ادام كوڭىلى. حالىق «كوڭىل كوڭىلدەن سۋ ىشەدى» دەيدى. پارقىنا جەتسەڭ وتە شىنايى, ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ قالتارىسسىز, قالتقىسىز پەيىلىنىڭ ايناسىنداي كورىنەتىنى اقيقات. ول راسىندا وتە نازىك, ءبىر اتىم ناسىبايدان قالاتىن, ءسال ءبىر ىقىلاس بىلدىرۋمەن كوتەرىپ جىبەرۋگە دە, بايقاماي كىربىڭ ۇيالاتۋعا دا بولاتىن ءاربىر پەندەنىڭ جۇرەگىندەگى وزىنشە ءبىر الەم.
قالا تۇرعىندارىنىڭ جۇيكەلەرى تىم جۇقا كەلەدى. ولاردا ءبارى اسىعىس, اسىقپاسا جانە بولمايدى, ۋاقىت, تىرشىلىك اعىمىنان كەشەۋىلدەسەڭ ءبىراز نارسەدەن قاعىلاسىڭ. بارار جەرىمە, جۇمىسىما كەشىگۋىم, قالىپ قويۋىم مۇمكىن دەپ ونسىز دا تاپشى ۋاقىتىن ەسەپتەپ, العا ارتىق مينۋتتارىن سالىپ شىقسا دا, كوشەدە كەپتەلەككە تىرەلەدى. كەيبىرەۋلەر قاتتى اسىعىستىقتان با, الدە ءوزىنىڭ ەپتىلىگىن, پىسىقتىعىن كورسەتكىسى كەلە مە, وزگەمەن ەسەپتەسپەي, قىسىلماستان كولىگىڭدى كەس-كەستەپ, اپاتتى جاعداي تۋعىزىپ, ونسىز دا كەرنەپ, سىنىپ كەتەيىن دەپ تۇرعان جۇيكەنى ودان سايىن شىتىناتادى. اۋپىرىمدەپ دىتتەگەن جەرىڭە جەتىپ, ءتيىستى ورىننان كورسەتىلەتىن قىزمەتىڭدى الايىن دەسەڭ وندا دا ءتۇرلى قاباق الدىڭنان شىعادى. ايتەۋىر, سەتىنەپ, كەنەۋى كەتىپ, كوپشىگى قيسايىپ, اتتان اۋدارىپ تاستايتىنداي كۇيدە تۇرعان تىرلىك.
الايدا كەيدە سونداي كوڭىلسىز كەيىپتى ۇمىتتىرار, جاقسى ۇيىمداسقان ىسكە كەزىككەندە كوڭىلىڭ ءوسىپ قالادى. اسىرەسە بانك, دۇكەن, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, ۆوكزال, كوپشىلىك تاماقتاناتىن ورىندار, قوعامدىق كولىك ءتارىزدى جالپى جۇرتشىلىقپەن كۇنبە-كۇن قويان-قولتىق قىزمەت اتقاراتىن ورىندارداعى ادامداردىڭ ءوز جۇمىستارىنا, كەلۋشىلەرگە دەگەن كوزقاراستارىنا, باسشىلارىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنە دە كوپ دۇنيە بايلانىستى. كەيبىرەۋىنەن كوڭىلىڭ وسسە, كەيبىرىنەن قابارجىپ, سالىڭقى قاباقپەن كەيىپ شىعاسىڭ.
ەلوردانىڭ قوعامدىق كولىكتەرىنىڭ قىزمەت كورسەتۋىنىڭ ءبىرشاما جاقسارعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. كوندۋكتورلار ۇلكەن كىسى, بالا كوتەرگەن ادام, مۇگەدەك جان كىرسە جاستارعا سىپايى تۇردە «ورىن بەرىڭىز» دەپ ەسكەرتىپ جاتادى. «نۇرلى جول» ۆوكزالىنداعى قىزمەت تە كوڭىلدەن شىققانداي. مۇندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, ءيا بولماسا ناۋقاس ادامدارعا قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى ادامدار بار. قولارباعا وتىرعىزىپ, ۆاگونىڭىزعا اكەلىپ, بيلەت العان ورىنعا جايعاستىرىپ العىس الىپ جاتادى. انىقتاما بيۋروسى, دارەتحانا, تەلەفون قۋاتتاۋ سياقتى بىرقاتار قاجەتتىلىكتەرگە تەگىن قىزمەت كورسەتىلەدى ەكەن. باعىتىڭنان جاڭىلىپ, جول تاپپاي قالساڭ سىپايى باعىت بەرۋشى قىزمەتكەرلەر جانە تۇر. ارقانىڭ قىسىندا توڭدىرمايتىن, جىلى ايالداما, قالاساڭىز تاكسيلەر 3-ەتاجدان-اق الىپ كەتەدى. ءبىر قادامى مىڭ شاقىرىمداي كورىنەتىن اتا-اجەلەر ءۇشىن ءتىپتى جاقسى ويلاستىرىلعان دۇنيە. كوڭىل جايلانىپ, كەلۋشى دە, شىعارىپ سالۋشى دا ۆوكزالدان كوڭىلدى كۇيمەن شىعىپ جاتادى.
