ەندى عانا تاعايىندالعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆا ۇكىمەت وتىرىسىنداعى ءوزىنىڭ العاشقى بايانداماسىندا « ءمامس جۇيەسىن ەنگىزۋدى باستاۋ ءۇشىن ۇستىمىزدەگى جىلى تولىققاندى دايىندىق جۇمىستارى قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى» دەپ اتاپ كورسەتتى.
ونىڭ الدىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ ەلىمىزدە ەنگىزۋ مەرزىمى 2020 جىلعا دەيىن شەگەرىلگەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسىن ءبىر جىل بۇرىن تولىعىمەن ىسكە قوسۋعا ۋادە بەرىپ, پرەزيدەنتتەن اتالعان رەفورمانى 2019 جىلدان باستاپ ەنگىزۋ ءۇشىن رۇقسات سۇراعان بولاتىن. ەلباسى بۇل ۇسىنىستى جان-جاقتى قولدادى. ەندەشە كەلەسى جىلدان باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا ازىرگە ادامزات بالاسى ويلاپ تاپقان ەڭ وزىق جوبا – مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى قازاقستاندا دا جۇمىس ىستەي باستايتىن بولادى.
بۇگىندە الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋدىڭ سىننان وتكەن ءۇش نەگىزگى ۇلگىسى بار. ولار: ليبەرالدى-رىنوكتىق ۇلگى, ياعني اقىلى مەديتسينا (اقش); الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ ۇلگىسى (گفر, فرانتسيا, اۋستريا, شۆەيتساريا, بەلگيا, گوللانديا , شۆەتسيا, جاپونيا, كانادا), ياعني مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ; بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ ۇلگىسى ( ۇلىبريتانيا, يرلانديا, يتاليا, پورتۋگاليا, گرەكيا, دانيا). وسىلاردىڭ ىشىندەگى ءومىر تاجىريبەسىنەن وتكەن ەڭ ءتيىمدى دە ادىلەتتى ۇلگى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسى بولىپ تابىلادى. بۇل جۇيە دۇرىس جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي دامۋىنا دا, حالقىمىزدىڭ تولىققاندى مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. الايدا وسى ءبىر ادىلەتتى دە وزىق جۇيەنىڭ قازاقستاندا دۇرىس جۇمىس ىستەپ كەتەتىندىگىنە كوڭىل كۇپتى, كۇدىك كوپ. «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەگەندەي, ممس جۇيەسىن ەنگىزەمىز دەپ بۇدان بۇرىن دا ءبىر رەت ماڭدايىمىز تاسقا تيگەن ەدى. سول ءبىر ومىرلىك سىننان ساباق الماعان سياقتىمىز. ادىلەتتى جۇيەنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن تولىق جاۋلاپ العان اقىلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ءۇردىسى اشىق كەدەرگى كەلتىرەتىن ءتۇرى بار.
جاسىراتىنى جوق, بۇگىندە استانا مەن الماتىنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى قالالارىنىڭ نەبىر ايتۋلى عيماراتتارىنا ورنالاسىپ العان جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ورتالىقتار ادام دەنساۋلىعى جولىنداعى «بيزنەستى» قىزدىرىپ-اق تۇر. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە جىل سايىن كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق كومەك تۇرلەرىنە بيۋدجەتتەن بولىنەتىن ميلليردتاعان قارجىنىڭ باسىم بولىگى وسى جەكەمەنشىك ورتالىقتاردىڭ جۇتقىنىنا جۇتىلىپ جاتىر. سەبەبى مەملەكەتتىك كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كولەمىنە قانداي قىزمەت كىرەتىنىن قاراپايىم حالىق تۇگىلى, ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردا قىزمەت ەتەتىن دارىگەرلەردىڭ ءوزى دە بىلمەيدى. حالىققا مەملەكەتتىك تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجىنىڭ قانداي تيىمدىلىك بەرىپ جاتقانىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندەگى ماماندار دا تۇسىنبەيدى. «باسقا تۇسكەن باسپاقشىل» دەمەكشى, باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعاندار امالسىز كرەديت الىپ ەمدەلىپ جاتىر. جاقىندا اۋىلدان ءبىر تانىسىمىز كەلدى. قولى مەن اياعى قالتىرايتىن بولىپتى. سونى استاناداعى «دوكتور حاچاتۋرياننىڭ مەديتسينالىق ورتالىعى» دەگەن مەكەمە ەمدەيدى ەكەن. ءبىر اي بويى كۇندىزگى ستاتسيونارعا قارالىپ, ەم-دوم قابىلدادى. سول ءۇشىن شۇعىل تۇردە بانكتەن كرەديت الىپ, بەس ءجۇز مىڭ تەڭگەنى قولما-قول تولەدى. الايدا قابىلداعان ەمنىڭ شيپاسى بولمادى. كەيىن انىقتالعانىنداي,جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ورتالىق سىرقاتتىڭ بارلىق ءتۇرى ءۇشىن اعزانى تازالاۋ ءتاسىلىن قولدانادى ەكەن.
كۇنى كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا «مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» ۇاق باسقارما ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا, «2019 جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ەكى پاكەتى – تەگىن جانە اقىلى قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلە باستايدى. ياعني ءبىرىنشى پاكەت – بۇل بارلىق تۇرعىندارعا بىردەي كورسەتىلەتىن كەپىلدى تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت. ونىڭ ۇستىندە الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋمەن قامتىلعان تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت. بۇل ەكى پاكەتپەن قامتىلماعان مەديتسينالىق قىزمەت تۇرلەرىن تۇرعىندار اقىلى تۇردە, ءوز قالتالارىنان قارجى تولەپ بارىپ الاتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل نە جۇمباق؟ بۇكىل ەل بولىپ, مەملەكەت بولىپ, ۇزاق دايىندىقپەن كىرىسكەلى وتىرعان ءمامس جۇيەسى تولىق ەنگىزىلەتىن بولسا, وسى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ كولەمىندە حالقىمىزعا جوعارى ساپالى كەپىلدى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتىلۋى كەرەك قوي. ونى تاعى دا ساتىلاپ ءبولۋدىڭ نە ءۇشىن قاجەتى بار؟!
جالپى, «اقىلى قىزمەت» نەمەسە اقشا جۇرگەن جەردە «الەۋمەتتىك» دەگەن ۇعىمنىڭ تىنىسى اشىلا قويمايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كىرگەلى وتىرعان جاڭا جۇيە – «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ» دەپ اتالادى. ەندەشە الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك ءۇشىن, ادامنىڭ ءبىرىنشى بايلىعى – دەنساۋلىعى ءۇشىن قولدانىسقا ەنگىزىلگەلى وتىرعان جاڭا جۇيە – ءمامس-كە «اقىلى قىزمەتتى», ياعني جەكەمەنشىك مەديتسينانى جولاتپاۋ كەرەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»