بۇگىندە سپورتتىڭ ساياساتقا اينالعانىنا قىرىق جىلعا جۋىقتاپ قالىپتى. اقش-تىڭ 1980 جىلعى ماسكەۋ وليمپياداسىنا بويكوت جاريالاپ, ونى بىرقاتار كاپيتاليستىك قوعام ەلدەرىنىڭ قوستاعانى بەلگىلى. ەسەسىنە 1984 جىلى اقش-تا وتكەن كەلەسى وليمپياداعا كسرو باستاعان سوتسياليستىك ەلدەر قاۋىمداستىعى بويكوت جاريالاپ, لوس-اندجەلەس وليمپياداسىنان باس تارتقانى ءمالىم. ال بۇل قادامداردىڭ ار جاعىندا «قىرعي-قاباق سوعىس» تۋىنداتقان ساياسي تەكەتىرەس تۇرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى بولاتىن.
ەگەر XIX عاسىردىڭ سوڭىندا جاڭا عاسىر وليمپيادالارىن جاڭعىرتىپ, وليمپيزم قوزعالىسىنىڭ كوش باسىندا تۇرعان اتاقتى فرانتسۋز پەر دە كۋبەرتەننىڭ قيسىنىنا سالساق, «سپورت – ساياساتتان تىس» بولۋى ءتيىس ەدى. 1914 جىلى پاريجدە وليمپيا ويىندارى جاڭعىرۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي العاش كوتەرىلىپ, ءبىر-بىرىنە ايقاستىرىلعان بەس شىعىرشىق بەدەرلەنگەن اپپاق جالاۋدى تىكتىرگەن دە كۋبەرتەننىڭ ءوزى بولاتىن. ال ايقاستىرىلا بايلانعان بەس شىعىرشىق بەس قۇرلىق اراسىنداعى اجىراماس دوستىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىق پەن بىرلىكتىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. بۇدان تۇيىلەتىن وي, بارون پەر دە كۋبەرتەننىڭ وليمپيزم يدەياسى سپورتتى قازىرگىدەي ساياساتقا اينالدىرىپ, حالىقتار اراسىن الشاقتاتۋعا ەمەس, كەرىسىنشە, جىكتىك, ۇلتتىق, ناسىلدىك جانە حالىقارالىق قايشىلىقتاردى ەڭسەرەتىن گۋمانيزمگە نەگىزدەلگەن جاھاندىق سپورت قوزعالىسىن ورىستەتۋگە ۇندەيدى. سونداي-اق سپورتتىڭ ىشكى ەستەتيكالىق جانە ەتيكالىق ءمانىن قالىپتاستىرىپ, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق بايلانىستاردى دامىتۋعا شاقىرادى.
قازىرگى جاعداي قالاي؟ مۇلدە كەرى سيپات الىپ بارا جاتىر. وليمپيزم يدەياسى, جالپى ۇلكەن سپورت ساياساتتىڭ قولشوقپارىنا اينالدى. كەيبىر ىقپالدى ەلدەر سپورتقا ءوز امىرلەرىن جۇرگىزە باستادى. جۇرگىزۋگە ۇمتىلىپ جاتقاندارى دا بار بۇگىندە. وسى ماقساتقا ءتۇرلى ءادىس-تاسىلدەر قولدانىلۋ ۇستىندە. ماسەلەن, دۇنيەجۇزىلىك دوپينگكە قارسى اگەنتتىك (ددقا) دەگەننىڭ بار ەكەنىنەن بۇرىندارى كوپ ادام حابارسىز بولسا, قازىر ەڭبەكتەگەن بالا مەن ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن بىلەدى.
وسى اگەنتتىك 2016 جىلعى برازيليادا وتكەن وليمپيادا قارساڭىندا جوق جەردەن ىلىك ىزدەپ تاپتى. بازبىرەۋلەردىڭ ايتاقتاۋىمەن ەكەنى انىق. سونىڭ سالدارىنان 2012 جىلعى لوندون وليمپياداسىن بىلاي قويعاندا, كوپ ساتتەرى سانادان كومەسكىلەنە باستاعان 2008 جىلعى بەيجىڭ وليمپياداسىندا دوپينگ قولداندى دەگەن ايىپپەن كەيبىر ەلدەردىڭ سپورتشىلارى ءتورت جىلدىقتىڭ الامان جارىسىنان شەتتەتىلەتىن ىڭعاي تانىتىلىپ, اقىر سوڭىندا وسى ۇدەرىسكە مۇددەلىلەر دەگەندەرىنە جەتىپ تىندى.
