سوڭعى جىلدارى, ەلىمىزدىڭ جاس ازاماتتارى شاريعات پەن زاڭ تالاپتارىن بۇرمالاپ, ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ء(دىني ساۋاتسىزدىق, ءتالىم-تاربيەنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, قىزبالىق, ۇشقالاقتىق, اڭعالدىق جانە ت.ب.) جات اعىمداردىڭ ايلا تورىنا ءتۇسىپ, اق وتاۋ نەگىزىن قۇرايتىن نەكە ماسەلەسىنە نەمقۇرايلىق تانىتۋدا. داناگوي بابالارىمىزدىڭ «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن ءسوزىنىڭ ءمان-ماعىناسىنا زەر سالماي, نەكەلەرىن شاريعاتقا نە زاڭعا ساي كەلمەيتىن جولمەن قيىپ, ۇلكەن كىنالى ىسكە بارۋدا.
اتالعان ماسەلە ەلىمىزدىڭ ءدىني قىزمەتىن رەتتەيتىن ۋاكىلەتتى ورگانى – ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى مەن قمدب وكىلدەرىنىڭ الاڭداتۋشىلىعىن تۋعىزۋدا.
راسىندا, وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ءمان-ماعىناسى جوعالىپ بارا جاتقانداي, جۇپتاردىڭ اجىراسۋ سانى كۇننەن كۇنگە ۇدەپ تۇرعانى بارشاعا ءمالىم.
باعزى زاماننان بەرى اتا-بابامىز اق نەكە ۇعىمىنا ۇلكەن كوڭىل بولگەن. ءداستۇرىمىز دە, ءدىنىمىز دە نەكە ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, وتباسى مەن بالا-شاعانى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ, ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ قالىپتاسۋىنا العاش قادام جاساۋشى باسپالداق دەپ ايقىنداي تۇسكەن. ماسەلەن, ەلباسىمىزدىڭ «وتباسىندا ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەر جارقىراي كورىنىپ قالىپتاسادى. وتانعا دەگەن ىستىق سەزىم جاقىندارىنا, تۋعان-تۋىسقاندارىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى دەگەن تۇشىمدى ءسوزى نەكە جانە وتباسى قۇندىلىعىنىڭ ادام مەن قوعام ءۇشىن قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.
ال, قازىر شە؟ جاستارىمىزدىڭ كوبى نەكەنىڭ نازىك ءارى ناعىز تازا سەزىمدەردەن قۇرالعان, سۇيىسپەنشىلىك, سىي-قۇرمەت, ادالدىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتەن تۇراتىنىن اڭعارا بەرمەيدى. ال نەكە دەگەنىمىز – جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەتىن ادام ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى.
نەكە ءداستۇرلى يسلام دىنىندە – وتباسى نەگىزى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان وتباسىن قۇرۋدىڭ العىشارتى نەكە قيۋ. بۇل راسىمنەن ءوتۋ ءۇشىن بىرنەشە شارتتاردى نازارعا العان ءجون:
ەكى جاستىڭ ريزاشىلىعى (شاڭىراق قۇرۋعا ەكى جاقتىڭ كەلىسىم بەرۋى). دەمەك, نەكەگە ءماجبۇرلى تۇردە نەمەسە ايلالى ارەكەتپەن تۇرۋعا بولمايدى. سەبەبى, نەكەگە ءوزارا كەلىسىپ, ادال جولمەن تۇرۋ قاجەت; ەكى جاستىڭ كامەلەت جاسقا تولۋى, ەلىمىزدىڭ زاڭى بويىنشا (18 جاس) نە بولماسا زاڭنامالاردا كورسەتىلگەن تارتىپپەن نەكەلەسۋگە دالەلدى سەبەپتەرى بولعان جاعدايدا; ەكى جاستىڭ نەكەگە تۇرۋىنا اتا-انالارىنىڭ كەلىسىمى بولعان جاعدايدا; نەكەگە تۇرار الدىندا كەمىندە ەكى-ءۇش اقىل توقتاتقان كۋاگەرلەردىڭ بولۋى شارت. ياعني كۋəگەرلەر اقىل-ەسى دۇرىس, باليعات جاسىنا تولعان جانداردان تاڭدالادى. كۋاگەرلەردىڭ سانىنا كەلسەك, بۇل جونىندە قاسيەتتى قۇران كارىمدە بىلاي دەلىنگەن: «ەكى ەر ادامدى كۋəگەر ەتىڭدەر. ەگەر ەكى ەر ادام بولماسا, وزدەرىڭ كۋə رەتىندە قۇپ كورەتىن ءبىر ەر كىسى مەن ەكى əيەل جەتكىلىكتى», نەكە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ وتباسىن قۇرۋ الدىندا بەلگىلى ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتەردى جۇكتەيدى. بىرىنشىدەن, ەر ادامعا – وتباسىن جانە ونىڭ مۇشەلەرىن (ايەلى مەن بالالارىن) ماتەريالدىق جانە رۋحاني تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ مەن قورعاۋ مىندەتتەرى جۇكتەلسە; ايەل ادامعا – كۇيەۋىنە باعىنۋ, ەرىنىڭ تاپقانىن ۇقساتۋ, قامقورلىق تانىتۋ مەن شاڭىراعىنىڭ ۇيىتقىسى بولۋ مىندەتتەرى جۇكتەيدى.بۇگىنگى كۇنى تەرىس پيعىلدى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتكەن جاستار اراسىندا نەكەلەرىن «شاريعات جولىمەن» قيدىق دەپ, زاڭدى سىرت اينالىپ, جاسىرىن تۇردە نەكەلەسكەندەر سانى ارتۋدا. بۇل ءوز تۇرعىسىندا جاستارىمىزدى, اسىرەسە, قارا كوز قىزدارىمىزدى, كوپتەگەن قيىنشىلىقتارعا ۇرىندىرىپ, اتالمىش جاعدايدىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەن بەيكۇنا سابيلەردىڭ وبالىنا قالىپ جاتقانى انىق. كەيبىر جاعدايلاردا, وزدەرىن «نامازحان» دەپ اتاعان جىگىتتەرىمىز دىننەن حابارى جوق قىزداردىڭ باسىن اينالدىرىپ, اتا-انا مەن تۋعان-تۋىسقانداردان جاسىرىن تۇردە جالدامالى پاتەرلەردە, دوستارىنىڭ ۇيلەرىندە نە وزگە جەرلەردە ارالارىنا جالعان كۋاگەرلەردى قوسىپ نەكەگە تۇرادى. ءسويتىپ, وتاۋ تىككەندەرىن جاريا ەتپەستەن بىرنەشە ايەلمەن «نەكەگە تۇرىپ», قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە وتاسقان ايەلدەرىن تالاق قىلىپ, تاستاپ جاتادى. ء تىپتى, تالاق ماسەلەسىنە جەڭىل-جەلپى قاراعاندارى سونشاما, بۇل ءسوزدى تەلەفون ارقىلى دا ايتا بەرەتىن بولعان. بۇعان قوسا, ايەلدەرىن تالاق ەتكەن جىگىتتەر, وزدەرىنىڭ تالاق ەتكەن ايەلدەرىن «دىندارسىماق» دوستارىنا ۇسىنىپ, بىرنەشە مارتە زاڭدىق كۇشى جوق نەكەگە تۇرعىزعان. ناتيجەسىندە, ايەل ادام ءبىر جىل ىشىندە كۇيەۋدەن-كۇيەۋگە شىعىپ, اقىرى بالانىڭ كىمنەن تۋعانىڭ بىلمەي جاتقان جاعدايلار دا از ەمەس.
نەگىزى يسلامنىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىندە نەكە قيۋ ءراسىمىنىڭ ءتارتىبى ناقتى بەلگىلەنگەن جانە مۇنداي ەسسىزدىككە جول بەرىلمەگەن. ماسەلەن, مۇحاممەد پايعامبار «جاريا ەتۋ – ءۇي بولعاندىقتىڭ بەلگىسى», «شاريعاتقا تەرىس ۇيلەنۋ مەن شاريعاتقا ساي ۇيلەنۋدىڭ اراجىگىن ايىراتىن نارسە – دابىل قاعىپ, جاريا ەتۋ» دەگەن. دەمەك, ءوزارا سۇيىسپەنشىلىكتەگى ءارى اتا-انانىڭ كەلىسىمى بار ەكى جاس شاريعات جولىمەن قيىلعان نەكەلەرىن بارشاعا جاريا ەتىپ, ەلدىڭ اق باتاسىن الۋلارى قاجەت. دانا حالقىمىزدىڭ دارا سوزىنە قۇلاق اسساق, «ۇيلەنۋ وڭاي, ال ءۇي بولۋ قيىن», سوندىقتان نەكە ارقاشاندا شاڭىراق كوتەرگەندەرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتادى. سەبەبى, جاسىرىن قيىلعان نەكە – جالعان دەپ تانىلادى ءارى زاڭ الدىندا قاۋقارسىز.
اتا-بابالارىمىزدىڭ سالتىنا سۇيەنسەك, نەكە قيار الدىندا ۇلكەندەر جاعى اتاستىرۋ, قۇدا ءتۇسۋ, قالىڭ مال بەرۋ جانە ت.س.س. بىرقاتار ءجون-جورالعىلاردى اتقاراتىن. بۇل دەگەنىمىز, حالقىمىزدىڭ باعزى زاماننان-اق نەكە ماسەلەسىنە اسا ءمان بەرىپ, بايسالدىلىقپەن قاراعانىن بايقاتادى.
وتكەن جىلدان بەرى قر ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترىلىگى تاراپىنان ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى ماسەلەلەر بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قوعامنىڭ كوكەيتەستى ماسەلەلەرىن قامتىعان زاڭ جوباسى جان-جاقتى تالقىلانىپ, ازىرلەنگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى اتالعان زاڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلدى.
اتالمىش جوباعا سايكەس, ەلىمىزدىڭ زايىرلى ۇستانىمىن ەسكەرە وتىرىپ, «نەكەنى (ەرلى-زايىپتى بولۋدى) قيۋ نەمەسە توقتاتۋ بويىنشا ءدىني جورالار مەن راسىمدەردى مەشىتتەردەن تىس جەرلەردە جۇرگىزۋگە جول بەرىلمەيدى. ءدىني جورالار مەن راسىمدەر بويىنشا نەكەگە تۇرۋعا (ەرلى-زايىپتى بولۋعا) نيەت بىلدىرگەن ادامداردىڭ بىرەۋى مەشىتكە كەلە المايتىن ايرىقشا جاعدايلاردا (اۋىر ناۋقاستانۋى, ءجۇرىپ-تۇرۋ قيىندىعىمەن بايلانىستى مۇگەدەكتىگى, كۇزەتپەن ۇستالۋى نەمەسە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا بولۋى) نەكەنى ءدىني جورالار مەن راسىمدەر بويىنشا قيۋدى (ەرلى-زايىپتى بولۋدى) ۇيدە, مەديتسينالىق نەمەسە وزگە دە ۇيىمدا نەكەگە وتىراتىن (ەرلى-زايىپتى بولاتىن) ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىكتىڭ وكىلى (مەشىت يمامدارى) جۇرگىزەدى.
ياعني, مەشىتتىڭ يمامىنان تىس ءارى جاقىندارىنان جاسىرىن جەردە (قوناقۇيدە, جالدامالى پاتەردە, نە وزگە جەردە) قيىلعان نەكە جالعان دەپ تانىلادى جانە زاڭ الدىندا قاۋقارسىز.
قورىتا كەلە, ادامزات ومىرىندەگى جاۋاپتى قادامنىڭ ءبىرى – اق نەكە ۇعىمىنىڭ قادىرىن ءتۇسىرىپ الماس ءۇشىن, نەكەلەرىن شاريعات جولىمەن قيعىسى كەلگەن جاستارىمىز, مەشىت تابالدىرىعىن اتتاماس بۇرىن, بارلىق تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاراتۋشى مەن زاڭ الدىندا وزدەرىنە تيەسىلى جاۋاپكەرشىلىكتى ءتۇسىنىپ, تازا ءارى ادال جولمەن اق وتاۋلارىنا ەش الاڭداماي, سەنىمدى ءارى باتىل قادام جاساسا ەكەن دەيمىز.
التىنبەك ۇتىسحان ۇلى,
قمدب ناسيحات جانە قوعاممەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى