مينيسترلىكتىڭ جاقىندا وتكەن ءبىر القا جينالىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ «بىزگە جەتىپ جاتقان اقپاراتتار بويىنشا, «سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋ» تۋرالى جەلەۋمەن جەرگىلىكتى جەرلەردە بالاباقشالار مەن كوللەدجدەردى جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسى قولعا الىنا باستاعان كورىنەدى», دەپ مالىمدەدى.
سونىمەن قاتار ول جەكەشەلەندىرۋگە ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى ەكەنىن ايتا كەلىپ: ء«بىز بۇرىن ءبىر رەت بۇل جاعدايدى باسىمىزدان وتكەرىپ, جەكەشەلەنىپ كەتكەن بالاباقشا عيماراتتارىن قايتادان ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولعانبىز. ءبىلىم بەرۋ سالاسى نىساندارىنىڭ جەتىمسىزدىگى ءالى دە ۇزاق ۋاقىت ساقتالاتىن بولادى», دەدى.
مينيستر مىرزانىڭ دابىل قاعاتىن-اق ءجونى بار. ءبىزدىڭ ەلدىڭ شەندى-شەكپەندىلەرى وتكەننەن ساباق الار تاۋبەسىن ۇمىتقان. «جەڭ ۇشىنان جالعاسقان» جاپپاي جەكەشەلەندىرۋدى جەلەۋ ەتىپ, ەلىمىزدەگى بۇكىل بالالار باقشاسىن تالان-تاراجعا سالىپ, قاراپايىم حالىقتى تەسىك استاۋعا تەلمىرتكەنى كۇنى كەشە عانا ەدى عوي.
ساراپشىلاردىڭ ناقتى دەرەگى بويىنشا, تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا 7 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 70 پايىزدان استامىن قامتىعان ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇزدىك مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم جانە تاربيە بەرۋ جۇيەسى بولدى. 1991 جىلى ەلىمىزدە 8743 بالاباقشا جۇمىس ىستەگەن ەكەن. ۇكىمەت «وڭتايلاندىرۋ» ۇرانىن ورتاعا تاستاپ, اينالاسى جەتى سەگىز جىلدىڭ ىشىندە 4868 بالاباقشا عيماراتىن جەكەشەلەندىرىپ, قالعانىن ء«وز كۇنىڭدى ءوزىڭ كور» قاعيداسىمەن قاراۋسىز قالدىردى. سونىڭ سالدارىنان 2000 جىلعا دەيىن ەلىمىزدەگى بالاباقشا سانى 1144-كە دەيىن قۇلدىرادى. ءسويتىپ از عانا ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى جىلدار بويى جينالعان ماتەريالدىق يگىلىك پەن تاجىريبە قۇردىمعا جىبەرىلىپ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ سالاسى قاتتى ويسىرادى. ءسوز ورايىنا بايلانىستى ايتا كەتەتىن بولساق, ءبىز بالاباقشا سانى جاعىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول 1991 جىلدىڭ دەڭگەيىنە جەتكەن جوقپىز. 2017 جىلى ەلىمىز بويىنشا 7074 مەملەكەتتىك بالاباقشا جۇمىس ىستەدى.
2010 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىنە, ءارتۇرلى جولدار ارقىلى بيزنەسپەن اينالىساتىن شەنەۋنىكتەرىنە اشىق ءسوز ارناپ, 90-شى جىلدارى جەكەشەلەنىپ كەتكەن بالاباقشا عيماراتتارىن قايتادان مەملەكەتكە قايتارۋ قاجەتتىگىن كۇن تارتىبىنە قويدى. سول جىلى استانا قالاسى بويىنشا 14 بالاباقشا عيماراتى قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ يەلىگىنە قايتارىلدى. بىراق جاقسى باستالعان باستامانىڭ عۇمىرى ۇزاققا بارمادى. ۋاقىت وتكەن سايىن سيىرقۇيىمشاقتانانىپ, 2011 جىلى ەلوردامىزدا 1 بالاباقشا عيماراتى عانا قايتارىلسا, سودان بەرگى وتكەن جىلداردا مۇلدە توقتادى. جالپى ەلىمىز بويىنشا, 2010 جىلدان باستاپ 2016 جىل ارالىعىندا كەزىندە جەكەشەلەنىپ كەتكەن 246 بالاباقشا عيماراتى مەملەكەتكە قايتارىلعان ەكەن. جوعارىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, 1991 جىلدان 2000 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسى جەتى مىڭنان استام بالاباقشا عيماراتىنان ايىرىلعانىن ەسكەرسەك, بۇل «قۇمعا سىڭگەن سۋداي» ماردىمسىز كورسەتكىش.
سوڭعى جىلدارى بالاباقشا تاپشىلىعى تۋرالى از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. وتكەن جىلدىڭ سوڭىنداعى مالىمەت بويىنشا, تەك استانا قالاسىنىڭ وزىندە عانا 40 مىڭنان استام ءبۇلدىرشىن بالاباقشا كەزەگىندە تۇرعان كورىنەدى. ۇكىمەت بۇل وتكىر الەۋمەتتىك پروبلەمانى شەشۋ جولىندا قولدان كەلگەندى جاساپ جاتقان سىڭايلى. اتاپ ايتار بولساق, قازىر ەلىمىزدە 9400-دەن استام بالاباقشا جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ونىڭ 7074-ءى مەملەكەتتىك, قالعانى جەكەمەنشىك بالاباقشالار بولىپ تابىلادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى بالاباقشاداعى ورىن تاپشىلىعان جەكەمەنشىك بالاباقشالار اشۋ ارقىلى جويعىسى كەلەدى. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەمەكشى, جەكەمەنشىك بالاباقشالار تالابىن قاراپايىم حالىق كوتەرە الا ما؟ ماسەلەن, مەملەكەتتىك بالاباقشاعا تولەيتىن ءبىر ايلىق تولەم 15 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە بولسا, جەكەمەنشىك بالاباقشالار ءبۇلدىرشىننىڭ ءبىر ايلىق تاربيەسىنە 60-80 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. قارجى تالاپ ەتەدى. ساپاسى ول باعاعا لايىق ەمەس اي سايىن 100 مىڭ تەڭگەنىڭ و جاق, بۇ جاعىندا جالاقى الاتىن جاس ماماندار بۇلدىرشىندەرىن مۇنداي «بيزنەس بالاباقشالارعا» قالاي بەرمەك؟
الەمدىك تاجىريبە بۇلدىرشىندەردىڭ 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى دامۋ كەزەڭى مەكتەپكە وقۋعا دايىنداۋ ءۇشىن ەڭ قولايلى جاس ەكەنىن كورسەتەدى. وسىلايشا فرانتسيادا 3 – 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ بارلىعى دەرلىك بالاباقشاعا بارادى. وسىنداي ءۇردىس گەرمانيادا, كانادادا, ۆەنگريادا, انگليادا ورىن العان. وركەنيەت بيىگىنە ۇمتىلىپ, الەمدىك ۇردىستەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ 12 جىلدىق وقىتۋ تاجىريبەسىنە كىرگەلى وتىرعان قازاقستاندا دا بالالاردى مەكتەپكە دەيىن 3 جاستان 6 جاسقا دەيىن دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ول ءۇشىن ەلىمىزدەگى بالاباقشالار جۇيەسىنىڭ سانىن دا, ساپاسىن دا ارتتىرۋ كەرەك. سوندىقتان, «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەمەكشى, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن كۇيرەتكەن «جەكەشەلەندىرۋ» تاجىريبەسىن ەندى قايتىپ قولدانۋعا بولمايدى. جالپى, الەۋمەتتىك ادىلەتىلىككە باسىمدىق بەرگەن ەلدە بالاباقشانى جەكەشەلەندىرۋ جات قۇبىلىس.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»