ۆيزاسىز رەجىم – ەلىمىزگە دەگەن سەنىمنىڭ كورىنىسى

«ۇكىمەت ۆيزا ماسەلەلەرىن جەڭىلدەتۋدى, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى جانە تۋريزم سالاسىنداعى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋدى قامتيتىن كەشەندى شارالار قابىلداۋى كەرەك» دەگەن ەدى ەلباسى.

ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكا­لىق, ينۆەستيتسيالىق, ترانزيت­تىك-كولىكتىك ساياساتىنىڭ باسىم­دىق­تارى قازاقستانعا الەم­نىڭ كەز كەلگەن مەملەكەتىمەن تەرە­زەسى تەڭ جاعدايدا كەلىسسوزدەر جۇر­گىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اسى­رەسە قازاقتىڭ ۇلان باي­تاق جەرىن­دە قالىپتاسقان بەي­بىت­­شى­لىك پەن ىمىراشىلدىق قازاق­ستاننىڭ جاھاندىق ساياسي كارتاداعى ماڭىزىن ارتتىرا ءتۇستى. ەل پرەزيدەنتى ۇستانعان كوپۆەكتورلى, ۇيلەستىرىلگەن جانە پراگ­ماتيكالىق سىرتقى ساياساتىمىز وتان­داس­تارىمىزدىڭ الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇك­تەسىنە ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا, قوزعالىسىنا دا وڭ اسەرىن تيگىزبەي قويعان جوق.

كۇنى كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن اراب امىر­لىك­تەرى­نە رەسمي ساپارىنىڭ اياسىندا ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزۋ ەكى ەل اراسىنداعى قا­رىم-قاتىناستارعا وڭ اسەر ەتەتىنىنە نازار اۋدارىپ ءوتتى. ال بۇعان دەيىنگىنى اقش-قا رەسمي ساپارى بارىسىندا ەلباسى امەريكالىقتارعا قازاقستان­عا ۆيزاسىز كەلۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەندىگىن مالىم­دەگەن بولاتىن. اقش تاراپى قارىم­تا جاۋاپ رەتىندە قازاقستاندىق­تار ءۇشىن ۆيزا بەرۋ شارتتارىنىڭ جەڭىل­­دەتىلەتىندىگىن حابارلادى. اتاپ ايتقاندا, بۇعان دەيىن دە ول ۆيزا وتان­دا­ستارىمىزعا بۇرىنعىداي 5 جىلعا ەمەس, ەكى ەسە ۇزارتىلىپ, 10 جىلعا بەرىلە باستادى. دەمەك, بۇل كەلىسىم الەم­نىڭ ەڭ الپاۋىت مەملەكەتى ءۇشىن قازاق­ستاننىڭ قىتاي, ءۇندىستان نەمەسە مەكسيكا ءتارىزدى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ەلدەردىڭ قاتارى­نا قوسىلعاندىعىن ايعاق­تايدى. ەندى ەكى ەل اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق, عىلى­مي-تەحني­كالىق, مادەني-گۋماني­تار­لىق, تۋريستىك جانە تاعى باسقا سالا­لار­داعى ىنتىماقتاستىق بايلا­نىستاردىڭ جاڭاشا قارقىن الاتىن­دىعى تالاس تۋدىرمايدى.

مۇنداي كەلىسىمدەردىڭ سىرتىندا جىلدارعا سوزىلعان كەلىس­سوزدەر, ايلارمەن ايشىق­تال­عان ديپلوماتيالىق ارپالىس, كۇندەرگە سوزىلعان كۇي­بە­لەڭ تىرلىك جاتىر. بۇل جەردە دە قازاقستاننىڭ شىنايى مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار ەلبا­سى ن.نازارباەۆتىڭ الەم­دىك ارەناداعى ابىروي-بەدەلىنىڭ اسقاقتاپ تۇرعاندىعى اسىعى­مىز­دىڭ الشىسىنان تۇسۋىنە سەبەپكەر بولاتىندىعى قۇپيا ەمەس.

