• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
سپورت 12 ءساۋىر, 2018

رودجەر فەدەرەر فەنومەنى

461 رەت
كورسەتىلدى

ۇلكەن تەننيس – وليمپيادالىق سپورت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى. سپورتتىڭ تورەسى دەسەك تە جاراسار. ءبىر وكىنىشتىسى – ەلىمىزدە كەنجەلەۋ قالعان. بۇگىندە حالىقارالىق ارەنالاردا قازاقستاننىڭ نامىسىن نەگىزىنەن ازاماتتىعىمىز بەرىلگەن رەسەيلىك ورتاڭقول تەننيسشىلەر قورعاپ ءجۇر. ءبىزدىڭ تاراپتان وزىمىزدەن تالابى تاۋداي جاس تالانتتارىمىز كوپتەپ شىقسا دەگەن تىلەك بار.

ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ قازاقستان سپورتىنا قاتىسى جوق. وسى جولى ءبىز شۆەيتساريالىق مايتالمان سپورتشى, ۇلكەن تەننيستىڭ حاس شەبەرى, تۋما تالانت يەسى رودجەر فەدەرەر تۋرالى ءسوز قوزعاماقپىز. جالپى, الەمدە كوزىنىڭ تىرىسىندە اتى اڭىزعا اينالعان ادامدار كوپ كەزدەسە قويمايدى. فەدەرەردى سول ازشىلىقتىڭ قاتارىنا قوسۋعا ابدەن لايىق تۇلعا دەسەك, ەش ارتىق كەتپەيتىنىمىز انىق.

تەننيس كورتىنىڭ بولاشاق جۇلدىزى 1981 جىلدىڭ 8 تامىزىندا شۆەيتساريانىڭ شاعىن عانا بازەل قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى روبەرت جارتىلاي نەمىس بولسا, اناسى لينەت ديۋ راندتىڭ تەگى افريكالىق كورىنەدى. ۇلىنىڭ ۇلكەن تەننيسكە قىزىعۋشىلىعىن بايقاپ, كاسىبي تالىمگەرگە العاش بەرگەن دە اناسى ەكەن. سپورتتىڭ وسى ءتۇرىنىڭ قىر-سىرىن تەز مەڭگەرە باستاعان رودجەر 12 جاسىندا-اق جاسوسپىرىمدەر جارىسىنا جولداما السا, 16 جاسىندا العاشقى ۇلكەن جەڭىسىنە قول جەتكىزەدى – جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ۋيمبلدون ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىم­پازى اتانادى. اراعا ءتورت جىل سالىپ, ۋيمبلدوننىڭ ەرەسەكتەر باسەكەسىندە توپ جارادى. وسى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىنىڭ فينالىندا ول ءوزىنىڭ بالا كەزىندەگى تابىنارى پيت سامپراستان باسىم تۇسەدى...

ر.فەدەرەر قازىرگى ولشەممەن قاراعاندا ەرتە, 19-عا تولار شاعىندا وتباسىن قۇرعان. تاڭ­­­داۋىنىڭ دا تەننيسشى قىز­عا تۇسكەنى تاڭداندىرماسا كە­رەك. شۆەي­تساريا ازاماتشاسى بول­عانىمەن, تەگى چەح ميروس­لاۆا ۆاۆرينەتسپەن ول سيد­نەي وليمپياداسىندا تانىسا­دى. ەكەۋى دە شۆەيتساريا قۇرا­ما­سى­نىڭ مۇشەلەرى بولاتىن. وسى ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت – ۇل­كەن تەننيستەن ۇلكەن ءۇمىت كۇت­تىرىپ, ءتىپتى الەمدەگى 100 مىق­تى تەننيسشى قىزدىڭ ساناتى­نا ەنگەن ميروسلاۆا 24 جاسىندا اياعىن سىندىرىپ الىپ, سودان كورت­قا قايتا ورالماعان ەدى. ءسوي­تىپ, ول ءوزىنىڭ بارلىق كۇش-جى­گەرىن جۇبايىنىڭ PR-مەنەد­جەرى جۇمىسىنا جۇمساپ كەلەدى. رودجەر كورتقا شىققان كەزدە ونىڭ اركەز تريبۋنادان تابىلاتىنى دا سوندىقتان.

ءسوز رەتىندە فەدەرەرلەر وت­با­سىندا ەگىز ۇل مەن ەگىز قىز ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتەيىك. قىزدارى 2009 جىلى ومىرگە كەلسە, ۇلدارى 2014 جىلى تۋعان.

