قاليحان ىسقاق, ورالحان بوكەي, بوشاي كىتاپباەۆ, ديداحمەت ءاشىمحان سىندى تاۋ تۇلعالاردى تۋدىرعان ءتور التايدا جۇمباعى شەشىلمەگەن, قۇپياسى اشىلماعان تىلسىم مەكەندەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – جەرگىلىكتى جۇرت بەس ساۋساق اتاپ كەتكەن كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ چەرنوۆينسك ورمان شارۋاشىلىعى اۋماعىنداعى جامبىل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى مارالدى اۋىلىنىڭ شىعىسىنا قاراي 3 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان گرانيتتى جارتاس.
جەرگىلىكتى جۋرناليست شاميل باگاۋتدينوۆ ۇلتتىق پارك ماماندارى وڭ جاق قولدىڭ بەس ساۋساعىنا ۇقساس الىپ ساۋساقتاردىڭ كولەمىن ولشەپ شىققانىن جازادى. «باس بارماقتىڭ» ەنى – 60 سم, ۇزىندىعى – 160 سم, «بالاڭ ۇيرەكتىڭ» ەنى – 80 سم, ۇزىندىعى – 309 سم, «ورتان تەرەكتىڭ» ەنى – 70 سم, ۇزىندىعى – 330 سم, «شىلدىر شۇمەكتىڭ» ەنى – 80 سم, ۇزىندىعى – 260 سم, «كىشكەنە بوبەكتىڭ» ەنى – 75, ۇزىندىعى 250 سم.
بەس ساۋساقتىڭ ناقتى قاشان سالىنعانىن, قاي ۋاقىتتان بەرى تۇرعانىن ناقتى ەشكىم بىلمەيدى. بىراق بولجام, دولبار كوپ. وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۋزەيى كاتونقاراعاي اۋداندىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ورالعازى قاجاەۆ تاسقا قاشالعان ەسكەرتكىش نەوليت داۋىرىندەگى ەجەلگى مۇسىنشىلەردىڭ, ساۋلەتشىلەردىڭ قولىنان شىققان تۋىندى بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى. «بۇل جەردى بالا كەزىمنەن بىلەمىن. بۇرىن اسا ءمان بەرمەيتىن ەدىك. ەندى-ەندى كوڭىل ءبولىپ, زەرتتەي باستادىق. ادام ساۋساعىنا ۇقساس بۇل كورىنىستى تابيعات قۇبىلىستارىنان بولعان بەينە دەگەنگە سەنۋ قيىن. ياعني بىزگە پەتروگليفتەردى قالاي قالدىرسا, بۇل بەينە دە سولاي جەتكەن. مەنىڭ ويىمشا, ساۋساق ىزدەرى الدەبىر قۇرالمەن تاستى ۇڭعىلاپ جاسالماعان, ول تاستى جىبىتەتىن قانداي دا ءبىر قىشقىلمەن سالىنعان سەكىلدى. ارينە, ول قىشقىلدى جاساۋ ءادىسى ءبىزدىڭ عاسىرعا جەتپەي قالعان. بۇل ەجەلگى داۋىردەگى تەحنولوگيانىڭ قانشالىقتى جەتىك بولعاندىعىن بىلدىرەدى», دەيدى ول.
ورالعازى قاجاەۆ بۇل جەردى ءوڭىردىڭ كيەلى ورىندار كارتاسىنا ەنگىزۋ جونىندە وبلىستىق تاريحي ولكەتانۋ مۋزەيىنە ۇسىنىس جىبەرىلگەنىن, ولار بۇل ۇسىنىستى وبلىستىق كوميسسياعا جولداعانىن, الايدا تىزىمگە ەنبەي قالعانىن ايتتى. اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى دۇيسەن برالينوۆ بۇل جەر كيەلى ورىندار تىزىمىنە ەنبەسە دە, جان-جاقتى زەرتتەلىپ, عىلىمي تۇرعىدان زەردەلەنىپ, عالىمدار, ارحەولوگتار مەن تاريحشىلار نازارىنا الىنسا دەيدى.
«بۇرىنعى زامانداردا تاستار جۇمساق بولعان, سول كەزدە تاڭبالانۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىرلەردى دە ەستىپ ءجۇرمىز. وسىعان ۇقساس جارتاستار دۇنيە ءجۇزىنىڭ وزگە دە ەلدەرىندە جوق ەمەس. الايدا بىزدەگى تاستىڭ وزىندىك وزگەشەلىكتەرى بار. سوندىقتان بۇل مەكەنگە تۋريستەردى كوپتەپ تارتىپ, تۋريستىك نىسانعا اينالدىرۋ ماسەلەسىن ويلاستىرعان ءجون», دەيدى ءماسليحات حاتشىسى.
ۇلتتىق پاركتىڭ ەكولوگيالىق اعارتۋ جانە تۋريزم ءبولىمىنىڭ باستىعى الەكساندر كوبزەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر جەردەگى ساۋساق ىزدەرىنىڭ تەرەڭدىگى 10 سانتيمەتردەن اسىپ كەتەتىن كورىنەدى. «جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كەيبىرى بۇل ساۋساق ىزدەرىن «پايعامباردىڭ قولى» دەپ تە اتاپ ءجۇر. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن وسىندا كەلگەن كانادالىق ساياحاتشى بۇل ءىزدى كورىپ, ءوز ەلىندە دە وسىنداي ساۋساق ىزدەرى بار ەكەندىگىن, بىراق ونىڭ سول جاق قولدىكى, بىراق كولەمى بۇدان ۇلكەنىرەك ەكەنىن ايتىپ كەتىپتى. مۋزەي ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەزىندە الدەكىمدەر بۇل الاقاننىڭ تومەنگى جاعىن قازىپ كورمەكشى بولعان ەكەن. الايدا جەرگىلىكتى حالىق قارسىلىق تانىتىپ, قازدىرماپتى», دەيدى شاميل باگاۋتدينوۆ.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
سۋرەت كاتونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى