قاشان قاعازسىز ەمدەلەمىز؟

قازاقستان مەديتسيناسى قاعازباستىلىقتان ارىلتۋعا قا­تىستى قابىلدانعان قۇجات­تاردان كەندە ەمەس. «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسىنان كەيىن 2016 جىلى قابىلدانعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا دا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالارمەن قامتاماسىز ەتۋ, كوپتەگەن قۇجاتتى ەلەكتروندى نۇسقاعا كوشىرۋ, دارى­گەر­لەردىڭ ەسەپ بەرۋ قاعاز­دارىن ازايتۋ جونىندە ارنايى ايتىلعان. ءتىپتى مينيسترلىك بىلتىر جەلتوقسان ايىندا «دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دا­رىندا مەديتسينالىق قۇجات­تامانى قاعازسىز جۇرگىزۋگە كوشۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى ەنگىزۋ تۋرالى» بۇيرىعىن دا بەكىتىپ قويدى. ەندى وسى قۇجات بويىنشا جۇمىسىن قاعاز قولدانباي جۇرگىزەتىن نىساندار تىزبەسى انىقتالادى.

مينيسترلىككە قاراستى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى مامان­دارىنىڭ گازەتىمىزگە بەر­گەن مالىمەتى بويىنشا, جو­بانىڭ ماقساتى ەسەپ بەرۋ قۇجاتتامالارى باسىم جۇيە­دەن الىستاپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى دەرەكتەردى وڭدەۋ, جيناۋ جانە پايدالانۋ پاراديگماسىن وزگەرتۋ ەكەن. مامان­داردىڭ سوزىنە سەنسەك, دارىگەرلەر ەسەپكە الۋ جانە ەسەپ جۇرگىزۋ قۇجاتتامالارى بولىگىندە قۇجاتتاردى قولمەن ەنگىزۋ ماشاقاتىنان قۇتىلادى. «دارىگەرلەر قاعاز تولتىرۋعا جۇمسالاتىن ۋاقىتتى ۇنەمدەپ, پاتسيەنتتەرگە كوبىرەك كوڭىل بولە باستايتىن بولادى», دەيدى ولار.

ارينە, مۇنىڭ ءبارى جا­قىن بولاشاقتا جاسالاتىن جۇ­مىستار. ونىڭ يگىلىگىن كورۋ با­قىتى اقجەلەڭدىلەرگە, قالا­بەردى قاراپايىم حالىققا قا­شان بۇيىراتىنى بەلگىسىز. ازىرشە مەديتسينالىق ۇيىم­دار­دى جاعالاعان ناۋ­قاس­تار دارى­گەرلەردىڭ قاعاز­باس­تى­لى­عىنان اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ ءجۇر. قاشان كورسەڭ قاعازعا كو­مىلىپ وتىراتىن دارىگەرلەر بەي­نەسى حالىقتىڭ ساناسىندا قالىپتاسقالى قاشان. اقجە­لەڭ­دىلەرگە الدىنا اۋىرىپ كەلگەن ناۋقاستى ەمدەۋدەن گورى قاعاز تولتىرۋ ماڭىزدى سياقتى كورىنەدى كەيدە.

ادام اۋىرماي تۇرمايدى. دەنساۋلىعىڭ تەمىردەي دەگەن­نىڭ وزىندە جىلىنا كەمى ءبىر-ەكى رەت دارىگەرگە كۇنىڭ تۇسەتىنى راس. سونداي ساتتەردە بىتپەيتىن قاعازدان بەرەكەڭ كەتىپ, ابدەن تيتىقتاعان كەزدە قولدى ءبىر سىلتەپ, بەزىپ كەتكىڭ كەلەدى.

قاعازدىڭ باسى ەمحاناداعى تىركەۋدەن باستالادى. تىركەۋ بولىمىندەگىلەردىڭ الدىندا ءار دارىگەردىڭ اتى-ءجونى جازىلعان جۋرنال جاتادى. ناۋقاستى ءبىر سالا مامانىنىڭ قابىلداۋىنا جازۋ كەرەك بولسا, الدىمەن وسى جۋرنال تولتىرىلادى. سودان كەيىن كومپيۋتەرگە ەنگىزىلەدى. «نەگە بىردەن كومپيۋتەرگە ەنگىزبەيسىزدەر ۋاقىتتى الماي؟» دەسەڭ, ۋاجدەرى دايىن: «باعدارلامادا جۇكتەمە كوپ, ءجيى توقتاپ قالادى. ونداي كەزدە شىدامسىز سىرقاتتاردىڭ الدى شاعىم جاساپ ۇلگەرەدى», دەيدى. ارينە, ورتاق دەرەك قورىنا جان-جاقتان اعىلا­تىن قانشاما قۇجاتتى ءبىر كومپيۋ­تەرلىك باعدارلاما قايدان كوتەر­سىن؟! ءجيى ىستەن شىعۋى دا سوندىقتان. بۇل بۇل ما, كەيدە ءبىر قالادا ورنالاسقان ەم­حانالار مەن دارىگەرلەردىڭ ورتاسىنا قاعاز جولداما تاسىپ, ابىگەرگە تۇسەتىنىڭ بار. ءوزى اۋىرىپ, جۇيكەسى توزىپ جۇرگەن ناۋقاستى ءارى-بەرى ساندالتىپ قويماي, مەديتسينالىق ۇيىمدار ءوزارا ەلەكتروندى جۇيە ارقىلى نەگە سۇراتىپ الا سالمايدى ەكەن دەيسىڭ كۇيىنىپ. بۇل دا سول بويىمىزعا ابدەن ءسى­ڭىپ كەتكەن قاعازباستىلىق دەر­تى­نەن ارىلا الماۋىمىزدىڭ كورىنىسى.

وتكەندە الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر دارىگەر «وپەراتسياعا باراتىن ءبىر عانا ناۋقاسقا 8 قا­عاز, ەگەر قان قۇياتىن بولساڭ 4 قاعاز تولتىراسىڭ. ناۋقاستى قاراساڭ, «مى دليا پروكۋرو­را پيشەم» دەگەن لوگينمەن ءار ءۇش ساعات سايىن ءبىر كۇن­دەلىكتەن 8 كۇندەلىك, التى ناۋقاس قاراساڭ, 48 كۇندەلىك جازاسىڭ. ونىڭ سىرتىندا تاڭەرتەڭگىلىك ەسەپ, اقپاراتتىق ەسەپ دەگەن بار. ەگەر جۇكتى ايەل جاتسا, وعان بولەك ەسەپ دايىندايسىڭ», دەپ جازىپتى. جەلى قولدانۋشىلاردىڭ ءبىرى: «بۇل قاپتاعان قاعازدى تولتىرعانشا ناۋقاس تا ء«جۇرىپ كەتەتىن» شىعار...» دەسە, الگى اۋرۋحانا دارىگەرى: «وي, «جۇرمەي-اق» قويسىن, ءولىپ قالسا, تاعى بىرنەشە قاعاز قو­سىلادى», دەپتى. كۇلەمىز بە, جىلايمىز با؟ ەلوردامىز – استاناداعى جاعداي وسىنداي بولعاندا ورتالىقتان الىس وڭىرلەردەگى, اۋىلدىق مەكەندەردەگى جاع­دايدى ايتپاي-اق قويايىق, ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى...

دەنساۋلىق ساقتاۋدى دا­مىتۋ رەسپۋبليكالىق ورتا­لىعى ماماندارىنىڭ سوزى­نە سۇيەنسەك, بيىلعى 1 قاڭ­تاردان اقمولا, قاراعاندى, قوستاناي جانە باتىس قازاق­ستان وبلىستارىنىڭ دەنساۋ­لىق ساقتاۋ ۇيىمدارى مەدي­تسينالىق قۇجاتتاردى قاعاز­سىز جۇرگىزۋگە كوشە باستاپتى. بۇل جاعىنان استانا مەن الماتى قالالارىندا دا بەلسەندى جۇ­مىستار قولعا الىنعان. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وڭىرلەرمەن بىر­لەسىپ, ارنايى جول كارتاسىن بەل­گىلەگەن. ال اكىمدىكتەر كەلەسى جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن بارلىق دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىن كوم­­پيۋتەرلىك تەحنيكامەن قام­تاماسىز ەتىپ, مەديتسينالىق اق­پاراتتىق جۇيەلەردى ەنگىزۋدى موينىنا الدى.

البەتتە, مەديتسينا ۇيىم­دارى ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنا 100 پايىز كوشۋ ءۇشىن الدىمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى تۇگەل ينتەرنەت جەلىسى بار كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن جابدىقتالۋى ءتيىس. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى بيىل جىلدىڭ اياعىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ازىرشە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن جا­سالعان مەموراندۋمدارعا سايكەس, رەسپۋبليكادا مەدي­تسينالىق ۇيىمداردىڭ كومپيۋتەرمەن قامتاماسىز ەتىلۋى 82,7 پايىزدى قۇرايدى, دەيدى ماماندار. «الدىن-الا جاسالعان مەموراندۋمدارعا سايكەس, اكىمدىكتەر جىل سايىن جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبى­نەن دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىم­دارىنىڭ كومپيۋ­تەرلىك تەحني­كالارىن كەمى 20 پايىز­عا جاڭارتىپ وتىرۋى ءتيىس. ارينە, تەحنيكالىق مۇمكىندىكتىڭ شەكتەۋلىلىگىنە جانە ەكونوميكالىق جاعىنان تيىمسىزدىگىنە بايلانىستى اۋىل­­­دىق وڭىرلەردەگى دەن­ساۋ­­لىق نىساندارىن ينتەر­نەت­­پەن قامتاماسىز ەتۋدە قي­ىن­دىقتار بار. بۇگىندە ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان مە­دي­تسينالىق ۇيىمداردىڭ ورتاشا كورسەتكىشى رەسپۋبليكا بويىنشا 56 پايىزدى قۇرايدى. ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىگى تومەن جاعدايلار سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاق­ستان, اقمولا, قوستاناي وبلىس­تارىندا بايقالۋدا», دەيدى دەن­­ساۋ­لىق ساقتاۋدى دامىتۋ رەس­پۋب­ليكالىق ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى.

قىسقاسى, دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى 2019 جىل­دىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ مەديتسينالىق ۇيىمداردى قا­عازسىز جۇمىس فورماتىنا كوشىرەمىز دەپ نيەتتەنىپ وتىر. وسى ۋاقىتتا اۋرۋحانا جاعالاعان ناۋقاستار ستاتسيو­نارلىق سىرقات­نامالاردى جانە جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن دارىلەر رەتسەپتىن ەلەكتروندى نۇسقادا الا الاتىن بولادى. ارينە, مينيسترلىكتىڭ بۇل قادامىنا سەنگىڭ-اق كەلەدى. بىراق جاڭا رەفورما قوسىلسا, دارىگەرلەرگە دە تاعى ءبىر جاڭا قاعاز تولتىرۋ مىندەتى جۇكتەلەتىنى بار. قازاقستاندىقتار قاعازسىز ەمدەلىپ جاتسا, كانەكەي. بىراق ازىرشە الا پاراققا الاڭداماي ەمدەلەتىن كۇنگە قول جەتە الار ەمەس...

قىمبات توقتامۇرات,

«ەگەمەن قازاقستان»