بۇل ارادا كىنالىلەر قاتارىنا كەيبىر ەلدەردىڭ سپورتشىلارى عانا جاتقىزىلعانىن اتاپ ايتۋعا ءتيىسپىز. ددقا دوپينگكە قارسى كۇرەسكە شىنداپ كىرىسكەن ەكەن, وندا الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىنە قاتىستى تەڭدەي ۇستانىم تانىتۋى كەرەك ەدى. ال سوڭعى وتكەن وليمپيا ويىندارى قارساڭىندا كۇدىككە ىلىنگەن سپورتشىلار ريو-دە-جانەيرو وليمپياداسىنا بارۋ ليتسەنزيالارىنان قاعىلىپ قانا قويماي, جوعارىدا اتالعان وليمپيا ويىندارىندا جەڭىپ العان مەدالدارىنان دا ايرىلدى.
ءبىزدىڭ دە بىرقاتار سپورتشىمىز قوساق اراسىندا كەتتى-اۋ دەگەن وي كۇنى بۇگىنگە دەيىن مازالايدى. ددقا-داعىلار مىقتى بولسا, سپورتشىنىڭ دوپينگ قولدانعانىن نە قولدانباعانىن جارىستىڭ ءىزىن سۋىتپاي انىقتاپ الۋى كەرەك ەمەس پە ەدى؟! دەمەك, بۇل ارادا ۇلكەن سپورتقا ۇلكەن ساياساتتىڭ ارالاسقانى سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي انىق كورىنەدى. ماسەلەن, دوپينگ قولداندى دەگەن ايىپپەن رەسەيدىڭ بىرقاتار نەگىزگى قۇراما مۇشەلەرى بيىلعى وڭتۇستىك كورەيادا وتكەن قىسقى وليمپياداعا دا جىبەرىلمەدى. ءبىر عانا ەلدىڭ سپورتشىلارى. كۇماندى سۇراق تۋىندايتىنى ورىندى. وسى جەردە ء«تورت جىلدىقتىڭ باستى باسەكەلەرىنە تەر توگە دايىندالىپ, ەلىنىڭ دە, ءوزىنىڭ دە مارتەبەسىن كوتەرەمىن, ابىرويىن اسىرامىن دەگەن سپورتشىنىڭ جازىعى نە؟!» – دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
ويدا جۇرگەن وسى ماسەلەنى جازۋعا رەسەيدىڭ بۇرىنعى بارلاۋ باسقارماسىنىڭ پولكوۆنيگى س.سكريپالگە انگليادا قاستاندىق جاسالۋىنا بايلانىستى شىققان داۋ-دامايدىڭ دا اسەرى بولعانىن ايتا كەتەيىك. ءبىز ماسەلەنىڭ ساياسي استارىنا ءۇڭىلىپ, بۇل جابىلعان جالا نەمەسە اقيقات ايىپ دەپ باعا بەرۋدەن اۋلاقپىز. بۇل جەردە گاپ ساياساتتىڭ تاعى دا سپورتقا ارالاسقىسى كەلگەنىندە بولىپ تۇر. ماسەلەن, ۇلىبريتانيا تاراپى بۇرىنعى پولكوۆنيككە جاسالعان قاستاندىققا بايلانىستى رەسەيدى ايىپتاپ, وزىمەن قوسا, وداقتاستارىن دا فۋتبولدان وسى ەلدە وتەتىن ءتورت جىلدىقتىڭ الامان دوداسى – الەم چەمپيوناتىنا بويكوت جاريالاۋعا شاقىردى. بۇل جەردە فۋتبولدىڭ قانداي قاتىسى بار ەدى؟ كەيبىر ەلدەر اۋەلدە ۇندەۋدى قولدايتىن ىڭعاي تانىتتى. ارتىنشا ەستەرىن جيىپ, ءوز جانكۇيەرلەرىن جاھاندىق فۋتبول جارىسىن قىزىقتاۋ قۇقىنان ايىرمايىق دەپ دۇرىس شەشىم قابىلدادى. قىسقاسى, الەمدە قالىپتاسقان قازىرگى احۋال بارون پەر دە كۋبەرتەننىڭ ۇستانىمىنا مۇلدەم قاراما-قايشى. ءتىپتى وي-سانامىز بەن وركەنيەتىمىز بۇگىنگىدەن تومەن سانالاتىن كونە ءداۋىردىڭ وزىندە وليمپيا ويىندارى كەزىندە سوعىس اتاۋلى توقتاتىلاتىنىنان حاباردارمىز. ال بۇگىنگى سپورتتىڭ ساياسي قىسىم كورسەتۋ قۇرالىنا اينالىپ, بەيبىتشىلىكتىڭ ەلشىسى دەگەن اسقاق ميسسياسىنان ايرىلىپ قالىپ وتىرعانى قىنجىلتادى.
سامات مۇسا, «ەگەمەن قازاقستان»