۋەلسىزدىك جەمىستەرى» دەگەن ۇلى ۇعىم بار. ونى ساناپ تاۋىسۋ قيىن. سولاردىڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى, بىرە­گەيى دەسەك تە جاراسار, وت­كەن تاريحىمىزدا ورىن ال­عان اقتاڭداقتاردى جويۋ, بۇر­مالانعان قاتەلىكتەردى قالپىنا كەلتىرۋ, ءبىر سوزبەن قايىر­عاندا, ءوز تاريحىمىزدى ءوزىمىز جازۋ. ەگەمەندى ەل اتانعان سوڭ ءبىز وسىنداي­ قۇقىققا, مۇمكىندىككە يە بول­­دىق. بىراق بۇل اسا ما­ڭىز­دى ىسكە جۇرت بىردەن جاپ­پاي بۇرىلا سالعان جوق, ءتىپ­تى ەل ءۇمىت ارتقان تا­ريح­شى­لارىمىزدىڭ ءوزى ەن­جار­لىق,­ سامارقاۋلىق تانىت­تى.­ «فرانتسيانى فرانتسيا ەتكەن فرانتسۋزدار ەمەس, فران­تسۋزداردى فرانتسۋز ەتكەن ­فران­تسيا» دەگەن بەلگىلى ءسوز­دىڭ شى­ندىعى بىزگە دە انىق كورىنە باستادى. اللا ابى­روي بەرگەندە ۇلكەن ءىس كوپ كەشىكپەي ۇلكەن ۇيدەن – اقوردادان باستاۋ الدى. قاي ماسەلەنى دە تەرەڭنەن تول­عاپ, الىستان قاپىسىز بول­جايتىن ەلباسىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆ دەر كە­زىن­دە, مەملەكەتتىك دەڭ­گەيدە «ما­دەني مۇرا» باعدار­لاما­سىن قابىلداپ, مادەني-تا­ري­حي كوشتىڭ ات-كولىگىن قام­داپ, باعىت-باعدارىن بەل­گىلەپ, سارا جولعا سالىپ بەر­دى. وسى باعدارلاما ايا­سىن­دا وزىمىزدەگىلەرگە قو­سا شەت­ەل ارحيۆتەرىندە ەش­كىم كە­رەكسىنبەي, ىزدەۋسىز, قوز­­عاۋ­سىز سارعايىپ جاتقان مىڭ-سان دەرەكتەر جيناستىرىلىپ, اينالىمعا قوسىلىپ, جۇيە­لەنىپ, ون-سان كىتاپتارعا ار­قاۋ بولدى. كوپتەگەن ما­قالالار جاريالاندى. قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. بىراق جىلدار, عاسىرلار بويى ۋاقىت شاڭ-تو­زاڭىنا كومىلگەن, تاريحي ناقتى دەرەكتەن اڭىزعا اينالعان اتا تاريحىمىزدى ءالى دە بولسا تۇگەل ارشىپ,­ ار­تىق-اۋىس پايىمداردان تازارتىپ, تۇگەندەپ الا قويعان جوقپىز. مۇنداي اۋقىمدى ىسكە ۋاقىت كەرەك ەكەن, سونىمەن بىرگە, سانانىڭ جاڭعىرۋى, ءپى­سىپ-جەتىلۋى دە قاجەت بولىپ شىق­تى.