حالىقارالىق «Henley & Partners» كومپانياسىنىڭ ءداس­تۇرلى رەيتينگىنە قاراعاندا, 2018 جىلدىڭ العاشقى ەكى ايى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاق­ستاندىقتار 73 ەلگە ۆيزاسىز نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا بارا الادى. بۇل – ءوزارا سەنىم, ىقپالداستىق پەن جوعارى بايلانىستىڭ دا كورسەتكىشى بولسا كەرەك. قازاقستاننىڭ مۇم­كىندىكتەرى مۇنىمەن شەكتەل­مەيدى – ازاماتتارىمىز بۇل رەيتينگ جاريالانعان اقپان ايىنان بەرى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە دە ۆيزاسىز بارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىعىن اتاپ وتتىك. بەلارۋس, ازەربايجان جانە وزبەكستان سياقتى تمد مەملەكەتتەرىنىڭ بۇل تىزىمدە قازاقستاننان كەيىن تۇرعانىن ايتا كەتكەن ءجون.

كومپانيانىڭ جاڭارتىلعان رەيتين­گىن­د­ە سينگاپۋر مەن جاپونيا كوش باس­تاپ كەلەدى. اتالعان مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى الەمنىڭ 180 ەلىنە ەركىن كىرىپ-شىعۋ قۇقىعىنا يە. ال بۇعان دەيىن توپ باسىنداعى گەرمانيا تولقۇجاتى ەكىنشى ورىنعا سىرعىپ, ازيانىڭ ارىستاندارىنا جول بەردى. ءۇشىنشى ساتىعا دانيا, يتاليا, يسپانيا, فينليانديا, فرانتسيا, شۆەتسيا, وڭتۇستىك كورەيا ورنالاستى. ال ءتىزىمنىڭ سوڭىندا – اۋعانستان.

جىلىنا سان مارتە جاڭار­تىلىپ, ءار ەلدىڭ ۆيزالىق ءتارتىبى مەن وزگەرىستەر­دى ءجىتى قاداعالاپ وتىراتىن ۇيىمنىڭ باس­­تى نازارىنان حالىقارالىق قاتىناستار مەن مەملەكەتتەردىڭ مارتەبەسى دە تىس قالمايدى.

دەگەنمەن شەتەلگە شىعاتىن ءاربىر ازامات الدىمەن وزگە مۇم­كىن­دىكتەرىن ايتپاعاندا, قول­دانىستاعى ءتارتىپ پەن زاڭداردى ءبىر شولىپ شىقسا ارتىق ەمەس. قازىر كەز كەلگەن اقپارات اشىق جانە قولجەتىمدى.

ماسەلەن, بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرى اۋماعىنا 30 تاۋ­لىككە دەيىنگى مەرزىمگە باراتىن قازاقستاندىقتارعا ۆيزا قاجەت بولماعانىمەن, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ءباا اۋماعىنا كىرۋ كەزىندە تولقۇجاتتىڭ جارامدىلىق مەر­زىمىنىڭ اياقتالۋىنا كە­مىن­دە جارتى جىل بولۋى, با­لالاردىڭ ءاربىرىنىڭ ءوز جەكە پاسپورتى بولۋى شارت ەكە­نىن, قازاقستاندىقتار ءباا زاڭ­دارى مەن ەرەجەلەرىن ساق­تاۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتكەن.

سونداي-اق جاپونياعا جول­عا شىققانداردان بۇرىن تۋ­ريس­تىك كومپانيالار تاراپىنان تالاپ ەتىلىپ كەلگەن ءجۇرىپ-تۇرۋ باعدارلاماسى, كەپىلدىك حاتتاردى قازىر سۇراتپايدى. بىراق جول شىعىنىن تولەيتىن مۇمكىندىگىڭنىڭ بار ەكەندىگىن دالەلدەيتىن قۇجاتىڭ بولۋى شارت. جالپى, بۇنداي تالاپتار مەن وزگەرىستەر ءبىر قاراعاندا ۇساق-تۇيەك بولىپ كورىنگەنىمەن, الدىمەن ادام ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگى, قار­جىلىق شىعىنعا ۇشى­را­ماۋىڭىز بەن دەنساۋ­لىعىڭىز ءۇشىن پايدالى بولماق.

– الەمنىڭ كەز كەلگەن مەم­­لەكەتى تۋريستەردى كوپ­تەپ تارتۋعا مۇددەلى. سىرت­تان كەلۋشىلەر ەسەبىنەن بيۋد­­جەتىنىڭ باسىم بولىگىن تولىق­تىرىپ وتىرعان ەلدەر جەتەرلىك. قازاقستانعا كەلە­تىن ءاربىر تۋريست ورتاشا ەسەپ­پەن تاۋلىگىنە 300-350 اقش دوللارىن جۇمسايدى. قو­ناقۇي قىزمەتىنە, مەيرامحانا مەن كولىك قۇرالدارىنا جۇمساعان قارجىسىنىڭ ىشىن­دە مەملەكەتتىڭ پايداسى بار.

«استانا» حالىقارالىق قار­جى ورتالىعى قۇرىلعالى بەرى قازاقستانعا دا كەلۋشىلەر سانى ارتا ءتۇستى. ورتالىق ازيا ەلدەرى, كاۆكاز رەس­پۋب­ليكالارى, ەۋرازيالىق ەكو­نوميكالىق وداق, تاياۋ شى­عىس ەلدەرى, باتىس قىتاي اۋماعى, موڭعوليا مەن ەۋرو­پا ەلدەرىنە ارنالعان اتالمىش قارجىلىق حابتىڭ تۋ­ريس­تەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە ىق­­پالى زور بولادى. اسىرەسە, ين­ۆەستيتسيا تارتۋ, شەتەلدىك كومپانيالارمەن بايلانىس ىسكەرلىك ءتۋريزمنىڭ قارىش­تاپ دامۋىنا جول اشتى, – دەيدى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تۋريزم ين­دۋس­ترياسى كوميتەتىنىڭ ىلگە­رى­لەتۋ جانە جارناما دەپار­تامەنتىنىڭ باسشىسى جالعاس بالعوجين.

سالا مامانىنىڭ ايتۋىن­شا, ەلىمىزدە ىسكەرلىك ءتۋريزم­نىڭ ءباسى جوعارى. اتاپ ايت­قاندا, حالىقارالىق دەڭ­گەي­دە­گى ءىس-شارالار, كونفەرەن­تسيا­لار مەن ىسكەرلىك كەلىس­سوز­دەرگە كەلۋشىلەردىڭ سانى ءتۋريزمنىڭ نەگىزىن قۇرايدى. سونداي-اق ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرىنەن, رەسەي فە­دە­­راتسياسىنان مەديتسينا­لىق تۋريزم جولىمەن, ناقتى­راق ايتقاندا ەم-دوم ىزدەپ كە­لۋ­شىلەر سانىن­دا ىلگەرىلەۋ بار. ونىڭ ۇستى­نە نازارباەۆ ۋني­ۆە­رسيتەتى باستاعان ىرگەلى وقۋ ورىندارى­نان ءبىلىم ىزدەپ كەلگەن كورشىلەرىمىزدىڭ سانى دا ارتۋى مۇمكىن دەگەن جورامالدار جاسالعان.

ەلىمىزدە ەكسپو-2017 حالىق­ارالىق كورمەسى ۇيىم­داس­­تىرىلعان تۇستا قىتاي حا­لىق رەسپۋبليكاسى ازامات­تارىنا 72 ساعاتتىق ۆيزاسىز رەجىم ەنگىزىلىپ, ايتۋلى شاراعا اتالعان ەلدەن كەلۋ­شى­لەردىڭ كوپ بولعاندىعى بەلگىلى. ەندى مۇددەلى مەملە­كەتتىك ور­­گان­دار ءۇندىستان ازا­ماتتا­رىنا قاتىستى وسىنداي قۇ­جات ازىرلەپ جاتىر. ياعني, قا­زاق­ستاننىڭ اۋە كومپانيا­لارى ارقىلى ءۇشىنشى مەملەكەتتەرگە ساپارعا شىققان ۇندىستاندىقتار قازاقستانعا ايالداپ, الماتى جانە استانا قالالارىندا 72 ساعات بويى ەر­كىن ءجۇرىپ-تۇرا الادى.

قازىر ەلىمىزدىڭ تۋريستىك سا­لانى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسىنىڭ تۇجى­رىمداماسى تالقىلانىپ, جۇمىس توبىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, تۋ­ريستىك قاۋىم­داستىقتار ساراپ­شىلار مەن مۇددەلى تاراپ­تاردىڭ بارلىعى كىر­گىزىل­­گەن.

مينيسترلىك وكىلى قا­زاق­ستانعا ۆيزاسىز كەلۋ مۇم­­كىندىگى الدىمەن ەكو­نو­مي­­­كالىق باقۋاتتى مەم­لەكەت­تەردىڭ ازاماتتارىنا بەرى­لەتىندىگىن ناقتىلاپ ءوتتى. شى­نىندا, الەۋەتى ورتاشا مەم­­لەكەتتەردەن بۇرىن الدە­قاي­دا دامىعان گەرمانيا, فران­تسيا مەن جاپونيا ازاماتتارىنا باسىمدىق بەرىلۋى دە قيسىنعا كەلەدى. «كۇلشەلى بالانىڭ سۇيمەككە جاقسى ەكەندىگى» بەسەنەدەن بەلگىلى.

