ۇلكەن تەننيس – وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى. سپورتتىڭ تورەسى دەسەك تە جاراسار. ءبىر وكىنىشتىسى – ەلىمىزدە كەنجەلەۋ قالعان. بۇگىندە حالىقارالىق ارەنالاردا قازاقستاننىڭ نامىسىن نەگىزىنەن ازاماتتىعىمىز بەرىلگەن رەسەيلىك ورتاڭقول تەننيسشىلەر قورعاپ ءجۇر. ءبىزدىڭ تاراپتان وزىمىزدەن تالابى تاۋداي جاس تالانتتارىمىز كوپتەپ شىقسا دەگەن تىلەك بار.
ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ قازاقستان سپورتىنا قاتىسى جوق. وسى جولى ءبىز شۆەيتساريالىق مايتالمان سپورتشى, ۇلكەن تەننيستىڭ حاس شەبەرى, تۋما تالانت يەسى رودجەر فەدەرەر تۋرالى ءسوز قوزعاماقپىز. جالپى, الەمدە كوزىنىڭ تىرىسىندە اتى اڭىزعا اينالعان ادامدار كوپ كەزدەسە قويمايدى. فەدەرەردى سول ازشىلىقتىڭ قاتارىنا قوسۋعا ابدەن لايىق تۇلعا دەسەك, ەش ارتىق كەتپەيتىنىمىز انىق.
تەننيس كورتىنىڭ بولاشاق جۇلدىزى 1981 جىلدىڭ 8 تامىزىندا شۆەيتساريانىڭ شاعىن عانا بازەل قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى روبەرت جارتىلاي نەمىس بولسا, اناسى لينەت ديۋ راندتىڭ تەگى افريكالىق كورىنەدى. ۇلىنىڭ ۇلكەن تەننيسكە قىزىعۋشىلىعىن بايقاپ, كاسىبي تالىمگەرگە العاش بەرگەن دە اناسى ەكەن. سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ قىر-سىرىن تەز مەڭگەرە باستاعان رودجەر 12 جاسىندا-اق جاسوسپىرىمدەر جارىسىنا جولداما السا, 16 جاسىندا العاشقى ۇلكەن جەڭىسىنە قول جەتكىزەدى – جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ۋيمبلدون ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى اتانادى. اراعا ءتورت جىل سالىپ, ۋيمبلدوننىڭ ەرەسەكتەر باسەكەسىندە توپ جارادى. وسى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىنىڭ فينالىندا ول ءوزىنىڭ بالا كەزىندەگى تابىنارى پيت سامپراستان باسىم تۇسەدى...
ر.فەدەرەر قازىرگى ولشەممەن قاراعاندا ەرتە, 19-عا تولار شاعىندا وتباسىن قۇرعان. تاڭداۋىنىڭ دا تەننيسشى قىزعا تۇسكەنى تاڭداندىرماسا كەرەك. شۆەيتساريا ازاماتشاسى بولعانىمەن, تەگى چەح ميروسلاۆا ۆاۆرينەتسپەن ول سيدنەي وليمپياداسىندا تانىسادى. ەكەۋى دە شۆەيتساريا قۇراماسىنىڭ مۇشەلەرى بولاتىن. وسى ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت – ۇلكەن تەننيستەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرىپ, ءتىپتى الەمدەگى 100 مىقتى تەننيسشى قىزدىڭ ساناتىنا ەنگەن ميروسلاۆا 24 جاسىندا اياعىن سىندىرىپ الىپ, سودان كورتقا قايتا ورالماعان ەدى. ءسويتىپ, ول ءوزىنىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇبايىنىڭ PR-مەنەدجەرى جۇمىسىنا جۇمساپ كەلەدى. رودجەر كورتقا شىققان كەزدە ونىڭ اركەز تريبۋنادان تابىلاتىنى دا سوندىقتان.
ءسوز رەتىندە فەدەرەرلەر وتباسىندا ەگىز ۇل مەن ەگىز قىز ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتەيىك. قىزدارى 2009 جىلى ومىرگە كەلسە, ۇلدارى 2014 جىلى تۋعان.
رودجەردىڭ وزىنە كەلسەك, ول بارلىق ءتورت ۇلكەن دۋلىعانى جەڭىپ العان تاريحتاعى التىنشى تەننيسشى بولىپ تابىلادى. ۇلكەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىنىڭ 20 دۇركىن جەڭىمپازى. فەدەرەردەن اتاقتى يسپان تەننيسشىسى رافاەل ءنادالدىڭ ءتورت, بۇگىندە ۇلكەن سپورتپەن قوشتاسقان امەريكالىق شەبەر پيت سامپراستىڭ التى ۇلكەن دۋلىعاسى كەم. سەربيالىق ۇلكەن تالانت يەسى نوۆاك دجوكوۆيچ بۇل تىزىمدە 12 دۋلىعا جەڭىمپازى رەتىندە العاشقى ءتورت مىقتىنى تۇيىندەپ تۇر. قازىر ات ۇستىندە جۇرگەن باسقا تەننيسشىلەردىڭ جەتىستىكتەرى ەكى-ءۇش ۇلكەن دۋلىعادان اسپايدى.
ايتپاقشى, فەدەرەر – ەكى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىنىڭ شىڭىن قاتارىنان بەس رەتتەن باعىندىرعان تەننيس تاريحىنداعى تۇڭعىش سپورتشى (2003-2007 جىلدار – ۋيمبلدون, 2004-2008 جىلدار – اقش-تىڭ اشىق چەمپيوناتى). بۇعان قوسا, ول – 30-دان اسقان شاعىندا ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىن كەمى ءتورت رەتتەن جەڭىپ العان ءۇش تەننيسشىنىڭ ءبىرى. ماماندار ۇلكەن تەننيسكە قاتىستى اشىق ءداۋىر اتاپ جۇرگەن سوڭعى 50 جىل بەدەرىندە مۇنداي ەرەن كورسەتكىشكە بۇگىندە شاۋ تارتپاق تۇگىلى شالدىقتىڭ قامىتىن مىقتاپ كيگەن اۋستراليالىقتار – رود لەيۆەر مەن كەن روزۋولل قول جەتكىزگەن بولاتىن. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى, اماندىق بولسا, بيىل 80-گە, ەكىنشىسى 84-كە تولادى.
بىراق فەدەرەر 37-گە اياق ارتقانىمەن, ءالى تۇعىردان تايعان جوق. سوندىقتان اتاقتى اۋستراليالىقتاردىڭ الدىن وراپ كەتۋىنە مۇمكىندىگى بار دەپ ەسەپتەيمىز. بۇلاي ءسوز ساپتاۋىمىز نەگىزسىز دە ەمەس. ول 20-شى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىن – اۋستراليانىڭ اشىق چەمپيوناتىن وسى جىلدىڭ باسىندا جەڭىپ الدى. الدا ءالى ءۇش ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرى – رولان گارروس – فرانتسيانىڭ اشىق چەمپيوناتى, ۋيمبلدون – ۇلىبريتانيانىڭ اشىق بىرىنشىلىگى جانە امەريكانىڭ اشىق چەمپيوناتى بار. تىم بولماسا وسىلاردىڭ بىرەۋىندە جەڭىسكە جەتۋى ابدەن مۇمكىن. بيىل ءساتى تۇسپەسە كەلەسى جىل بار دەگەندەي. ارينە, ول جاسارىپ كەلە جاتقان جوق. ۇلكەن سپورتتا ادامنىڭ جاسى ۇلكەن ءرول اتقاراتىنى تۇسىنىكتى. بىراق فەدەرەردىڭ كورتتاعى قيمىل-ارەكەتتەرى ءالى دە كوز قىزىقتىرارلىقتاي.
تاماشا تەننيسشىنىڭ مىنا ءبىر جەتىستىكتەرىن دە ايتپاي كەتسەك, قيانات بولار. ول – ەكى ۇلكەن دۋلىعانى كەمى التى رەتتەن جەڭىپ العان العاشقى تەننيسشى. ال اۋستراليانىڭ اشىق چەمپيوناتى بيىگىن التى رەتتەن ءۇش تەننيسشى باعىندىرسا, فەدەرەر سولاردىڭ ءبىرى. ۋيمبلدوندى ول سياقتى سەگىز رەت جەڭىپ الار تەننيسشى ازىرشە كوكجيەكتەن كورىنبەيدى. بۇل دا ءبىر وزىندىك رەكورد.
1998 جىلدان – 17 جاسىنان اتر-تۋرلاردا (اعىلشىنشادان قازاقشالاعاندا تەننيس كاسىپقويلارىنىڭ قاۋىمداستىعى, تەننيس كاسىپقويلارىنىڭ ەليتالى الەمدىك تۋرى دەپ تە ايتىلادى) ونەر كورسەتىپ كەلە جاتقان رودجەر ءوزىنىڭ سپورتتىق مانسابىندا 96 رەت جەڭىس تويىن تويلاعان ەكەن. بۇدان بولەك 2008 جىلى جۇپتاسىپ ونەر كورسەتۋدە بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى اتاندى. 2012 جىلعى لوندون وليمپياداسىندا جەكەلەي سىندا كۇمىس مەدالعا قول جەتكىزدى. دەۆيس كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وسى جەڭىستەردىڭ 20-سى اسا بەدەلدى سانالاتىن ءارى كوپ سىيلىقاقى يەلەنۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى.
سىيلىقاقى دەمەكشى, ءوزىنىڭ 20 جىلدىق سپورتتىق عۇمىرىندا فەدەرەر 115 ميلليون دوللارعا جۋىق اقشا تاپقان. وسى كورسەتكىشى بويىنشا ول الەمدەگى ەڭ تابىستى سپورتشى سانالادى.
سپورت ساڭلاعى ءوزىنىڭ ءار جەڭىسىن, اسىرەسە, ۇلكەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىندەگى جەڭىسىن العاشقى ۇلكەن تابىسى سەكىلدى ەرەكشە ەموتسيونالدى كوڭىل كۇيدە كوزىنە مولتىلدەتە جاس الىپ قابىلدايتىنىنىڭ ءوزى ءبىر قاراعاندا قىزىق كورىنەدى. سوندىقتان ونى «جىلاۋىق فەدەرەر» دەيتىندەر دە بار. ەكىنشى جاعىنان وسىنداي سەنتيمەنتالدىلىك ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ نازىكتىگىن, مىنەزىنىڭ جۇمساقتىعىن بىلدىرەتىندەي. ءجۇزىنىڭ شۋاق شاشقانداي جىلىلىعى ادامداردى وزىنە ماگنيتشە تارتاتىنى انىق. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا وعان تىلەۋلەس جانكۇيەرلەردىڭ وراسان كوپ ەكەندىگى دە مەنمەندىكتەن ادا قاراپايىم بولمىسىنا بايلانىستى بولار دەپ توپشىلايمىز.
ەندى رودجەر فەدەرەر تۋرالى ايتقان نەمىستىڭ تانىمال تەننيس شەبەرى, بۇگىندە تابىستى تالىمگەر ساناتىنداعى بوريس بەككەردىڭ سوزىنەن ءۇزىندى كەلتىرەيىك. «رودجەر – بۇل فەنومەن. 36-دان اسقان شاعىندا وسىنداي شەبەرلىگىمەن ماقتانا الاتىن كىم بار؟! وعان تەڭ كەلەر ەشكىم جوق...». بەككەردىڭ پىكىرىنشە, رودجەر جۋىر ماڭدا تەننيسپەن قوشتاسا قويمايدى. «بۇل, – دەيدى ول, – ءبىزدىڭ سپورت ءۇشىن شىن مانىندە ماڭىزدى».
سونىمەن فەدەرەردىڭ قاتىسقان جارىستارىنىڭ بارىندە نەمەسە بارىندە دەرلىك جەڭىسكە جەتەتىن فەنومەنىنىڭ سىرى نەدە؟ وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى مەن تاماشا تەحنيكاسى, كەز كەلگەن مىقتى تەننيسشىگە قارسى تەز بەيىمدەلەتىن يكەمدىلىگى مەن قارسىلاسىنىڭ قانداي ءىس-قيمىل جاسايتىنىن العىر شاحماتشىداي الدىن الا ءبىلىپ قوياتىن اقىلدى ويىن ورنەگىن كورسەتەتىندىگى دەسەك, قاتەلەسپەيتىن سەكىلدىمىز. ۇلكەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىنىڭ اشىق چەمپيونات رەتىندە وتكىزىلە باستاۋىنا وراي اشىق ءداۋىر اتالىپ جۇرگەن سوڭعى 50 جىل بەدەرىندە ءارى ودان ارىدە دە, بەككەر اتاپ كورسەتكەندەي, فەدەرەرگە تەڭ كەلەر تەننيسشى ازىرگە جوق ەكەنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز.
سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»