كەلە-كەلە ۇلتتىق قۇندى­لىق­تارىمىزدى تۇگەندەۋگە, جوعالت­قانىمىزدى ىزدەپ-تاۋىپ, بارىمىزدى بازارلاۋ­عا­ تاريحشى, جازۋشى اعا­يىن­­دارمەن بىرگە باسقا سالا­لار­دىڭ وكىلدەرى دە ارالاسا باس­تادى. سەبەبى بۇل تاريحي ميس­سيانى ابىرويمەن ات­قا­رۋ ءۇشىن ىنتا, ىقىلاس, شى­نايى پاتريوتيزم, ءبىلىم عانا ازدىق ەتەتىنى بايقالدى. كوپ رەت­تە قارجى تاپشىلىعى دا­ قولبايلاۋ بولىپ جاتتى. سون­داي-اق قاراپايىم عانا مى­سال, جەر-سۋ اتاۋلارىنا قا­تىستى تاريحي شىندىقتى قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندە, كەي جاعدايدا كادىمگىدەي داۋ-داماي تۋىنداپ, قازاقستاننىڭ قول­دانىستاعى زاڭدارىنا, جال­پى يۋريسپرۋدەنتسياعا, شەتەل­دەردىڭ ءىس-تاجىريبەسىنە, مەم­لەكەتارالىق قاتى­ناس­تارعا, ىشكى جانە سىرتقى سايا­ساتقا, اسا شەتىن جاي – ۇلت­ارالىق ماسەلەلەرگە جەتىك مامانداردىڭ قاجەتتىگى ءبىلىن­دى. اسىرەسە جەرگىلىكتى ۇلت وكىل­­­­­دەرىنىڭ ۇلەس سالماعى تىم­ تومەن وڭىرلەردە جاس ەگە­­­مەن ەلدىڭ كەشەگى تاريحى­نا قاتىستى كەز كەلگەن قارا­پايىم ماسەلە, وپ-وڭاي كۇر­مە­ۋى قيىن تۇيىنگە اينالىپ كەتىپ تە جاتتى. مەن مۇ­نى سول­تۇستىك قازاقستان وبلىس­تىق سوتىنا توراعا بولىپ بار­­عان تۇستا – 1999 جىلى باي­­قادىم جانە سول كەزەڭدە «ما­­دەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, سوت توراعاسىنىڭ مىندەتتەرى اۋقى­مىنان شىعىپ, قوعامدىق جۇ­مىس­تارمەن اينالىسۋىما دا جول اشىلدى. 

ول كەزدە سولتۇستىك جۇر­تى ۇلت, تاريح, ۇلتتىق داستۇر­لەر تۋ­رالى ءسوز قوزعاۋعا ءالى ۇي­رەن­­­بەگەن كەز ەدى, جەرگىلىكتى بي­­­لىكتىڭ دە بۇل ورايدا, قا­لىپ­­تاسقان ءىس-تاجىريبەسى دە جوقتىڭ قاسى بولاتىن. بەي­نەلەپ ايتقاندا سىرەسكەن اق قار, كوك مۇزدىڭ كوبەسى سو­گىل­­مەگەن... وسىنداي كۇ­دىك­ پەن ءۇمىت قاتارلاسقان جاع­­داي­­دا زاڭگەر ءارى ازامات رە­تىندە جو­­عارىدا اتالعان باع­دار­لا­ما­داعى مىندەتتەردى ورىن­داۋ­عا بەل شەشە ارالاسۋىما تۋ­را كەل­دى.

