جالعا الىنعان جەرلەرگە ۇزدىكسىز مونيتورينگ جۇرگىزىلمەك

جۋىردا ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دە­پۋتات­تار «قا­زاق­ستان رەس­پۋب­­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اكتىلەرىنە جەر قاتى­ناس­تارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىن­شا وزگەرىس­تەر مەن تولىق­ت­ى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جو­باسىن ەكىنشى وقى­لىمدا ما­قۇل­داپ, سەنات­قا جو­نەلتتى. بۇل قۇجات جەر رە­فورماسى جو­نىندەگى كوميس­سيا جۇمىسىنىڭ نا­تيجە­سىن­دە ازىرلەن­گەن بولا­تىن. كوميس­­سيانىڭ بارلىق ۇسى­نى­سى زاڭ جوباسىنا ەندى.

اتالعان زاڭدى تالقى­لاۋ با­رى­سىندا جەر شەتەل­دىك­تەرگە جال­عا بەرىلە مە, جوق پا دەگەن ماسەلە كوپشىلىك كوڭىلىن الاڭ­دات­قانى راس. ال ماجىلىستە ما­قۇلدانىپ, سە­نات­قا جول تارت­قان زاڭ جوبا­سىنىڭ ماز­مۇ­نىنا سۇيەن­سەك, «بۇل تاقى­رىپ­­­تاعى» باپتار الداعى ءۇش جىل­­­عا تاعى بۇعاۋلانعان, بۇ­عان دەيىن­گى ءموراتوريدىڭ قول­­دا­نىلۋى كەڭەي­تىلگەن. ياعني, اۋىل شارۋاشىلىعى ماق­­ساتىن­دا­عى جەرلەر 2021 جىل­عى 31 جەلتوقسانعا دەيىن شەتەل­دىك­تەر­گە جالعا بەرىلمەيدى, بار­لىق جە­كە جانە زاڭدى تۇل­عالار­دىڭ جە­كە­­مەنشىگىنە وتپەيدى. رەس­پۋب­لي­كا­­مىزدىڭ ازاماتتارىنا جانە شەت­ەلدىكتەر قاتىسپايتىن زاڭدى تۇل­عالارعا اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماق­­ساتىنداعى جەرلەر ۋاقىتشا پاي­­دالانۋ قۇقىعىمەن عانا ۇسى­نى­لادى.

ارينە, زاڭ جوباسىنىڭ نە­گ­­ى­زىندە جەردى شەتەل­دىك­تەر­گە جال­عا بەرۋ, نە بەرمەۋ ماسەلە­سى­­نەن باسقا دا ما­ڭىزدى نورمالار قام­تىل­عان. ايتالىق, وندا اۋىل­شارۋا­شىلىق جەر­لە­رىن ۇتىم­­دى پايدالانۋعا باقى­لاۋد­ى كۇشەيتۋ ەرەكشە مانگە يە. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشى­لى­عى ماقساتىنداعى جەرلەر­دى كون­­كۋرستىق نەگىزدە جال­عا بەرۋ ءتا­رتىبىن ەگجەي-تەگ­جەي­لى رەت­تەيتىن نورمالار ەن­گىزىلگەن. كون­كۋرستاردىڭ اشىقتىعىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەر كو­ميس­سيالارىنىڭ قۇرامىنا مەم­لەكەتتىك ور­گانداردىڭ قىز­مەت­­كەر­لەرى­نەن بولەك قوعام وكىل­دەرى دە كىرەتىن بولادى. سونداي-اق زاڭ جو­باسىنىڭ ەرە­جەلەرىنە تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋ ار­قىلى اۋىل­شا­رۋاشىلىق جەر­لە­رى­نىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. بۇل شارا­لار جەر­دى ءتيىمدى ءارى ۇتىم­دى پاي­دا­لانۋعا, پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى ۋاقتىلى انىق­تاۋعا جانە ولاردى شارۋا­­شى­لىق اينا­لىم­عا تارتۋعا, سونداي-اق قوعامدىق با­ق­ى­­لاۋدى ارتتى­رۋعا مۇم­كىندىك بەرمەك.

وسى رەتتە اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنىڭ جەر­­گە ورنالاس­تىرۋ جونىن­دەگى كومي­تە­تى­نىڭ جەردى پاي­دا­لانۋ جانە قور­عاۋ, گەو­دە­زيالىق قىزمەتتى مەم­لە­كەتتىك باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى مارات قاجەنوۆپەن سۇحباتتاسىپ, تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى سۇراعان ەدىك. ول تۇراقتى مونيتورينگ ەنگىزۋ اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر­­لەردى ءتيىمدى ءارى ۇتىمدى پاي­دا­لانۋعا, بوس جاتقان جەرلەردى ۋاق­تىلى انىقتاۋعا جانە ولاردى شارۋاشىلىققا تارتۋعا, ونى رەتتەۋدە قوعام­دىق باقىلاۋ ءرو­لىن ارتتى­رۋ­عا مۇمكىندىك جاسايتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار تۇراق­تى مونيتورينگ جۇرگىزۋ جاۋاپتىلىق دەڭگەيىن دە ارتتىرادى دەگەن پىكىردە.

ءبىز جەردىڭ وزىنە ءتان ەرەك­شە­لىگىن, ماڭىزى مەن مارت­ە­بەسىن ۇنەمى ەستە ۇستاۋىمىز قاجەت. جەر­­­دى ساقتاۋ, قورعاۋ جانە ۇتىم­­­­دى پاي­دالانۋ نەگى­زىن­دە اۋىل شا­رۋا­شى­لى­عى ­­مەن اي­نالى­سىپ وتىرعان كا­سىپ­كەر­لەر­دىڭ جەر­دى نىسانالى ماق­سا­تىنا ساي­كەس پايدالانۋ, تو­پى­راق قۇنا­ر­لى­لىعىنىڭ نا­شار­­لاۋىن جانە جەر­دىڭ توزۋ­ىن بول­دىرت­پاۋ ماق­سا­تىندا ءىس-شارالار جۇر­­گىزۋلەرى كەرەك, – دەدى م.قا­جەنوۆ.

ونىڭ مالىمدەۋىنشە, مونيتو­رينگ اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماق­سا­تىنداعى جەر­لەردىڭ ءتيىمدى, ۇتىم­دى پايدالانۋ­ىن انىقتاۋ ماق­سا­تىن­دا جۇر­گىزىلەتىن بولادى. موني­تو­رينگ جالداۋ مەرزى­مى­نىڭ العاشقى بەس جىلىندا – جىل سايىن, ودان كەيىن سۋ­ارمالى ەگىس­تىكتە – 3 جىل سايىن, ءتالىم­دى ەگىستىكتە 5 جىل ساي­ىن جۇر­گىزىلمەك. موني­­تو­رينگ كورسەت­كىش­تەرى ۋچاس­­كە­نىڭ نىسانالى ماقساتى, شى­عىم­دى­لىق دەڭگەيىنىڭ, ەگىس­تىك اينا­لىمداردىڭ ساقتالۋى, جەر­دى ارامشوپتەردىڭ باسىپ كەتۋىن بولدىرماۋ جانە ت.ب. جەر­لەردى قورعاۋ بويىنشا شارا­لار جۇرگىزۋ, جالداۋ شار­تى­­­­­نىڭ تالاپتارىن ورىن­­داۋدى قاداعالاۋ بولىپ تابىلادى.

مونيتورينگتىڭ وڭ ناتي­جەلەرى بۇرىن بەرىلگەن جەر­لەردىڭ جالداۋ مەرزىمىن ۇزار­تۋعا, ال ونىڭ شارتتارى ورىن­دالماعان جاعدايدا جەر ۋچاس­كە­سىنە جالداۋ شارتىن بۇزۋعا نەگىز بولادى.

م.قاجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا اۋىل شار­ۋا­­­شىلىعى مينيسترلىگى جەر­دىڭ ءتيىمدى پايدالانۋىنا قا­تىستى تەكسەرۋدىڭ جاڭا با­عى­­تىن قاراستىرۋدا. سونىڭ نە­­گىز­گىسى عارىشتان مون­يتوري­نگ جۇرگىزۋ ارقىلا كوس­موستىق ءفوتو­­تۇ­سىرىلىم ارقىلى جەر ۋچاس­كەلەرىن ءوز ەركىمەن باسىپ الۋ فاكتى­لەرىن, اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماقساتىنداعى پاي­دالانباي جاتقان نەمەسە زاڭ­نامانى بۇزا پايدالانىپ جاتقان جەرلەردى انىقتاۋعا, مونيتورينگ جۇر­گىزۋگە ەگىستىك جەر­لەردىڭ پاي­دا­لا­نىپ جات­قانىن انىق­تاۋ­عا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. ناتي­جە­سىن­دە, انىق­­تال­عان پايدالا­نىل­ماي جات­قان ەگىس­تىك جەرلەردىڭ مەن­­­شىك يە­لەرى مەن جەر پاي­دا­­لا­­نۋشى­لا­رىنا 10 ەسە ۇل­عاي­­تىلعان سا­لىق مولشەرى قول­دانىلادى.

2003 جىلعى 20 ماۋ­سىم­داعى «قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسى جەر كودەكسىنىڭ» 4-بابىندا, جەر زاڭدارىنىڭ پرين­تسيپتەرى «جەر­دى قورعاۋ جانە ۇتىمدى پايدالا­نۋ» دەپ كورسەتىلەدى. بۇل تالاپتار ساقتالماعان جاعدايدا وسى كودەكس­كە سايكەس, تۇلعالارعا قا­تىس­تى جاۋاپكەرشىلىك جانە جەر ۋچاس­كەلەرىن ماجبۇرلەپ مەم­لەكەتكە سوت ارقىلى قاي­تا­رۋ قاراستىرىلعان, – دەيدى م.قاجەنوۆ.

دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»