– قازاقستان الەم ەل­دەرى­مەن تەڭ دارەجەلى كەلىس­سوزدەر جۇرگىزۋ ارقىلى ءوز ازا­ماتتارىنىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن باتىل قادامدار جاسادى. قازاقستاندىقتارعا ۆي­زاسىز جانە جەڭىلدەتىلگەن شار­تتارى بار ۆيزالار ۇسىن­عان مەملەكەتتەر جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. مۇنداي ءتار­تىپ­تىڭ ارتىقشىلىقتارى ول­شەۋسىز. الدىمەن قانداس­تارىمىز ۋاقىتتان ۇتادى. ۆيزا راسىمدەۋ ءۇشىن ەلشىلىك­تەردى جاعالاماي, تۇرعىلىقتى مەكە­نىنەن قالاعان ۋاقىت­تارىندا ۇشىپ شىعۋعا مۇم­كىندىكتەرى بار. ەكىنشىدەن, شەتەلگە شىعۋ تۋرالى اياق استىنان شەشىم قابىلداپ جات­سا, ۆيزاسىز مەملەكەتتەر دايىن تۇر. بۇرىنعىشا دەمالىسىن ايلاپ-جىلداپ جوسپارلاۋدىڭ قاجەتى جوق. ۇشىنشىدەن, ۆيزا العان ۋاقىت­تاعىداي بالا-شاعاسىنا انىقتاما جيناپ سابىلمايدى. بۇل – ۋاقىت پەن قارجىعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلىپ, ەر­كىن­دىككە اياق باسۋدىڭ جولى, – دەيدى تۋريستىك اگەنتتىك باسشىسى سارا بەكە­تاەۆا.

قازاقستاندىقتاردىڭ ال­دىن­داعى ايقارا جول ەكسپو كورمەسىنىڭ ءساتتى وتۋىنەن كەيىن اشىلا تۇسكەن. ماسەلەن, ەۋرو­پا ەلدەرى قازاقستان ازا­­مات­­تارى ءۇشىن ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتپەك. ەۋ­روپا كو­ميسسياسىنىڭ ىشكى ىستەر جانە كوشى-قون ديرەكتوراتىنىڭ باسشىسى مارتا سيگان اتالعان شەشىمگە ەۋروپا ەل­دەرى قاتىسقان استاناداعى ەكسپو كورمەسىنىڭ وڭ اسە­رىن تيگىزگەنىن جەتكىزدى. ەندى ەۋروپا ەلدەرى ۆيزالىق رەجىم­دى جەڭىلدەتۋ باعىتىندا تى­كەلەي كەلىسسوزدەر بويىنشا ماندات قالىپتاستىرۋعا كى­رىسىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە­ قازاق­ستان ازاماتتارى ءۇشىن شەنگەن ۆيزاسىن الۋ­عا قاجەتتى قۇ­جات­تار سانىن قىس­قارتىپ, وتى­نىشتەردى كەرى قايتارۋ كور­سەتكىشىن تومەندەتپەك. كون­سۋلدىق الىمنىڭ كولەمىن ازايتۋ ماسەلەسى دە قارالۋدا.

راسىندا, جاھاندانۋ داۋىرىندە ۆيزالىق ءتارتىپ­تى ءتيىمدى جولعا قويۋدىڭ ماڭىزى جوعارى ەكەنى انىق. بۇل ءتارتىپ الىس-بەرىستى, بارىس-كەلىس­تىڭ ساناعىن باقى­لاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حالىق­ارالىق تاجىريبەدە ۆيزا ماسەلەسىنىڭ ءاربىر مەملەكەتتىڭ الەمدىك قاۋىمداستىق ال­دىن­داعى مارتەبەسى ءھام بە­دەلى­نە بايلانىستى ەكەندىگى سيپات­تالادى. ال قازاق­ستاننىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جەتىستىكتەرىمەن الەمدىك كوشتىڭ بەل ورتاسىنان ورىن الۋى بۇل باعىتتاعى ماسەلەلەرگە وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە.

سەرىك ابدىبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»