بالالارعا كۇش كورسەتۋ تىيىلماي تۇر

«بالاعا بايقاپ سويلەسەڭ اقىلىڭا كونەر, بايقاماي شەت سويلەسەڭ كوپ ىشىندە ولەر» دەمەي مە بابالار؟! بۇلا شاعىندا كوڭىلىنە قاجىر, كوزىنە وت, كوكىرەگىنە سەس ەگەر ساۋمال قۋانىشىن سارقىپ, ءسابي ساناسىن سارساڭعا سالار سىرقات تاربيە سوڭعى كەزدە قارقىن الىپ تۇرعان سياقتى ما, قالاي؟.. ياكي بالالارعا كۇش كورسەتۋ نەلىكتەن تىيىلماي وتىر؟

بۇۇ بالالار قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسياسىنىڭ 19-بابىنا سايكەس, بالالارعا كۇش كورسەتۋ دەگەنىمىز – فيزيكالىق, پسيحولوگيالىق كۇشتەۋ, مازاقتاۋ, قيانات جاساۋ, قامقورلىقتىڭ جوقتىعى, دورەكى قارىم-قاتىناس, اتا-انا, زاڭدى قامقورشى نەمەسە كەز كەلگەن باسقا تۇلعا تاراپىنان جاسالعان جىنىستىق قياناتتى بىلدىرەدى. 2010-2016 جىلدار ارالىعىندا بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف) ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلمەن بىرگە جۇرگىزگەن زەرتتەۋى بويىنشا, قازاقستاندا بالالارعا كۇش قولدانۋ ۇيدە دە, مەكتەپتە دە, ينتەرناتتا دا ورىن الىپ جاتاتىنى انىقتالدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, كۇش كورسەتۋدى ەرەسەكتەردىڭ 75 پايىزعا جۋىعى وتباسىندا بالالاردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىن قاداعالاۋدا ۇستاۋ ءۇشىن ءجون كورسە, اتا-انالاردىڭ 67 پايىزى بالا تاربيەسىندە قولاي كورەدى. بۇل كورسەتكىشكە زەر سالساڭىز, قازىرگى قوعامدىق كوزقاراستىڭ ورتاق بەلگىسى ىسپەتتى. ونى ءار كەزدە ءار اقپارات كوزىندە جاريالانىپ جاتاتىن جاعا ۇستاتار جاڭالىقتار دا جوققا شىعارمايدى.

ارينە ەلىمىزدە بالالارعا ار­نالعان ەكى بىردەي قاۋىرت جەلى («111» جانە «150») جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەلىلەر بالالارعا قاتىستى زورلىق-زوم­بىلىقتىڭ ءتۇرلى ساتىسىن تىركەپ وتىرادى. دەگەنمەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى حابارلاۋ, تىركەۋ مەن ارەكەتكە كوشۋ, ءىستىڭ انىق-قانىعىنا جەتۋ تەتىكتەرى ءالى جەتكىلىكتى دامي قويعان جوق. بىلتىر يۋنيسەف ۇيىمى جاھاندىق بالالارعا قاتىستى ەسەبىندە الەم بويىنشا 2-4 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ تورتتەن ءۇشى (300 ميلليونعا جۋىق) ءوز ۇيىندە پسيحولوگيالىق قىسىمعا, زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن 30-عا جۋىق ەلدە ءبىر جاستاعى 10 بالانىڭ التاۋى كۇش قولدانۋ جاعدايىنا تاپ بولاتىنىن مالىمدەدى.

البەتتە قارىم-قاتىناستىڭ قا­تاڭ­دىعى نەمەسە زورلىق-زومبى­لىق بالالاردىڭ جان دۇنيەسى مەن دەن­ساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتپەي قويمايدى. بالالىق شاقتا كورگەن قيانات ۇمى­تىلمايدى. ءتىپتى ەسەيگەندە ول ءوزىن ىشتەي مۇجىگەن سول ءبىر ءزابىردى ءسات سايىن ەسىنە الۋى, كەز كەلگەن وقيعا ەسكى جاراسىن تىرناۋى مۇمكىن. حالىقارالىق ۇيىمدار ەرەسەكتەر اراسىنداعى جۇيكە جۇيەسىنىڭ اۋىتقۋى مەن جۇرەك تالماسى سياقتى اۋرۋلاردىڭ بالالىق شاقتا باستان وتكەرگەن پسيحولوگيالىق جاراقاتپەن تىعىز بايلانىسى بار ەكەندىگىن انىقتادى. بۇل قوعامداعى الەۋمەتتىك قاتىناستاردىڭ اراسىنا سىنا قاققانىمەن قويماي, بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا قوعامنىڭ قىزمەتىنە جاراۋى ءتيىس ادامي كاپيتالدىڭ جوعالۋىنا الىپ كەلەدى. سونداي-اق دەنساۋلىق سالاسىنا جۇمسالاتىن شىعىنداردى ارتتىرىپ, ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ وزىق ەلدەردىڭ باسا ءمان بەرەتىن وزەكتى ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر.

وسى ورايدا جىل باسىندا بۇۇ بالالار قورى ەلىمىزدە ەكى بىردەي كوممۋنيكاتسيالىق ناۋقاندى باستاعان بولاتىن. بۇل بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋعا جانە زاڭعا تارتىلعان بالالارعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان. ءۇش جىلعا ارنالعان جوبانىڭ العاشقى جىلىندا استانا مەن الماتى قا­لالارى, شىعىس قازاقستان, قىزىل­وردا, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىستارى بويىنشا ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلسا, ءارى قاراي باسقا وڭىرلەر دە قامتىلا بەرەدى. ناۋقان اياسىندا يۋنيسەف ادام قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىلمەن, بالالار قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىلمەن, باس پروكۋراتۋرامەن, وبلىستىق اكىمدىكتەرمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن, بيزنەس وكىلدەرىمەن ارىپتەستىك ورناتپاق. كوممۋنيكاتسيالىق ناۋقان ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. «بۇعان ءتۇرلى ءىس-شارالار, الەۋ­مەتتىك روليكتەر, باق جانە الەۋ­مەتتىك جەلىلەردەگى جۇمىستار كىرە­دى. ماقساتىمىز – بالالارعا زيان كەل­تىرەتىن قاتال ءىس-ارەكەتتەردى اشكە­رەلەۋ, حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ. ءبىز الەۋ­مەتتىك تالاپتاردىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتەمىز, ياعني بالالارعا قا­تىس­تى زورلىق-زومبىلىققا بەيجاي قارا­ماۋعا, ادامداردىڭ بالالارمەن ارا قا­تىناسىندا, تاربيەلەۋىندە جاڭا داعدىلاردى دامىتۋىنا كومەك­تە­سەمىز», دەيدى يۋنيسەف بالالار قورىنىڭ قازاقستانداعى توراعاسى يۋري وكسوميتنىي.

ارينە قوعامدا ۇزاق ۋاقىت بويى قالىپتاسقان ءجۇرىس-تۇرىس, ادەتتەردى تەز ارادا وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس. دەسە دە, بۇل ءىس-قيمىل ءسال دە بولسا سەڭگە قوزعاۋ سالماق. العاشقى ناۋقان جاس اتا-انالاردىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋ, سونداي-اق بارلىق قوعامداستىقتى با­لالاردى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ ماسە­لەلەرىندە زورلىق-زومبىلىق ادىس­تەرىنە جول بەرمەۋگە, بالا تار­بيەسىندەگى ادىستەمەلەردى, تالاپتار­دى وزگەرتۋگە باعىتتالادى. ال ەكىنشى ناۋقان زاڭعا تارتىلعان بالالاردى قولداۋدى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان قۇ­قىقتىق جۇيە مەن بالالاردى قور­عاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا با­عىت­تالادى.

ستاتيستيكا بويىنشا, سوڭعى ون­جىلدىقتا ەلىمىزدە بالالار­دىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىعى 2006 جىلعى 8799-دان 2016 جىلعى 3343-كە دەيىن ازايعان ەكەن. ياعني وڭ وزگەرىستەر بار. ماسەلەن, 2016 جىلى بالالار جاساعان قىل­مىستىق ءىستىڭ 72 پايىزى زاڭ­ناما نەگىزىندە قارالىپ, توق­تاتىلدى. كامەلەتكە تولماعان سوتتالۋشىلاردىڭ ورتا ەسەپپەن 83 پايىزى جازانىڭ بالامالى ءتۇرىن الدى. 2017 جىلى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ءىسى 3148-ءدى قۇراپ, الدىڭعى جىلدان 5,8 پايىزعا ازايدى. 2017 جىلى 3 مىڭنان اسا كامەلەتكە تولماعاندار قىلمىس جاساعان. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن جاسالعان قىلمىس 2005 جىلدان 2014 جىلعا دەيىن 22,7 پايىزعا ءوستى. ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ 120-بابىمەن قارالاتىن زورلاۋ دەرەگى 120-دان 130-عا دەيىن نەمەسە 5,3 پايىزعا كوبەيگەن. قىلمىستىق كودەكستىڭ 121-بابىمەن قارالاتىن جىنىستىق سي­پاتتاعى كۇش كورسەتۋ ارەكەتت­ە­رىنىڭ ءوسىمى 112-دەن 124-كە دەي­ىن نەمەسە 9,6 پايىزعا جەتتى. قا­زىرگى كەزدە تۇزەۋ ورىندارىندا جا­سى كامەلەتكە تولماعان 49 قىل­مىسكەر بولسا, ونىڭ ءبىرى – قىز بالا. بۇل رەتتە ولار تۇزەۋ مەكە­مە­سىنەن تۇزەلىپ شىعا ما, الدە ءبىر-بىرىمەن تانىسىپ, كەلەشەكتە قوعام تىنىشتىعىنا كولەڭكە تۇسىرەتىن بۇزاقى توپتاردىڭ بىرىگۋىنە قولدان جاعداي جاساعان بولامىز با؟ ياعني مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باعىت تار­بي­ەلەۋدى ەمەس, جازانى وتەۋدى عا­نا سيپاتتايتىن سياقتى. سول سە­بەپتى زاڭعا تارتىلعان بالالاردى قايتا تاربيەلەۋ, قوعامعا بەيىمدەۋدىڭ ءوزى كۇش قولدانۋدىڭ الدىن الۋ بولماق. ياعني بالالاردى وڭالتۋ باعدارلاماسىنىڭ جوقتىعى ولاردىڭ قايتادان قىلمىسقا بارۋ قاۋپىن تۋعىزادى. سوندىقتان وسى شارا اياسىندا سوت تورەلىگىندە بالالارعا قاتىستى وڭالتۋ مۇمكىندىگى بار بالامالى ادىستەردى قولدانۋدى قاراستىرۋ كەرەك, دەيدى ساراپشىلار.

قازىرگى كەزدە بالالاردىڭ قۇ­قى­عىن قورعاۋ ماقساتىنداعى سترا­تەگيالىق قۇجات تۇزىلۋدە. قازاقستاننىڭ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلى, ءماجىلىس دەپۋتاتى زاعيپا باليەۆانىڭ ايتۋىنشا, بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى بولدىرماۋ جانە الدىن الۋعا بايلانىس- تى ءتۇرلى سالادا 5 زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىس­تەر ەنگىزىلۋدە. سونداي-اق ماجى­لىس­مەن بۇۇ بالالار قۇقىعى جو­نىن­دەگى كوميتەتى حالىقارالىق تاجى­ريبەلەردى ەسكەرىپ, جاس­وسپىرىمدەرگە ارنالعان سترا­تە­گيا­لىق قۇجات جاساۋدى ۇسىن­عا­نىن, ەل ۇكىمەتى ۇسىنىستى تولىق قول­داپ وتىرعانىن ايتادى. بار­لىق ءمان-جاي قامتىلاتىن باس­تا­مانى جوعارعى سوت تا قۋات­تاپ وتىر جانە ىشكى ىستەر مي­نيس­تر­لىگىمەن ءتيىستى جۇمىستار ات­قا­­رىلۋدا. ياعني الەمدىك ۇر­دىس­تەر­گە ساي بالالارعا ءادىل سوت بو­لۋى ءۇشىن جەتكىنشەكتەر سوتقا شا­قى­رىل­مايدى, زاڭعا تارتىلعان با­لالارمەن جوعارى بىلىكتى پسيحولوگتار جۇمىس ىستەيدى. ناقتى ايتقاندا, تەرگەۋشىلەر, پروكۋرورلار, باسقا دا سوت ىسىنە قاتىسۋشىلار بالالاردان جاۋاپ الۋعا ارالاسپايدى. سوت وتىرىسىندا ءىستى قاراۋ بارىسىندا ءارى قاراي ساقتاۋعا بەرىلەتىن اۋديوجازبا قولدانىلادى. بۇل قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايدىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىنىڭ الدىن الادى. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى اقىل توقتاتپاعان بالالاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋ وقيعالارى جيىلەدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا بىلتىر 167 جاعداي تىركەلگەن. اسىرەسە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا سۋيتسيد وقيعالارىنىڭ كوپتەپ تىركەلۋى بايقالسا, ماڭ­عىس­تاۋدا – 1, قىزىلوردادا 5 وقيعا تىركەلدى. استانا مەن الماتى قالالارىنداعى جاعداي تۇراقتى بولعانىمەن, قايعىلى وقيعالار ارا-تۇرا ورىن الىپ تۇرادى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا بالالار ارا­سىنداعى سۋي- تسيد جاعدايىن ازايتۋعا ءبىرىنشى بولىپ قادام جا­ساعانىن ايتۋعا بولادى. نا­تي­­جەسىندە قاناتقاقتى جوبا بوي­ىنشا قىزىلوردا وڭىرىندە بالالاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋى 3 جىلدا 4 ەسەگە ازايدى. وسى جۇ­مىس­تار اياسىندا ەلوردا اكىمدىگى ال­عاش رەت يۋنيسەف-پەن, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋا­كىل كەڭسەسىمەن «بالالارمەن تاتۋ قالا» قۇرۋعا قۇمبىل ەكە­نىن ءبىلدىرىپ, مەموراندۋمعا قول قوي­دى. الداعى ۋاقىتتا استا­نا­داعى كامەلەتكە تولما­عان «قىل­مىسكەرلەردىڭ» بوس­تان­دىعىن شەك­تەگەنىمەن, ولار­عا جەكە عي­ما­رات ءبولىنىپ, ءۇي جا­ع- ­­داي­ىنا جاقىن تاربيەمەن وقۋ­ىنا, ماماندىق الۋىنا جاعداي جا­­ساۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ءتيىس­تى زاڭناما اياسىندا جۇزەگە اسى­رى­لاتىن جوبا ءبىر جىلعا جوس­پار­لانعان, قاجەت دەپ تاپسا ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى. جوبانى ىسكە قوسۋ كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا جاردەمدەسەدى. سوعان سايكەس زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. قازاقستاندا 2016 جىلدىڭ 30 جەلتوقسانىنان باس­تاپ «پروباتسيا تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەنگەنى بەلگىلى. نە­گىزگى ماقسات – قىلمىستىق-ات­قارۋ جۇيە­سى مەكەمەسىنەن بوساعان كۇ­دىك­­تىنىڭ نەمەسە ايىپ­تالۋ­شىنىڭ ءتار­تىبىن تۇزەۋ جولىندا قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.

ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ ۇلتتىق كەڭسەسىنىڭ جە­تەك­شىسى سەرىك وسپانوۆ بىلتىر بالا قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا باي­لانىستى 100-دەن اسا شاعىم تۇس­كەنىن, ونىڭ ىشىندە اليمەنت بەرەشەكتەرىن وتەمەۋ, اتا-انا­لارىنىڭ اجىراسۋىنا بايلا­نىس­تى بالالاردىڭ تۇر­عى­لىق­تى مەكەنجايىنىڭ انىق­تال­ماۋ­ى, جەتىم جانە اتا-انا قام­قور­لىعىنسىز قالعان بالا­لار­دىڭ ءبىلىم الۋى, مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانت­ىن ءبولۋ سياقتى ماسەلەلەر با­سىم ەكەنىن ايتادى. بارلىعى دا ءتيىستى ورگانداردىڭ ارالاسۋى­مەن شەشىلىپ وتىردى. ورتالىق قىز­مەتكەرلەرى بوبەكجايلار مەن بالالار ۇيىندەگى, جابىق مە­كە­مەلەردەگى جاعدايلاردى باقى­لاۋ­عا الىپ, ءتيىستى مونيتورينگ جۇر­گىزىپ تۇرادى.

تاعى ءبىر قاۋىپ – ينتەرنەت. عالامتوردىڭ ءاربىر ءۇشىنشى قولدانۋشىسى – بالالار. بۇۇ بالالار قورىنىڭ مالىمەتىنشە, كۇن سايىن 175 مىڭ بالا ءبىرىنشى رەت ينتەرنەتكە كىرەدى جانە جارتى سەكۋند سايىن ولار ونلايندا وتىرادى. ارينە بۇل ءبىر جاعىنان بالالاردىڭ جەكە دامۋىنا مۇم­كىن­دىكتەر بەرگەنىمەن, ەكىنشى جا­عى­نان ايتارلىقتاي قاۋىپ تە تۋدىرادى. سەبەبى بالالار قورىنىڭ تسيفر­لى الەمدەگى بالالاردىڭ جاع­­دايىنا ۇڭىلگەن ساراپتاماسى بوي­ىنشا ەرەسەكتەردىڭ ءوزى ەندى-ەن­دى ءتۇسىنىپ كەلە جاتقان, ءالى شە­شىمىن تاپپاعان ءتۇرلى تاۋە­كەل­دەر­دەن بالالاردى قورعاۋ قاجەت­تىگى بايقالىپ وتىر.

تاياۋدا الماتىدا وتكەن باس­قو­سۋعا قاتىسقان يۋنيسەف-ءتىڭ سايا­سات پەن زەرتتەۋلەر جونىندەگى دي­رەكتورى لوۋرەنس چەنديدىڭ پى­كى­رىنشە, ينتەرنەتتىڭ وڭ جاعى دا بار, ماسەلەن سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالالار ءۇشىن ءوزىنىڭ تۇر­عىلاستارىمەن سويلەسۋگە مۇم­كىندىك بەرسە, كونگو سياقتى دامۋشى ەلدەردىڭ جاس بلوگەرى تازا سۋدىڭ جوقتىعى, سانيتارلىق احۋالدىڭ ۋشىعۋى جانە باسقا دا قوعامدىق ماسەلەلەردى بۇكىل الەمگە جەتكىزە الادى. دەگەنمەن عالامتوردىڭ كولەڭكەلى جاعى دا جوق ەمەس. ونىڭ ىشىندە جى­نىس­تىق مازمۇنداعى تەرىس ارە­كەت­تەرگە يتەرمەلەيتىن, كيبەرشا­بۋىل­دارعا باۋليتىن كونتەنتتەر, زاڭ­سىز ءىس-قيمىلدارعا, ادام ساۋداسىنا اپاراتىن قيتۇرقىلىقتار مولىنان كەزدەسەدى. ينتەرنەتتى پايدالانۋدى باقىلاۋ قورى اقش, رەسەي, كانادا, فرانتسيا, نيدەرلاندتاعى URL مەكەنجاي­لاردىڭ 92 پايىزى بالالاردى جىنىستىق تۇرعىدان قور­لاۋعا بايلانىستى تۇزىلەتىنىن انىق­تادى. كريپتوۆاليۋتا مەن «كو­لەڭكەلى ينتەرنەتتەگى» جاڭا تەح­نو­لوگيالار وسى ىسپەتتى زيان- دى كون­تەنتتەرگە بالالاردى كوپتەپ تار­تۋعا ىقپال ەتەدى. بۇعان كو­بى­نەسە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇر­عىدان وسالداۋ بولىگىنىڭ, تۇر­مىستىق جاعدايى تومەن وتبا­سى­لاردىڭ بالالارى دۋشار بولىپ جاتادى. سونداي-اق بۇل زور­لىق-زومبىلىقتىڭ كەڭىنەن قا­نات جايۋ- ىنا, جۇزدەگەن مىڭ بالالاردىڭ كەلەشەگىنە كەرى اسەر ەتەتىن كۇشكە يە. ناسىلدىك, ۇلتتىق تۇر­عىداعى ارازدىقتاردى باس­تاپ بەرۋگە دە قابىلەتتى ۆيرتۋ­ال­دى كەڭىستىكتەن بۇگىندە جاس­تاردىڭ 29 پايىزى عانا تىس قا­ل­ىپ وتىر. افريكالىق جاس- تار­­دى قامتيتىن بۇل توپ 346 ميللي­ون ادامدى قۇرايدى. ز.باليەۆا وسى­عان وراي ەلىمىزدە «بولا­شاق» قورىمەن بىرگە «اق ينتەرنەت» كەڭىستىگىن قۇرۋ كوز­دە­لىپ وتىرعانىن ايتادى. ياعني پور­نوگرافيا مەن قۇقىق­قا قاي­شى كونتەنتتەرسىز 3 مىڭ سايت­­تىڭ ونلاين-پاراعى جاسالدى, قازاقستاندىق پروۆايدەرلەر تۇ­تى­­نۋ­شىلارعا تازا ءونىم بەرۋ­گە دايىن. قازىر پارلامەنتتە بار­لىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە تەك «اق ينتەرنەتكە» قوسىلۋعا ۇن­­دەيتىن زاڭناما قارالىپ جاتىر. بۇل زاڭ ارقىلى اتا-انالار دا بالالارىنىڭ ينتەرنەت كە­ڭىس­تى­گىن پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىن قا­دا­عا­لاۋعا مىندەتتەلەدى.

«ەگەر ءبىز سابىرلى, سانالى, دە­نى ساۋ, باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بو­لۋدى كوزدەسەك, بالالارعا كەز كەل­گەن فيزيكالىق, پسيحيكالىق, مورالدىق, ەكونوميكالىق كۇش قولدانۋعا جول بەرمەۋىمىز قاجەت», دەيدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ز.باليەۆا.

دۋمان اناش,

«ەگەمەن قازاقستان»