بوكستان اسا اۋىر سالماقتا قوس وليمپيادانىڭ قولاسى مەن الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەسىن يەلەنگەن يۆان دىچكو كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقان سوڭ, ونىڭ ورنىن قىزىلوردالىق وعلان قامشىبەك قوڭقاباەۆ باستى. بىلتىردان بەرى قۇرامانىڭ ءبىرىنشى ءنومىرلى بوكسشىسى اتانعان ول وتكەن جىلى تۇڭعىش رەت ازيا جانە الەم چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, ەكەۋىندە دە كۇمىس جۇلدە يەلەندى. جۋىردا مامانداردىڭ نازارىنا ىلىككەن قامشىبەكپەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– قاتەلەسپەسەم, رينگكە شىقپاعانىڭا التى ايدان اسىپتى. جارتىجىلدىق ءۇزىلىس سپورتتىق بابىڭا كەرى اسەرىن تيگىزبەي مە؟
– ارينە سپورتتىق بابىڭدا بولۋ ءۇشىن ءجيى-ءجيى جارىستارعا قاتىسۋ كەرەك. بىراق ءبىز بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن ەم-دوم قابىلداپ, الەم چەمپيوناتىنان كەيىن دەمالىسقا شىقتىق. ويتكەنى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قول, دەنە جانە بەل جاراقاتى بولدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا جىلعا دەيىن ماڭىزدى حالىقارالىق جارىستار جوق ەدى. سوندىقتان باس باپكەر ءبىزدى تولىق ەم الۋ ءۇشىن جانە ماڭىزدى جارىستان سوڭ ازداپ تىنىعۋ ءۇشىن دەمالىسقا جىبەردى. ال جاڭا جىلدان باستاپ العاشقى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن اياقتاپ, اقىرىنداپ بابىمىزعا ەنىپ كەلەمىز. الدا تاعى ءبىر جيىن وتكىزىپ, ونان سوڭ حالىقارالىق تۋرنيرگە قاتىسىپ, تاجىريبەمىزدى شىڭدايمىز.
–سالىستىرمالى تۇردە قاراساق, وزبەكستان قۇراماسىنىڭ بوكسشىلارى حالىقارالىق تۋرنيرلەردەن كەيىن از ۋاقىت دەمالىپ, قايتا رينگكە كوتەرىلىپ, ەل چەمپيوناتىندا سىنعا ءتۇسىپ جاتادى. ولاردىكى جان قيناۋشىلىق پا, الدە؟..
– ءار ەلدىڭ دايىندىعى, جوسپارى, ماقساتى بولەك بولادى. ءبىزدىڭ ەلدە ءار ماڭىزدى جارىستان سوڭ العان جاراقاتىڭدى ەمدەپ, تىنىعۋىڭا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل وتە دۇرىس. ويتكەنى, جاراقاتىڭدى تولىق ەمدەمەي, كەلەسى جارىسقا شىقساڭ ەسكى جاراڭ سىر بەرەدى. كەيدە جەكپە-جەكتى جالعاستىرا المايتىنداي دارەجەگە جەتىپ, اسقىندىرىپ الاتىن جاعدايلار دا بولادى. دەنساۋلىعىڭ سىر بەرسە, ساپتان ۇزاق ۋاقىتقا شىعىپ قالۋىڭ ابدەن مۇمكىن, ءتىپتى قولعابىڭدى شەگەگە ىلۋگە دە تۋرا كەلەتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. سوندىقتان العان جاراقاتىڭدى تولىق ەمدەپ المايىنشا, جارىسقا قاتىسۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيمىن. ال وزبەكستان قۇراماسى تۋرالى ولاردىڭ باپكەرلەرى مەن باسشىلارىنان سۇراعان دۇرىس شىعار.
– وزبەكستان دەپ قالدىق قوي, ءوزىڭ ءۇش رەت جەڭگەن وزبەك بوكسشىسى جالولوۆتان ازيا چەمپيوناتىندا نە سەبەپتى جەڭىلىپ قالدىم دەپ ەسەپتەيسىڭ؟
– بارلىعىنا ءوزىم كىنالىمىن. ويتكەنى جارىس وزبەكستاندا ءوتىپ, فينالدا وزبەك بوكسشىسىمەن جۇدىرىقتاسقان سوڭ, قارسىلاسىمنان ءبىر, ءتىپتى ءۇش باس جوعارى تۇرۋىم قاجەت بولاتىن. سونداي-اق جەڭىمپازدى انىقتاۋدى تورەشىلەردىڭ شەشىمىنە قالدىرماي, نوكاۋتپەن جەڭۋىم كەرەك ەدى.
– 2017 جىلى ازيا جانە الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندىڭ. جالپى, وتكەن جىل سەن ءۇشىن ولجالى بولدى عوي؟
– ەڭ العاش ازيا جانە الەم چەمپيوناتىنا قاتىستىم. جاي قاتىسىپ قانا قويماي, ەلىمە كۇمىس جۇلدە سىيلادىم. بارلىعىنا ەڭبەگىمىزدىڭ, توككەن تەرىمىز بەن باپكەرلەرىمىزدىڭ ايتقان اقىلىنىڭ ارقاسىندا جەتتىك. كەيدە, شىركىن, سول بىرىنشىلىكتەردە ەلىمنىڭ ءانۇرانىن شىرقاتقاندا عوي, دەپ ىشتەي قىنجىلىپ قالامىن. بۇيىرسا, الداعى چەمپيوناتتا وسى قاتەلىكتەرىمدى تۇزەتىپ, كوك تۋىمىزدى بيىكتە كوتەرۋ ءۇشىن بارىمدى سالامىن. اسا اۋىر سالماققا ەندى عانا بوي ۇيرەتىپ كەلەمىن.
– جالپى, اسا اۋىر سالماقتا ىشكى باسەكەلەستىك قانداي؟ وزىڭە قاي بوكسشى لايىقتى قارسىلاس دەپ ايتا الاسىڭ؟
– ىشكى باسەكەلەستىك بارلىق سالماقتا وتە جوعارى. كەز كەلگەن بوكسشى حالىقارالىق دودالاردا ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعاۋعا دايىن. ال مەنىڭ سالماعىمدا پاۆلودارلىق ولجاس بۇقاەۆ, ماڭعىستاۋلىق جاس بوكسشى ايبولدى داۋرەن ۇلى جانە نۇربولدى سەرماحانوۆ بار. بۇلاردىڭ بىرەۋى جاس, ەكىنشىسىن «قالپاقپەن ۇرىپ الام» دەۋگە بولمايدى. ۇلتتىق قۇراماعا دەڭگەيى تومەن بوكسشىلار قابىلدانبايدى عوي. ارقايسىسى لايىقتى قارسىلاس بولا الادى.
– ءوزىڭدى ءالى قاي جاعىنان جەتىلدىرە ءتۇسۋ كەرەك دەپ ويلايسىڭ؟
– مەنىڭ باسقا بوكسشىلارعا قاراعاندا, فيزيكالىق مۇمكىندىگىم تومەن ەكەنى كورىنىپ تۇرادى. سونداي-اق تاعى دا 10 كيلو سالماق قوسۋىم كەرەك دەپ ويلايمىن. الەم چەمپيوناتىندا سالماعىم 96 بولسا, قارسىلاستارىمنىڭ اراسىندا ەڭ تومەنگى سالماق 110 بولدى. ەڭ اۋىرى – 130 كيلو. تازا 106 كيلو بولسام, ناعىز ءوز بابىمدا بولار ەدىم. جانە دە سول سالماعىما ساي فيزيكالىق مۇمكىندىگىمدى دە ارتتىرۋ كەرەك.
– بوكستان قازاقستان قۇراماسىنىڭ التىن ءداۋىرى دەپ قاي كەزەڭدى ايتار ەدىڭ؟
– ەگەر ناتيجەگە قارايتىن بولساق, 2000 جىلعى ۇلتتىق قۇرامامىز مىقتى بولدى. بارشاعا بەلگىلى, سيدنەي وليمپياداسىندا بوكسشىلار ەكى التىن جانە ەكى كۇمىس مەدال يەلەندى. ول كەزدەگى بوكسشىلاردىڭ شوقتىعى مەن ءۇشىن ارقاشان بيىك. ال مەدال سانى از بولدى دەمەسەڭىز, 2016 جىلى ريو وليمپياداسىنا بارعان قۇرامانى الدىڭعىلاردىڭ ساپىنا قوسار ەدىم. سەبەبى تورەشىلەر بۇرمالاماي, ءادىل تورەلىك ەتكەندە قازاقستان قۇراماسى ەلگە ءبىر ەمەس ءۇش التىن جۇلدەمەن ورالاتىنى انىق-تۇعىن.
– قازىر اۋەسقوي بوكستىڭ قۇتى قاشىپ بارا جاتقانداي كورىنەدى. وعان ءتۇرلى سەبەپتەر بار ەكەنىن ءوزىڭ دە بىلەسىڭ. كاسىپقوي بوكسقا اۋىسۋ ويىڭدا جوق پا؟
– بىردەن ايتايىن, كاسىپقوي بوكسقا اۋىسۋعا نيەتىم دە, قۇلقىم دا جوق. الەم چەمپيوناتىنان سوڭ جان-جاقتان قوڭىراۋ شالىپ, كەلىسىمشارت ۇسىنعاندار كوپ بولدى. بارلىعىنا «جوق» دەگەن ناقتى جاۋاپتى بەردىم. مەنىڭ بارلىق ارمان-ماقساتىم – وليمپيادا چەمپيونى اتانۋ.
– ەكى جىل «استانا ارلاندارى» ساپىندا جۇدىرىقتاسقانىڭدى بىلەمىز. بۇل مەكتەپتىڭ ساعان قانشالىقتى كومەگى ءتيدى؟
– وليمپيادا بولاتىن جىلى باس جاتتىقتىرۋشىمىز مىرزاعالي ايتجانوۆ مەنى «ارلاندارعا» جىبەردى. ويتكەنى ول ۋاقىتتا ءالى دە شيكىلەۋ ەدىم. مىرزاعالي اعاي «ارلاندارعا» بار, ءپىس, شىڭدال, تاجىريبە جينا» دەدى. ۇلتتىق قۇرامادا بەس جىلدان بەرى جۇرگەن سوڭ ول كىسى مەنىڭ قانداي دەڭگەيدە ەكەنىمدى جاقسى بىلەدى. WSB جوباسى مەن ءۇشىن ۇلكەن ءبىر مەكتەپ بولدى. ءوزىمدى تەحنيكالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدا جەتىلدىرۋىمە ۇلكەن كومەگىن تيگىزدى.
– اڭگىمەڭە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءالي بيتورە,
«ەگەمەن قازاقستان»