استاناداعى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىندا ناۋرىز مەرەكەسى تويلاندى

ناۋرىز – ۇلىق مەيرام. ونىڭ تاريحى دا تەرەڭدە. يران مەن تۇران جۇرتىنىڭ ءتول مەرەكەسى. اتالمىش مەيرامنىڭ شىعۋ تەگى جايلى اتاقتى تاريحشى راشيد اد-دين (1247-1317) ءحىىى عاسىردا جازىلعان «جامي ات-تاۋاريح» اتتى قۇندى كىتابىندا: «وعىز حاننىڭ ءناسىلى ەل حاننىڭ زامانىندا تۇركىلەر جاۋسوقتىلىقتان قاشىپ ەرگەنە قون شاتقالىنا تىعىلىپ قالادى. وسىندا ءتورت عاسىر تاپجىلماي جاتادى. وسەدى, ونەدى, كوبەيەدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە تەرەڭ قۇزدان شىعاتىن جول ىزدەپ, شاتقالدىڭ جابىلعان اۋزىن اشۋ ءۇشىن, 70 كورىكتەن وت ۇرلەپ, تەمىر قاقپانى ەرىتىپ, ەركىندىككە شىعادى. سول كۇندى تۇركىلەر « ۇلىستىڭ كۇنى» رەتىندە تويلايدى» دەلىنگەن. جوعارىداعى وقيعامەن ۇندەس قازاق جىرشىلارى ايتقان: دالا نۇرعا مالىندى, گۇلدەن القا تاعىلدى, قاعانداردى ەسكە الىپ, ءتوس پەن بالعا سوعىلدى, كيەلى الاۋ جاعىلدى.., دەيتىن شۋماقتار قازىر حالىق جادىندا.

وسى ورايدا, جوعارىداعى ءاپسانا-اڭىزدى ءتىرىلتۋ يدەياسى نەگىزىندە كەشە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ (TWESCO) ۇجىمى حالىقارالىق ناۋرىز مەرەكەسىن اتاپ ءوتىپ, سيمبوليكالىق تۇرعىدان توسكە قويىلعان تەمىر سوعىلىپ, قاسيەتتى الاۋ جاعىلدى.

ماڭىزدى شاراعا جينالعان ەلشىلىك وكىلدەرى مەن ەلوردالىق زيالى قاۋىم الدىندا ءسوز العان اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى مىرزا, قاستەرلى مەرەكەمىز كوپ جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن 1988 جىلى ورتامىزعا قايتا ورالعانىن ەلدىڭ ەسىنە سالىپ, وسى ءبىر تاريحي وقيعاعا بيىل 30 جىل تولىپ وتىرعان داتالى ساتىمەن مەرەكە قوناقتارىن قۇتتىقتادى. سونىمەن قاتار دارحان قۋاندىق ۇلى: «استانا تورىندە باس قوسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتەرى ءدال وسى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى جايلى: ء«وزىنىڭ مىڭجىلدىق تاريحىندا ناۋرىز مەيرامى تابيعاتتىڭ جانە قوعامنىڭ قايتا تۇلەۋى مەن جاڭارۋىنىڭ, ادامزات بالاسىنىڭ رۋحاني تازارۋى مەن ءوزىن-ءوزى دامىتۋىنىڭ نىشانىنا اينالدى. بۇل – ورتاق اتا-بابامىزدان قالعان ۇلى مۇرا. ءبىز ونى ساقتاۋىمىز جانە دامىتۋىمىز قاجەت. ناۋرىزدى تويلاۋ كەزەڭى بارلىق زاماندا دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك بايلانىستاردىڭ نىعايۋىمەن قۇندى. بۇل ورتاق تاريح, مادەنيەت, ءداستۇر, تۇرمىس ارقىلى بىرىككەن ەلدەرىمىز ءۇشىن قازىر دە ماڭىزدى. وسى مەيرام قارساڭىندا بۇكىل ءوڭىرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن, تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىمەن وڭىرلىك ىنتىماقتاستىققا, ءوزارا قولداۋعا, وزەكتى ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋگە نيەت ءبىلدىرۋىمىزدىڭ زور سيمۆولدىق ءمانى بار...» دەگەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ تاريحي مالىمدەمەسىن دە ورايلى ءساتتى پايدالانىپ ايتىپ ءوتتى.

مادەني شاراعا ارنايى شاقىرىلعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, قاۋىمدى كەلە جاتقان ۇلىس كۇنى مەيرامىمەن  قۇتتىقتاپ, بۇل مەرەكەنىڭ بيىل قاسيەتى ەرەجەپ ايىمەن تۇتاسۋىن جاقسىلىقتىڭ نىشانىنا بالايتىنىن ايتقان ساياساتكەر-عالىم: «ناۋرىز اۋەلى تاتۋلىق مەيرامى. تاتۋلىقتىڭ وزەگى – بىرلىك پەن بەرەكە. ءبىزدىڭ بابالارىمىزدان قالعان ەڭ ۇلكەن امانات دا وسى», دەدى.

قازاقتىڭ تاعى ءبىر قادىرلى اقساقالى ءادىل احمەتوۆ ءوزىنىڭ الەمدىك گەوساياساتقا بايلانىستى جازىلعان «عاسىر عيباراتى» اتتى ەڭبەگىن اكادەميا كىتاپحاناسىنا تابىس ەتسە, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە  وكىلەتتى ەلشىسى راشاد مامەدوۆ پەن ۆەنگريا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اندراش بارانيلەر تولىمدى ءساتتى پايدالانىپ, بارشا قازاقستاندىقتاردى ۇلىق مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى.

جيىن سوڭىندا قوناقتار اكادەميا ازىرلەگەن ناۋرىز داستارحاننان ءدام تاتىپ, ءداستۇرلى ساز ونەرىمەن سۋسىندادى.

بەكەن قايرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»