كۇنى ەرتەڭ 20 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىن اتاپ وتكەلى وتىرعان ەلوردامىز قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا سەنىمدى تۇعىر جاسادى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلوردامىزدىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعان العاشقى جىلداردىڭ وزىندە «استانا ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ لوكوموتيۆى بولادى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ۋاقىت قۇدىرەتى ەلباسى تۇجىرىمىنىڭ اقيقاتتىعىن دالەلدەدى. وعان ناقتى كوز جەتكىزۋ ءۇشىن وسى 20 جىل ىشىندەگى ەلوردانىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ دەڭگەيىن تسيفر تىلىمەن سويلەتىپ كورەيىك.
جيىرما جىل ىشىندە ەلوردانىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 190 ەسە ءوسىپ, 5 تريلليون تەڭگەگە جەتتى. قالامىزدىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسى وسى جىلداردا 30 ەسە ۇلعايىپ, قازاقستاندىق ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى. ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن ەلوردالىق ورتا جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى 4,3 تريلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. «استانا – وتە ءتيىمدى ەكونوميكالىق جوبا بولدى. استانا ەل بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن كۇن كورەدى دەگەن ساۋەگەيلىك تۇجىرىمعا قارسى ايتارىم, قالانىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە اۋداراتىن تولەمدەرى 80 ەسە ءوسىپ, 1998 جىلعى 13 ميلليارد تەڭگەدەن 2017 جىلعى ءبىر تريلليون تەڭگەگە جەتتى», دەپ اتاپ كورسەتتى قالا اكىمى اسەت يسەكەشەۆ جاقىندا وتكەن «استانا – يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 20 جىلى» اتتى فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە.
قالانىڭ قارقىندى دامۋ ۇردىسىندە ينۆەستيتسياعا ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعاندىعى زاڭدى. قالا ەكونوميكاسىنا تارتىلعان وسى ينۆەستيتسيالار از ۋاقىتتىڭ ىشىندە استانانىڭ ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتىپ, سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكالىق دونورلار قاتارىنداعى ەلىمىزدەگى ساناۋلى قالالاردىڭ بىرىنە اينالدىردى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن جىلدىق ينۆەستيتسيا كولەمى 1997 جىلمەن سالىستىرعاندا 44 ەسە ءوستى. 20 جىل ىشىندە قالاعا تارتىلعان جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 8 تريلليون تەڭگە نەمەسە 47 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل يگى ءۇردىس ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ كەزەڭىندە لايىقتى جالعاسىن تاپتى. تەك 2017 جىلى قالامىزداعى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 7 پايىزعا ءوسىپ, 550 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل جىلى ەلوردا ەكونوميكاسىنا 945 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلسا, ونىڭ 70 پايىزى جەكەمەنشىك ينۆەستورلاردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.
استانا قالاسى ءوزىنىڭ جيىرما جىلدىق دامۋ شەجىرەسىندە شىن مانىندەگى عاسىر قۇرىلىسى الاڭىنا اينالعانى اقيقات. وسى ۋاقىتتا تەك ەلوردامىزدىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنا 1,6 تريلليون تەڭگە قارجى سالىندى. 1265 كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى بوي كوتەرىپ, 180 مىڭ جاڭا پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. تەك سوڭعى بەس جىل كولەمىندە عانا ەلوردامىزدا 9 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل 300 مىڭ تۇرعىنى بار جاڭا وبلىس ورتالىعىنىڭ بوي كوتەرۋىمەن پارا-پار. بۇگىندە استانادا زاماناۋي قۇرىلىس سالاسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمىن قامتيتىن ەلىمىزدىڭ جاڭا قۇرىلىس كلاستەرى قالىپتاستى. 20 جىلدا قالامىزدا 1172 وندىرىستىك, مادەني-الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق عيماراتتار بوي كوتەردى. ولار: «اقوردا», «استانا ترۋيمفى», «بايتەرەك», «پيراميدا», «حان شاتىر», «قازاق ەلى» مونۋمەنتى, «ماڭگىلىك ەل» اركاسى جانە باسقا دا ءححى عاسىرداعى ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق تۋىندىلارى بولىپ تابىلادى.
استانانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ ءوسۋى ەلوردا تۇرعىندارى سانىنىڭ جىلدان-جىلعا ەسەلەي ارتۋىنا مۇمكىندىك جاسادى. جيىرما جىل ىشىندە قالا حالقىنىڭ سانى ءۇش ەسە ءوسىپ, 1997 جىلعى 298 مىڭ ادامنان 2017 جىلى 1 ميلليون ادامعا جەتتى. استانالىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى وسى جيىرما جىل ىشىندە التى جاسقا ارتىپ, 69 جاستان 75 جاسقا دەيىن ۇلعايدى. 20 ىشىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلعان قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى 136 مىڭنان 466 مىڭعا دەيىن كوبەيىپ, 3,5 ەسە ارتتى. ناق وسى جىلداردا قالا اۋماعى 258 شارشى شاقىرىمنان 800 شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايدى. قالا حالقىنىڭ ەسەلەي ارتۋىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەس يگى ىقپال ەتۋدە. ويتكەنى قالامىزدىڭ 316 مىڭ تۇرعىنى, ياعني ەڭبەككە قابىلەتتى استانالىقتاردىڭ 62 پايىزدان استامى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇمىسپەن قامتىلعان. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنىڭ قالا ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 57,4 پايىزدى قۇراپ, رەسپۋبليكامىزدا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. 2017 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا عانا ەلورداداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى 2,7 تريلليون تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارعان ەكەن.
الداعى ۋاقىتتا قالامىزدا جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 60 ءىرى جوبا ءىس جۇزىنە اسىرىلماق. بۇل جوبالارعا 3 ميلليارد دوللاردان استام جەكەمەنشىك ينۆەستيتسيا سالىنادى. جەكەمەنشىك ينۆەستورلاردىڭ ىشىندە 30-دان استام ترانسۇلتتىق كومپانيالار بار. ەندەشە ەرتەڭى ەرتەگىدەي ەلوردانىڭ ەڭسەسى بيىكتەي بەرمەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»