جۋىردا استانا قالاسىنىڭ تۇرعىن ءۇي باسقارماسىنا بارىپ, بىرنەشە اي ءوتىپ كەتكەن قاعازداردى كوتەرۋ قاجەت بولعان. كەلگەن شارۋانى مۇقيات تىڭداپ, قازىر تەكسەرىپ كورەيىن دەگەن قىزمەتكەر بولمەسىندەگى قاعازدارىن قاراپ ەدى, ىزدەگەن قۇجات تابىلمادى. «وتىرا تۇرىڭىزدار, باسقا بولىمنەن قاراستىرايىن» دەگەن ول ارادا 7-8 مينۋتتاي ۋاقىت وتكەندە بۋدا قاعازدى كوتەرە بولمەگە كىرىپ, شۇقشيا وتىرىپ قاجەت قۇجاتتى قولىمىزعا بەرىپ, بۇدان كەيىن نە ىستەۋ قاجەتتىگىن سىپايى تۇردە ءتۇسىندىرىپ بەرگەن. قۇجاتتى تاۋىپ بەرگەنىنە قوسا, كەلۋشىگە دەگەن ءىلتيپاتىنا ريزا بولىپ, ەسىمىن سۇرعان ەدىك. اتى – ءاليا, تەگى – مۇساتاەۆا ەكەن.
ساۋدا ورتالىعىن ارالاپ ءجۇرىپ, ءبىر بۋتيكتىڭ جانىنان وتە بەرگەنىمدە ىشىنەن سويلەي شىققان تۇتىنۋشى نازارىمدى اۋداردى. مەنىڭ قاراپ قالعانىمدى كورىپ: «تىگىنشىگە رازى بولىپ كەلە جاتىرمىن. وتكەندە كويلەك الىپ, سونى قىسقارتايىن دەسەم, كويلەكتىڭ جارتى باعاسىن سۇرايدى. ال مىنا شەبەر ارزانعا قىسقارتىپ بەرەتىن بولعاسىن كويلەكتى قالدىرىپ كەتكەنمىن. كەشە تەلەفون ءنومىرىڭىزدى جازىپ كەتىڭىز دەگەن. سويتسەم, ۇيگە دايىن بولدى, الىپ كەتۋىڭىزگە بولادى دەپ ءوزى قوڭىراۋ سوقتى. كويلەگىمدى كيىپ كورسەم, «قۇر استىنان قىسقارتسام جەلبىرشەكتەرى بىردەي بولماي قالار دەپ, ءار قاتارىنان ەكى سانتيمەتردەن الدىم», دەيدى. قالاي ريزا بولمايسىڭ, مەنىڭ كوڭىلىمدەگىدەن دە ادەمى ەتىپ جاساپ قويىپتى», دەيدى. تۇتىنۋشىعا جاقسى ءبىر كوڭىل سىيلاعان سول كىسىنى كورگىم كەلىپ كەتكەن. ەش جۇمىسىم بولماسا دا تىگىنشى بۋتيگىنىڭ ىشىنە كىردىم. قاراپايىم قازاق ايەلى, سىپايى امانداسىپ شارۋامدى سۇرادى. جاي كىرگەنمىن, جۇمىسىڭىزدىڭ بەرەكەسىن بەرسىن, ريزا بولىپ شىققان كليەنتىڭىزدى كورىپ, كەلەسىدە تىگىنشى قىزمەتى كەرەك بولسا سىزگە كەلەيىن دەپ, تانىسىپ ءجون سۇراستىم. ەسىمى راۋشان ەكەن.
حالقىمىزدا «قوناق كەل دەمەي كەلەدى, كەت دەمەي كەتەدى» دەگەن ماقال بار. سونى قىزمەت كورسەتۋشىلەرگە قاراتا ايتسا دا بولعانداي. ءوز جۇمىسىن ادال اتقارىپ, كليەنتىنىڭ كوڭىلىن تابۋدى ويلاعان راۋشان ءتارىزدى ماماندار ءبىر تاپسىرىس ورىنداۋ ارقىلى وزدەرىنە كەلەتىن جانداردىڭ كوبەيۋىنە جول سالىپ, العىس الىپ, ءىسىن وركەندەتەدى. ال شاقىرساڭ كەلتىرە المايتىن داياشىسى بار, ەرىنە قيمىلدار ساتۋشىسى بار جەرگە كىمنىڭ قايتىپ بارعىسى كەلسىن.
انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»