ءا دەگەندە, ءبىر قاراعاندا ۇساق كورىنەتىن, الايدا ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن ماسەلەلەردى شەشۋ ىسىنە قولۇشىن بەرۋدى باستاپ كەتتىم. سولتۇستىكتەگى سوت جۇ­مىسىنا قازاق ءتىلىن باتىل ەن­گىزۋدى قولعا الدىق. شەتىن ماسەلەلەردە بۇقپانتايلاماي, ەڭسە كوتەرىپ, كوپتەگەن جيىنداردا توبە كورسەتىپ, ءوز ويى­مىزدى اشىق ايتتىق. ۇلت رۋحىن تۇگەندەسەك دەپ جۇرگەن ازاماتتار ءبىزدى ىزدەي باستادى. ءار قيلى وي-پىكىر, ۇسىنىس, يدەيا­لار سوت عيماراتىنا قا­راي ويىستى. ءبىز ەشكىمنىڭ كەۋ­دەسىنەن يتەرگەن جوقپىز, جەتەگىندە دە كەتپەدىك. «بۇل ءبىزدىڭ مىندەتىمىزگە جاتپايدى», دەگەندەي قاشىرتپا ءسوز ايتپادىق. ءسويتىپ جۇرگەندە, تاريحتان اتى وشۋگە اينالعان قوجا­بەرگەن جىراۋ ءتۇيىنى الدى­مىزدان شىقتى. ماسە­لە­نىڭ سالماقتى, كۇردەلى ەكە­­نىن ءبىلىپ, ونى تياناقتى دا­يىن­­دىقپەن ءتۇيىنىن شەشۋگە كىرىس­تىك. سول ۋاقىتتا «جەتى جار­عى جانە قوجابەرگەن جى­راۋ» اتتى حالىقارالىق قايى­رىمدىلىق قورى دۇنيەگە كەل­دى. قارسىلار شىقتى. ەسەسىنە قولداۋشىلار كوپ بولدى. تا­ريح­شىلار, جازۋشى-جۋر­­ناليستەر, قۇيماقۇلاق شەجى­رەشىلەر قوجابەرگەننىڭ اتاق­تى جىراۋ عانا ەمەس, قول باس­تاعان باتىر ەكەنىن دە دالەل­دەپ شىقتى. جىراۋدىڭ بۇكىل شىعارمالارىن جيناقتاپ, ءومىر­بايانىن ءتۇزىپ, بىرنەشە كىتاپ ەتىپ شىعاردىق. قو­جا­­بەر­گەن تولىباي ۇلى ورتا­مىزعا قايتا ورالدى. بۇل ار­قىلى قاناتتانعان ءبىز: «ولكە تاريحى – تۇلعالار تاعدىرى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-كونفەرەنتسيا وتكى­زىپ, سولتۇستىك قازاقستان اي­ماعى­نىڭ ۇلى تۇلعالارىن ءبىر تۇگەن­دەپ, ۇلىقتاپ شىقتىق. سەڭ ­قوزعالدى. ءىستى ءارى قا­راي جال­­عاس­تىرۋشىلار, دامى­تۋ­شى­لار كوبەيدى. بۇل ءبىزدىڭ باس­­­تى جەڭىسىمىز ەدى.

قىزمەت بابىمەن ءبىراز ۋا­قىت ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولعاندا دا رۋحانياتقا جان­اشىرلىق ماسەلەسى ءبىر ءسات ەستەن شىققان جوق. ەندى وڭ­تۇس­تىك قازاقستاندا دا بۇل جۇمىستاردى جاندان­دى­­­را تۇسۋگە تۋرا كەلدى. قا­زاعى قالىڭ, ۇلتتىق سالت-داس­­­تۇرلەرى جاقسى ساقتالعان اي­ماقت­ىڭ دا بۇل ورايدا, وزىن­دىك پروب­لەمالارى بار ەكەن...

2017 جىلى ءبىزدى وربۇلاق شايق­اسىنداعى حالىق ەرلىگىن ماڭ­­گى ەستە قالدىرۋ يدەياسى قات­­تى تولعاندىردى. «ىز­دە­­­گەن­­­گە – سۇراعان» دەگەندەي,­ وسى ساتتە ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاق­قا باعدار: رۋحا­ني­ جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلا­ما­لىق ماقا­لاسى جارىق كورىپ, بىز­گە عانا ەمەس, بۇكىل ەلگە قوزعاۋ سال­دى. ەندى ويداعى يدەيا­نى جۇزەگە اسىرۋعا شىن­داپ كىرىستىك. ويعا العان ەس­كەرت­كىش ورناتا سالۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەسكەرتكىشتى ورناتاتىن لايىقتى ورىن – جەر كەرەك, رەسپۋبليكالىق ارنايى كوميسسيانىڭ رۇقساتى قاجەت, كوپشىلىكتىڭ قولداۋى دەگەن تاعى بار. مۇنىڭ ۇستىنە ءبىز كە­شەن­دى ەسكەرتكىش ورناتۋمەن بىرگە, وربۇلاق شايقاسى تاقى­رىبىندا عىلىمي-تەوريالىق كون­فەرەنتسيا وتكىزىپ, سول شاي­قاستاعى ۇلى جەڭىستىڭ 375 جىل­دىعىن رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدە تويلاۋ ءۇشىن ونى اتاۋ­­لى كۇندەر تىزبەسىنە ەن­گىزۋ ماسە­لەسىن دە قوسا كو­تەر­­­­­دىك. 

كەشەندى ءارى ايبىندى ەس­كەرت­­كىش جاساۋ ءىسى اۋقىمدى ۇيىم­داستىرۋ شارالارىن كە­رەك ەتەدى. ونى اتقاردىق تا. و باستا ءبىر عانا مەنى مازا­لا­عان يدەيانىڭ ۋاقىتى كەلگەن­دە وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىس­تىق اكىمدىگى, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, سون­داي-اق ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترلىگى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­­داعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى, م.اۋەزوۆ اتىن­داعى وڭتۇستىك قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, تاعى باسقا ۇجىمدار مەن كوپ­­تەگەن ازاماتتار قىزۋ قول­دادى. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى شىمكەنت قالاسىندا «ۇلت تاريحىنداعى وربۇلاق شاي­­قاسى: ۇلى جەڭىستىڭ اقي­قاتى جانە ماڭىزى» اتتى حا­لىق­­ارالىق عىلىمي-كونفەرەنتسيا وتكىزەتىن بولىپ باتۋالاستىق. وسى ەكى ورتادا, شىمكەنت-تاشكەنت حا­لىق­ارالىق كۇرە­ جولىنىڭ شا­راپ­حانا ەلدى­مەكەنى تۇسىن­داعى بيىك جوتادا باسقا دا ەسكەرتكىشتەر قاتا­رىن تو­لىق­تىرىپ, وربۇلاق شاي­قاسىنداعى جەڭىستىڭ 375 جىل­­دىعىنا ارنالعان ەرەك­شە­ مەموريالدىق كەشەن بوي كوتەردى. ونىڭ حاس بە­تىن­دە جاڭگىر حان مەن ءجا­لاڭ­­توس ءباھادۇردىڭ ات ۇس­تىن­­­دەگى بەينەلەرى الىس­تان مەن مۇندالايدى. ال وسى­­ناۋ «با­تىر بابالار» مەموريال­دىق كەشەنى ورنالاسقان الاڭ­نىڭ سىرتقى جاعىن تۇتاس­تاي تۇيىقتايتىن گرانيت قا­بىر­عادا بىرنەشە پاننولار ورنالاسقان. ونىڭ ءبىرى «اقتابان شۇبىرىندى, القا­كول سۇلاما» اتانعان زار زاماندى بەينەلەيدى. ەكىنشىسىندە وربۇلاق شايقاسىنىڭ كو­رى­نىستەرى ايشىقتالعان. پانو­رامالىق قابىرعادا ۇلى جە­ڭىس­كە قول جەتكىزۋدە ەرەكشە كوز­گە تۇسكەن ەكى قولباسشىمەن بىر­گە شاپىراشتى قاراساي, ار­عىن اعىنتاي, الشىن جيەم­بەت, قاڭلى ساربۇقا, ناي­مان كوكسەرەك, دۋلات جاقسىعۇل, سۋان ەلتىندى جانە قىرعىز وكىل­دەرى كوتەن مەن تاباي باتىر­لاردىڭ اتى-جون­دەرى ەندى وش­پەستەي ەتى­لىپ, گرانيت تاسقا قاشالعان. اتال­عان قابىرعانىڭ ورتاسىنا ەسكەرتكىش كەشەننىڭ ور­بۇلاق شايقاسىنداعى ۇلى جەڭىس­تىڭ 375 جىلدىعىنا ار­نال­عانى تۋرالى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە تۇسى­نىكتەمە جازىلعان (باتىر