رودجەردىڭ وزىنە كەلسەك, ول بارلىق ءتورت ۇلكەن دۋلىعانى جەڭىپ العان تاريحتاعى التىنشى تەننيسشى بولىپ تابىلادى. ۇل­كەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىنىڭ 20 دۇركىن جەڭىمپازى. فەدە­رەر­دەن اتاقتى يسپان تەننيسشىسى را­فاەل ءنادالدىڭ ءتورت, بۇگىن­دە ۇلكەن سپورتپەن قوشتاس­قان امەريكالىق شەبەر پيت سام­پراستىڭ التى ۇلكەن دۋلىعاسى كەم. سەربيالىق ۇلكەن تالانت يە­سى نوۆاك دجوكوۆيچ بۇل تىزىمدە 12 دۋلىعا جەڭىمپازى رە­تىن­دە ال­عاش­قى ءتورت مىقتىنى تۇيىن­دەپ تۇر. قازىر ات ۇستىندە جۇر­گەن باس­قا تەننيسشىلەردىڭ جەتىس­تىكتەرى ەكى-ءۇش ۇلكەن دۋلىعادان اسپايدى.

ايتپاقشى, فەدەرەر – ەكى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىنىڭ شى­ڭىن قاتارىنان بەس رەتتەن با­عىن­دىرعان تەننيس تاريحىنداعى تۇڭعىش سپورتشى (2003-2007 جىلدار – ۋيمبلدون, 2004-2008 جىلدار – اقش-تىڭ اشىق چەم­پيوناتى). بۇعان قوسا, ول – 30-دان اسقان شاعىندا ۇلكەن دۋ­لىعا ءتۋرنيرىن كەمى ءتورت رەتتەن جەڭىپ العان ءۇش تەننيسشىنىڭ ءبىرى. ماماندار ۇلكەن تەننيسكە قا­تىستى اشىق ءداۋىر اتاپ جۇر­گەن سوڭعى 50 جىل بەدەرىندە مۇن­داي ەرەن كورسەتكىشكە بۇگىن­دە شاۋ تارتپاق تۇگىلى شالدىق­تىڭ قامىتىن مىقتاپ كيگەن اۋستراليالىقتار – رود لەيۆەر مەن كەن روزۋولل قول جەتكىزگەن بولاتىن. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى, اماندىق بولسا, بيىل 80-گە, ەكىنشىسى 84-كە تولادى.

بىراق فەدەرەر 37-گە اياق ارت­قانىمەن, ءالى تۇعىردان تايعان جوق. سوندىقتان اتاقتى اۋسترا­ليالىقتاردىڭ الدىن وراپ كە­تۋىنە مۇمكىندىگى بار دەپ ەسەپ­تەيمىز. بۇلاي ءسوز ساپتاۋى­مىز نەگىزسىز دە ەمەس. ول 20-شى ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرىن – اۋس­تراليانىڭ اشىق چەمپيونا­تىن وسى جىلدىڭ باسىندا جەڭىپ الدى. الدا ءالى ءۇش ۇلكەن دۋلىعا ءتۋرنيرى – رولان گارروس – فرانتسيانىڭ اشىق چەمپيوناتى, ۋيمبلدون – ۇلىبريتانيانىڭ اشىق بىرىنشىلىگى جانە امە­ري­كانىڭ اشىق چەمپيوناتى بار. تىم بولماسا وسىلاردىڭ بىرەۋىندە جەڭىسكە جەتۋى ابدەن مۇمكىن. بيىل ءساتى تۇسپەسە كەلەسى جىل بار دەگەندەي. ارينە, ول جاسارىپ كەلە جاتقان جوق. ۇلكەن سپورتتا ادامنىڭ جاسى ۇلكەن ءرول اتقاراتىنى تۇسىنىكتى. بىراق فەدەرەردىڭ كورتتاعى قيمىل-ارەكەتتەرى ءالى دە كوز قىزىقتىرارلىقتاي.

تاماشا تەننيسشىنىڭ مىنا ءبىر جەتىستىكتەرىن دە ايتپاي كەتسەك, قيانات بولار. ول – ەكى ۇلكەن دۋلىعانى كەمى التى رەتتەن جە­ڭىپ العان العاشقى تەننيسشى. ال اۋستراليانىڭ اشىق چەمپيو­ناتى بيىگىن التى رەتتەن ءۇش تەن­­نيسشى باعىندىرسا, فەدەرەر سو­­لاردىڭ ءبىرى. ۋيمبلدوندى ول سياقتى سەگىز رەت جەڭىپ الار تەن­­نيسشى ازىرشە كوكجيەكتەن كو­رىن­بەيدى. بۇل دا ءبىر وزىندىك رەكورد.

