اقشوقىنىڭ ەتەگىندەگى ەل

سورەنىڭ جيەگىن جاعالاي ورنالاس­تىرىلعان فوتولاردى ءسۇزىپ كەلە جاتىپ, مىنا ءبىر سۋرەتكە كوزىمىز ءتۇستى. تال-تەرەك­­­پەن كوم­كەرىلگەن جاداعاي الاڭقاي, جى­پىر­­لاعان ادام, قازىلعان جەروشاق, اسىلعان قازان, تەڭنەن اعىتىلعان بۋمالار...

مۋزەي ەكسپوزيتسياسىمەن تانىستىرۋشىدان كورمەدەگى فوتو جايلى سۇراعان ەدىك, ول: «بۇل فوتو 1962 جىلى باقتىدان ءوتىپ, قازاقستان جەرىنە تابان تىرەگەن قازاقتاردىڭ شەكارا ماڭىنداعى تىرلىگى» دەگەنى. «بۇدان باسقا سۋرەتتەر بار ما؟». تاعى بىرنەشە فوتونى كورسەتتى.

مۋزەي مەڭگەرۋشىسى زەينەتكەرلىككە شىققان بايىرعى چەكيست ەكەن. فوتونىڭ تاريحي ماڭىزىنا بايلانىستى ۇزدىگىپ تۇرعان ماعان ءبىر قارادى دا, «كوڭىلىڭ قالاپ تۇرسا الىپ كەت, بىراق جوعالتپا, كوشىرىپ ال دا تۇپنۇسقاسىن اكەلىپ بەر!» دەدى. ءلاپباي. تاعى تىنىش تۇرماي «بۇل فوتونى كىم تۇسىرگەن؟» دەپ سۇراقتى قويىپ ۇلگەردىك. سويتسەك, بۇل سۋرەتتى تالدىقورعان وبلىستىق مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە قىزمەت اتقارعان ورىس ازاماتى ءتۇسىرىپتى. ول كىسى دۇنيەدەن وتكەن. بالاسى قازىر وسى سالادا قىزمەت ىستەيدى. اكەسىنەن قالعان مۇرانى مۋزەيگە وتكىزگەن سول جىگىت ەكەن. ءسويتىپ بۇل سۋرەت ءبىزدىڭ قولعا وسىلاي تيگەن-ءتىن.

ەندى سۋرەتتەگى كورىنىسكە قايتا ورا­لايىق. 60-جىلدارى قىتاي ەلىندە «ما­دەني توڭكەرىس» اتتى ناۋقان ءجۇرىپ, ونىڭ سوڭى حالىقتىق تولقۋعا اكەلدى. وقيعا بارىسىن شەبەر پايدالانعان كەڭەس وداعى 1962 جىلى ءساۋىر ايىنىڭ 15-30 ارالىعىندا 15 كۇن بويى شىعىس شەكارانى بىرنەشە جەردەن اشىپ تاستادى. وسى ارالىقتا باقتى ماڭىنان 150 مىڭ ادام, جاركەنت جانە كۇزۋىن زاستاۆاسى ماڭىنان 30-40 مىڭ ادام, رەسمي قۇجات بويىنشا 200 مىڭ قازاق اشىق شەكارادان ءوتىپ, قازاقستانعا ورالدى.

مىنا فوتوداعى كورىنىس – باقتى شەكاراسىنا ءتيىپ تۇرعان اقشوقىنىڭ ەتەگى ەكەن. ءبىر دەممەن شەكارا اسىپ كەلگەن حالىق ىشكى قونىستاندىرۋ ماسەلەسى شە­شىلگەنگە دەيىن اقشوقى-باقتىنىڭ ما­ڭىندا وسىلاي ايال جاساعان.

ءدال وسى تاريحي وقيعانىڭ توپ ورتاسىندا بولعان, ءارى كوشتىڭ بۇيداسىن ۇستاعان ازامات, ۇلكەن جازۋشى قابدەش ءجۇمادىلوۆ ەستەلىگىندە: «كوش جامانتى زاستاۆاسىنا جەتكەندە كۇن ارقان بويى كوتەرىلدى. كەلسەك: شەكارانىڭ ەكى جاعى بىردەي ءيىن تىرەسكەن حالىق. الا باعانداردى قوسقان سىمدى ءبىر شاقىرىمداي جەرگە دەيىن جيىپ تاستاپتى. سالت اتتىلار مەن وگىز, تۇيەلى كوشتەر كەز كەلگەن جەردەن ءوتىپ جاتىر. تەك اربا وتەتىن وتكەل بىرەۋ عانا, سول ماڭدا كەزەك كۇتكەن قاربالاستىق بايقالادى. ...بىرەۋلەر الدىڭعى كوشتەرىن اكەلىپ تاستاپ, ارتتا قالعان جۇكتەرىنە كە­تىپ جاتىر. باقتى تاۋىنىڭ جەلكەسىندەگى ساي-سالا, سوناۋ اقشوقى بوكتەرىنە دەيىن لىقىلداپ تولىپ كەتىپتى. قولىندا بارلار ۇيلەرىن تىگىپ العان. بۇلاردان باسقا اربانىڭ كولەڭكەسىندە, اشىق اسپان اس­تىندا جۇكتەرىن ءۇيىپ قويىپ جاتقان حا­لىق­تا قيساپ جوق», دەيدى.

بەكەن قايرات ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»