بابالار) دەلىنگەن بەلگىتاس ورنا­تىلعان. ايتپاقشى, ءبىز – قازاق­تار اتا-بابا ارۋاعىن سىي­لاعان حالىق­پىز عوي. ەس­كەرتكىشتى قولعا الۋدان بۇ­رىن الىس­تاعى وربۇلاققا با­رىپ,­ شايقاس وتكەن جەردى كو­رىپ, سول قان مايداندا شەيىت كەتكەن ساربازدارعا قۇ­ران باعىشتاپ قايتۋدى ءجون كورگەنبىز. بەلجايلاۋ دەگە­نىمىز, زامانىمىزدىڭ ۇلى قا­لام­گەرى ءابىش كەكىلباي ۇلى كە­زىن­دە اتاپ وتكەندەي, جان با­لاسىنا قيمايتىنداي جەر ءجانناتى ەكەن. بۇكىل پان­فيلوۆ اۋدانىنىڭ مالشىلارى جازدا سوندا باس قوسىپ, راحات ءومىر كەشەتىنىنە دە كۋا بولدىق. تەك سول ەكى تاۋ­دىڭ ارا­سىنداعى بىرنەشە شا­­قى­رىمعا سوزىلاتىن «جاسىل­ جاي­­لاۋ, تۇكتى كىلەمدى» قاق جا­­رىپ وتەتىن جولدىڭ بويىن­دا سالقام جاڭگىر حان مەن ونىڭ ساربازدارى جەرلەنگەن­ ورىن­نىڭ قورشاۋ-بەلگىسىز جات­­­قانى كوڭىلگە كىربىڭ ءتۇ­سىر­دى. شىمكەنتكە كەلە بو­لا­شاق ەس­كەرتكىشتەن بۇرىن تە­­مىر قور­شاۋ مەن گرانيتتەن بەل­گىتاس جاساتىپ, قايتا جولعا شىق­­تىق. ءسال كەشىكسەك تاۋ اسۋ­لارىن قار باسىپ قالا­دى ەكەن. مالشىلاردىڭ ال­دى قىس­تاۋ­لارىنا كوشە باستا­عاندا ال­عا قويعان ماقساتتى ورىنداپ قايت­­ت­ىق. 

شىمكەنت پەن الماتىدان ارنايى بارعان ۇلكەن توپ­تىڭ ءىس-ارەكەتى جاركەنت جۇرتشى­لى­عىن عانا ەمەس, جالپى قا­زاق­ستان حالقى اراسىندا سەر­پىلىس تۋعىزعانى انىق. ەكى ساپاردان كەيىن ءباسپاسوز بە­تىندە وربۇلاق شايقاسىنا قا­تىستى ونداعان ماقالا جارىق كوردى. بۇل يگىلىكتى ءىس باسقانى ايت­پاعاندا, سول تاريحي جايلاۋدا قاننان-قاپەرسىز مال باعىپ جۇرگەن شوپاندار مەن باق­تاشىلاردىڭ وزدەرى كۇندە كورەتىن, جۇرگەن جەرمەن-جەكسەن كونە قابىرلەرگە باسقاشا, ەرەكشە ءىلتيپات, قۇرمەتپەن قاراي باستاعانىن بايقاپ, قۋاندىق.

سونداي-اق ىزگىلىكتى ءىستى باس­تاماس بۇرىن 2017 جىلى قاڭتار ايىندا الىستاعى سا­مارقانعا جول تارتىپ, داع­بيد قىستاعىندا ماحۋمي اعزام قوجا قورىمىندا جات­قان, داڭق­تى ءجالاڭتوس ءبا­ھا­دۇردىڭ باسىنا بارىپ, قۇ­­ران باعىشتاپ, تاعزىم ەت­تىك. سامارقاندا ۇلى با­با سالدىرعان الەمدىك قۇن­دى­­لىقتار قاتارىنا ەنگەن رەگيستان الاڭىنداعى شەر­دور (ارىستان مەدرەسەسى) مەن ءتىللا حاري (التىنمەن اپتالعان) مەدرەسەلەرىن كورىپ, ريزاشىلىق سەزىمگە بولەنىپ, ۇلىقتاۋعا تۇرارلىق ۇلى بابا ەكەنىنە كوز جەتكىز­دىك. 

ەسكەرتكىشتىڭ اشىلاتىن ۋاقىتىنا ساناۋلى كۇن­دەر قالدى. دايىندىقتى قاي­تا-قايتا شيراتامىز. بۇل جيىن­نىڭ جاي ءبىر كوڭىل كوتە­رىپ, اس-سۋ ءىشىپ, اياق بوساتاتىن كەزەكتى كوپ شارانىڭ ءبى­رى بولىپ قالماۋىنا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. حا­­­لىق­ارالىق جيىنعا رەس­پۋب­ليكاعا تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, عالىمدار, جا­زۋ­­شىلار, ستۋدەنت جاستار,­ ورتا مەكتەپتەردىڭ تاريح­ ءپا­نى مۇعالىمدەرى كوپ­تەپ شا­قى­رىلدى. ماقسات – ەل مەن جەر تاريحى تۋرالى اڭگى­مە­لەردى جاستاردىڭ ساناسىنا ­جەتكىزۋ, قۇلاعىنا قۇيۋ. تا­راتىڭقىراپ ايتقان­دا: «بو­لاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «مەن حالقىمنىڭ تاعىلىمى مول تاريحى مەن ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ۇزىلمەگەن ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن ال­داعى وركەندەۋدىڭ بەرىك ءدىڭى ەتە وتىرىپ, ءاربىر قادامىن نىق­ باسۋىن, بولاشاققا سە­نىم­مەن بەت الۋىن قالايمىن» دەپ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ وتكەندەي, بۇكىل حالىقتىق رۋحاني جاڭعىرۋ ۇردىسىنەن شەت قالماي, ازامات­تىق ۇستانىمدى تانىتۋ, باس­تى باعىت بولىپ وتىر. وسى ارا­دا جىر جامپوزى ءىلياس جان­سۇگىروۆتىڭ: ء«وز ۇلىن, ءوز ەر­لەرىن ەسكەرمەسە, ەل تەگى قاي­دان السىن كەمەڭگەردى», دەگەن ەكى جول ولەڭىندەگى قا­نات­تى قاعيدانىڭ ءتۇپ-تا­مى­رىندا ەلدىڭ كەلەشەگى, ۇلت­­­تىڭ بولاشاعى دەپ نەبىر الا­پات قيىندىقتاردى باستان كە­شىپ, كيەلى توپىراعىنا جاتتى جولاتپاۋ جولىندا ەرلىك جاساعان بابالاردىڭ, باتىر-باعلانداردىڭ قاھارماندىعى, بۇكىل بولمىسى جاتقانى انىق. سول قاھارماندىقتى ۇمىت­­­­­­پاڭدار دەگەندى دە مەڭ­زەپ تۇرعانداي. ءبىز سونى ەل بول­­عان تۇستا مۇلتىكسىز اتقا­رىپ, كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ, ساباقتاستىقتىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەۋدى ازا­ماتتىق پارىز سانادىق. پا­رىز­بەن قاتار, كەتكەن ەسەنى تۇگەن­دەۋدەگى قارىز دەپ ۇقتىق. ەن­دى سول پارىز جولىنداعى بابا­لارعا ارنالعان ىرگەلى ءىس-شارا جۇرت يگىلىگىنە اينالسا دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعان ەدى.

بەكەت تۇرعاراەۆ, «جەتى جارعى جانە قوجابەرگەن جىراۋ»  حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورىنىڭ توراعاسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زاڭگەر