1998 جىلدان – 17 جاسىنان اتر-تۋرلاردا (اعىلشىنشادان قازاق­شالاعاندا تەننيس كاسىپقويلارىنىڭ قاۋىم­داس­تىعى, تەننيس كاسىپقويلارىنىڭ ەليتالى الەمدىك تۋرى دەپ تە ايتىلادى) ونەر كورسەتىپ كەلە جاتقان رودجەر ءوزىنىڭ سپورتتىق مان­سابىندا 96 رەت جەڭىس تويىن تويلاعان ەكەن. بۇدان بولەك 2008 جىلى جۇپتاسىپ ونەر كور­سەتۋدە بەيجىڭ وليمپيا­دا­سىنىڭ چەمپيونى اتاندى. 2012 جىلعى لوندون وليمپيا­دا­سىندا جەكەلەي سىندا كۇمىس مە­دالعا قول جەتكىزدى. دەۆيس كۋبو­گىنىڭ جەڭىمپازى. جوعارى­دا ايتقانىمىزداي, وسى جەڭىستەر­دىڭ 20-سى اسا بەدەلدى سانالاتىن ءارى كوپ سىيلىقاقى يەلەنۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن دۋلىعا تۋرنيرلەرىنىڭ ۇلەسىنە تيەدى.

سىيلىقاقى دەمەكشى, ءوزى­نىڭ 20 جىلدىق سپورتتىق عۇمى­رىن­دا فەدەرەر 115 ميلليون دول­­لارعا جۋىق اقشا تاپقان. وسى كور­سەتكىشى بويىنشا ول الەم­دەگى ەڭ تابىستى سپورتشى سانالادى.

سپورت ساڭلاعى ءوزىنىڭ ءار جەڭى­سىن, اسىرەسە, ۇلكەن دۋلىعا تۋر­نيرلەرىندەگى جەڭىسىن ال­عاشقى ۇلكەن تابىسى سەكىلدى ەرەك­شە ەموتسيونالدى كوڭىل كۇيدە كوزىنە مولتىلدەتە جاس الىپ قابىل­دايتىنىنىڭ ءوزى ءبىر قاراعاندا قىزىق كورىنەدى. سوندىقتان ونى «جىلاۋىق فەدەرەر» دەيتىندەر دە بار. ەكىنشى جاعىنان وسىنداي سەنتيمەنتالدىلىك ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ نازىكتىگىن, مىنەزىنىڭ جۇمساقتىعىن بىلدىرەتىندەي. ءجۇزىنىڭ شۋاق شاشقانداي جى­لىلىعى ادامداردى وزىنە ماگ­نيتشە تارتاتىنى انىق. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىندا وعان تىلەۋلەس جانكۇيەرلەردىڭ وراسان كوپ ەكەندىگى دە مەنمەندىكتەن ادا قاراپايىم بولمىسىنا باي­­لا­نىستى بولار دەپ توپشىلاي­مىز.

ەندى رودجەر فەدەرەر تۋرالى ايتقان نەمىستىڭ تانىمال تەن­نيس شەبەرى, بۇگىندە تابىستى تالىمگەر ساناتىنداعى بوريس بەك­كەردىڭ سوزىنەن ءۇزىندى كەلتى­رەيىك. «رودجەر – بۇل فەنومەن. 36-دان اسقان شاعىندا وسىنداي شەبەرلىگىمەن ماقتانا الاتىن كىم بار؟! وعان تەڭ كەلەر ەشكىم جوق...». بەككەردىڭ پىكىرىنشە, رود­جەر جۋىر ماڭدا تەننيس­پەن قوشتاسا قويمايدى. «بۇل, – دەي­دى ول, – ءبىزدىڭ سپورت ءۇشىن شىن مانىندە ماڭىزدى».

سونىمەن فەدەرەردىڭ قاتىس­قان جارىستارىنىڭ بارىندە نەمەسە بارىندە دەرلىك جەڭىسكە جەتە­تىن فەنومەنىنىڭ سىرى نەدە؟ وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى مەن تا­ماشا تەحنيكاسى, كەز كەلگەن مىق­تى تەننيسشىگە قارسى تەز بەيىم­دەلەتىن يكەمدىلىگى مەن قارسى­لاسىنىڭ قانداي ءىس-قيمىل جا­سايتىنىن العىر شاحماتشى­داي الدىن الا ءبىلىپ قوياتىن اقىلدى ويىن ورنەگىن كور­سەتەتىندىگى دەسەك, قاتەلەسپەيتىن سەكىلدىمىز. ۇلكەن دۋلىعا تۋر­نيرلەرىنىڭ اشىق چەمپيونات رەتىندە وتكىزىلە باستاۋىنا وراي اشىق ءداۋىر اتالىپ جۇرگەن سوڭعى 50 جىل بەدەرىندە ءارى ودان ارىدە دە, بەككەر اتاپ كورسەتكەندەي, فەدەرەرگە تەڭ كەلەر تەننيسشى ازىرگە جوق ەكەنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز.

سامات مۇسا,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار