وڭتۇستىك قازاقستاندا وتكەن ءىس-شارالار ەلدىڭ دامۋى مەن قالىپتاسۋىنداعى ەلباسىنىڭ رولىنە ارنالدى. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنداعى شەشۋشى ءرولىن جان-جاقتى كورسەتۋ ماقساتىنداعى ءىس-شارالار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايىندا اشىلعان «ن.نازارباەۆ: ءداۋىر, تۇلعا, قوعام» كوشپەلى كەشەن كورمەسىنەن باستالدى.
كورمەگە ەلباسى كىتاپحاناسىنان, مۇراعات قورلارىنان الىنعان 800-گە تارتا جادىگەر قويىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا ەلباسىنىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ماراپاتتارى, مەملەكەت باسشىلارى مەن وتاندىق اۆتورلاردىڭ قولتاڭباسى بار كىتاپتار, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەتەل تىلدەرىندەگى ەڭبەكتەرى بار. جادىگەرلەر ءتورت بولىمگە جيناقتالعان. «كوشباسشى جولى» دەپ اتالاتىن العاشقى ءبولىم ەلباسىنىڭ ءومىر جولىنا ارنالعان. ودان كەيىنگى «كوشباسشى فەنومەنى» بولىمىندە پرەزيدەنتتىڭ ساياسي بەينەسى سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ, استانانى اۋىستىرۋ سەكىلدى تاريحي شەشىمدەر ارقىلى سۋرەتتەلەدى. كورمەنىڭ اشىلۋىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى-ەلباسى كىتاپحاناسى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ ەل تاريحىنداعى ەلباسىنىڭ جاھاندىق قىزمەتىنە, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ قالىپتاسۋى مەن نىعايۋىنداعى تۇلعالىق تاريحي رولىنە توقتالدى. «العاشقى رەت مۇنداي كورمە وتكەن جىلدىڭ اياعىندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تال بەسىگى, وتانىمىزدىڭ ەكىنشى استاناسى – الماتىدا وتكىزىلگەن بولاتىن. ەكى ايدىڭ ىشىندە 70 مىڭنان استام الماتىلىقتار تاماشالاعان كورمە بۇگىن شىرايلى شىمكەنت قالاسىندا اشىلىپ وتىر. ارينە بۇل كەزدەيسوق ەمەس. سەبەبى وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ءرولى اسا زور. ەكىنشىدەن, بۇل ءوڭىر – حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىنىڭ كەنىشى, انا ءتىلىمىز بەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ قايماعى بۇزىلماعان ورداسى. شىمكەنت بارشامىز ءۇشىن ءارى ىستىق, ءارى جۇرەكتەرىمىزگە جاقىن. كورمەنىڭ اياسىندا كيەلى تۇركىستان قالاسىندا جانە وبلىستىڭ بىرنەشە وقۋ ورىندارىندا كەزدەسۋلەر, سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى. ول شارالار وبلىستىڭ مادەني جانە رۋحاني ومىرىندە ەلەۋلى وقيعا بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ.
وڭتۇستىك وڭىرىندە ءوز جۇمىسىن باستاعان كوشپەلى كورمە جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ تا اتاپ ءوتتى. «كورمەدەن الار تاعىلىم مول. مەملەكەت باسشىسى ەل تاريحىنداعى شەشۋشى كەزەڭدەردى, ەركىندىك پەن تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان حالقىنىڭ ارمانىن ورىندادى, جۇزەگە اسىردى. قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلىمىز جۇزدەگەن جىلدارعا تاتيتىن عاجايىپ دامۋ كەزەڭىن ارتقا تاستادى. ەلىمىز الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدا ايرىقشا وركەندەپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتى جاقساردى. ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى مەن ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز دوستىق پەن كەلىسىمنىڭ مەكەنىنە اينالىپ, الەم ەلدەرىنە ۇلگى بولدى. تاۋەلسىزدىك جانە ەلباسى اجىراماس ۇعىمدارعا اينالدى. ەلباسىمىزدىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنىڭ تاريحىن, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى ەرەن ەڭبەگىن, ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى مەن الەمدىك قوعامداستىق مويىنداعان تابىستارىن ايشىقتايتىن بۇل كورمەنى وڭتۇستىك جۇرتشىلىعى ماقتان تۇتىپ, جوعارى باعالايتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى ج.تۇيمەباەۆ.
سونداي-اق كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قۋاتجان ۋاليەۆ ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا ايتىلعان كىتاپحانا جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
كورمەنىڭ العاشقى كورەرمەندەرى قور جيناقتارىنداعى قۇجاتتارمەن, ەلباسىمىزعا بەرىلگەن 50-دەن اسا شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى ماراپاتتارىمەن, سونداي-اق قارۋ توپتاماسىنىڭ جادىگەرلەرىمەن, قولتاڭبا جازىلعان سىي كىتاپتارمەن تانىستى. ايتا كەتەلىك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبا اياسىندا مەكتەپ وقىتۋشىلارىنا, كىتاپحانا, ارحيۆ, مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان «ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارى» ايماقتىق كاسىبي سەسسيا, شولۋ جانە تاقىرىپتىق ەكسكۋرسيالار ىسپەتتى بىرقاتار ءىس-شارالار ءوتتى. «ن.نازارباەۆ: ءداۋىر, تۇلعا, قوعام» كورمەسى مامىر ايىنا دەيىن جالعاسادى.
وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دە جاقسى ءىس جالعاسىن تاپتى. مارتەبەلى قوناقتار ۋنيۆەرسيتەتتەگى ن.نازارباەۆ ورتالىعىندا بولىپ, ونىڭ بۇگىنگى جۇمىسى مەن بولاشاقتاعى جوسپارى تۋرالى وي ءبولىستى. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سپورت كەشەندەرىندە بولىپ, 12 قاباتتىق ستۋدەنتتەر ۇيىندەگى ستۋدەنتتەردىڭ تۇرمىسىمەن, «قوسىمشا ماماندىق» ورتالىعىنداعى 14 ستۋدەنتتىك ۇيىرمەنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «ن.نازارباەۆ فەنومەنى: ساياسي ۇستانىمدار مەن باستامالار» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.
اقش, رەسەي, اۋعانستان, تاجىكستان, قىرعىزستان ەلدەرىنەن كەلگەن ساراپشىلار مەن تالداۋشىلار, عالىمدار, شەتەلدىك جانە وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى, باق وكىلدەرى قاتىسقان كونفەرەنتسيا بارىسىندا «ەلباسىتانۋ» عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. عىلىمي-ادىستەمەلىك ورتالىقتا ستۋدەنتتىڭ ىزدەنىسىن جان-جاقتى قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا بارلىق جاعداي جاسالعان. ءاربىر ىزدەنۋشىنىڭ قاجەتتى ماعلۇماتتاردى وڭاي تاۋىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرە تۇسۋىنە مۇمكىندىكتەر زاماناۋي تۇرعىدا قارالعان. عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا دا جەرگىلىكتى جاستاردىڭ شەتەلدىك زامانداستارىنىڭ كوزقاراسىن, ەلباسى ەڭبەگىنە قاتىستى پىكىرلەرىن بىلۋگە مۇمكىندىك بەردى. الدىن الا ايتا كەتەلىك, كونفەرەنتسيادا اقش-تىڭ كەنتۋككي شتاتىنان كەلگەن «Studens without borders» جاستار ۇيىمىنىڭ وكىلى بەرنەت دجوردج تراۆيس, ەۋرازيالىق كوميسسيانىڭ ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى, بەيبىتشىلىكتى دامىتۋ ەۋرازيالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلتايشىسى, رەسەيلىك مارات شافيگۋللين, تاجىكستان تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ 5 كۋرس ستۋدەنتى بوكيزودو دومۋللو, قىرعىز رەسپۋبليكاسى جاستار باستامالارىن قولداۋ قورى – YAF كوورديناتورى ليرا مومۋناليەۆا سىندى جاستار ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ساياسي ەڭبەكتەرى مەن الەمدىك دەڭگەيدەگى باياندى باستامالارى, باعدارلامالىق ماقالالارىنىڭ قوعام ومىرىنە اسەرى جونىندەگى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۇلاسبەك سادىبەكوۆ وقىپ بەردى. سونداي-اق م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ رەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جۇماحان مىرحالىقوۆ ەلباسى ەڭبەكتەرىنىڭ قوعام, ونىڭ ىشىندە جاستار ومىرىندە الاتىن ورنى مەن ءمان-ماڭىزىنا توقتالىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭاشىلدىقتار جونىندە ايتىپ ءوتتى. نەگىزگى باياندامانى جاساعان ەلباسى كىتاپحاناسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور ءامىرحان راحىمجانوۆ ءوز سوزىندە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنداعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق رولىنە توقتالدى. «تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋى جانە قالىپتاسۋىنىڭ جاڭا تاريحىندا پرەزيدەنتتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعىنىڭ ءمانى مەن ءرولى ءسوزسىز ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي باتىلدىعى, ستراتەگيالىق دارىنى, كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋدەگى تاباندىلىعى مەن وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگى – بۇگىندە الەم قوعامداستىعى مويىنداعان تولاعاي تابىستارىمىز بەن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندەگى قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزىنە اينالدى.
«نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىعى» جانە «نازارباەۆ فەنومەنى» ۇعىمدارى ساياساتكەر, ساراپشى, ساياساتتانۋ عالىمدارى مەن پۋبليتسيستەردىڭ سوزدىك قورىنا تۇراقتالىپ, باستى نازارداعى زەرتتەۋ نىساندارىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. ن.نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىق فەنومەنى زەرتتەۋشىلەردىڭ ساياسي كوشباسشىلىقتىڭ بەلگىلى ءۇش مودەلىنىڭ نەگىزىندە تۇسىندىرىلەدى, ولار – تۇلعالىق بولمىسى, ليدەرلىك ءستيلى, وزگەرمەلى تاريحي جاعداياتتار. مىنە, سوندىقتان «نازارباەۆ فەنومەنىن» ەڭ الدىمەن, ەلباسىنىڭ بولاشاققا باعىتتالعان ساياسي ءستيلى, قوعاممەن قارىم-قاتىناس جانە ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى ارقىلى قاراستىرۋ قاجەت. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي كوشباسشىلىق جەتىستىكتەرى مەن حالىقارالىق ارەناداعى تەڭدەسسىز بيىك بەدەلىنە جەكە قاسيەتتەرى, سونىڭ ىشىندە وزىندىك ۇستانىمىنا بەرىكتىگى, كوزقاراستارىنىڭ ناقتىلىعى, كەدەرگى مەن قيىندىقتارعا توتەپ بەرىپ, العان بەتىنەن قايتپاي, باستاعان ءىسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزەتىن تاباندىلىعى سەبەپشى بولعان. نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءتان بارلىق قاسيەتتەر ەڭ جوعارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى مەملەكەت قايراتكەرىنە لايىقتى مىقتى كوشباسشىلىق باستامانى تانىتۋ بولىپ تابىلادى», دەدى ءامىرحان مۇراتبەك ۇلى. كونفەرەنتسيا سوڭىندا باياندامالار تالقىلانىپ, جاستارعا بەرەرى مول وسىنداي يگى ىستەردىڭ باسقا دا وقۋ ورىندارىندا وتكىزىلۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتىلدى. سونداي-اق حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا قوناقتارى جاڭارتىلعان, زاماناۋي وقۋ زالىندا ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»