«مەن, بوتا اۋشاحمانوۆا – وبلىس ورتالىعىنىڭ ش.شوكين كوشەسىندەگى №145 ءۇيدىڭ تۇرعىنىمىن. پاتەردە جىلۋ از. بىرنەشە رەت پيك-كە باردىم, ولار دا شاراسىز. ءبىر اي بويى ەلەكترلى باتارەيامەن وتىرمىز. جىلۋى جوق ۇيدە جىلۋعا اقشا تولەپ وتىرمىز...». بۇل – وبلىس اكىمدىگىنىڭ سايتىنا جازىلعان شاعىم حاتتاردىڭ ءبىرى.
جۋىردا وبلىس اكىمدىگىندە كوپتەن كۇتكەن جىلۋ ماسەلەسىنىڭ جايى تالقىلاندى. جىلۋ قايدا كەتىپ جاتىر؟ تۇرعىنداردى مازالايتىن ماسەلە – وسى. ساقىلداعان سارى ايازدا وبلىس اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ۇلان جازىلبەك جىلۋ ماۋسىمىنا جاۋاپتى ورىندارمەن كۇندەلىكتى جاعدايدى ءجىتى باقىلاۋعا الۋ كەرەك ەدى. الايدا وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا جاۋاپتى بولسا-داعى بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارماعانى بەلگىلى بولدى. سوندىقتان ءوڭىر باسشىسى بولات باقاۋوۆ جۇمىسقا شىعىسىمەن-اق جىلۋ جانە ەلەكتر قۋاتىمەن قامتۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. وبلىس اكىمى جيىندا ءوزىنىڭ جەكە بلوگىنا تۇرعىن ۇيلەردەگى جىلۋ تەمپەراتۋراسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى شاعىمدار ءتۇسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«مىسالى, تولستوي كوشەسىندەگى №82 ءۇيدىڭ تۇرعىندارى پاتەردەگى تەمپەراتۋرا 14-16 گرادۋس دەڭگەيىندە عانا تۇرعاندىقتان جىلىتقىشتارمەن جىلىنىپ وتىرعاندارىن جازۋدا. قالالىق تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى بۇل جاعدايدى بىلسە دە ەش ارەكەت جاساماي وتىر. كۋتۋزوۆ كوشەسىندەگى 291-ءشى ءۇيدىڭ تۇرعىندارى ايازدىڭ كەسىرىنەن ءليفتىنىڭ توقتاپ قالۋ قاۋپى بار ەكەنىن جەتكىزدى. كاتاەۆ كوشەسىندەگى №12 ءۇيدىڭ پاتەرلەرىندەگى تەمپەراتۋرا 18 گرادۋس», دەدى ب. باقاۋوۆ.
جىلۋسىز قالعان تۇرعىن ۇيلەر سانىن ءارى قاراي تىزە بەرۋگە بولادى. مىسالى, ەستاي, قامزين, كاتاەۆ, ەسەناليەۆ, بەستۋجەۆ, شوكين جانە 2-ءشى پاۆلودار اۋماعىنداعى چكالوۆ, مۇتكەنوۆ, زاسلونوۆ كوشەلەرى بويىنداعى ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى جازعان شاعىمداردى وبلىس اكىمدىگىنىڭ رەسمي سايتىنان كورۋگە بولادى. ءبارىنىڭ دە ايتاتىنى ءبىر – كۇن اياز, پاتەرلەر سۋىق, جىلۋ ورتالىقتارى جىلۋدى تولىق دەڭگەيىندە جەتكىزبەۋدە.
بىلتىر تامىز ايىندا پاۆلودار قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمى 2017-2018 جىلدارداعى جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا بارلىق ءۇي ءازىر. «پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» جشس جىلۋ جەلىلەرىنىڭ 8,606 شاقىرىمى, ياعني 90 پايىزىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. سونىمەن بىرگە №1, №2, №3 جىلۋ بەرۋ ورتالىقتارىنا گيدراۆليكالىق سىناق وتكىزدى, دەپ حابارلاعان بولاتىن. جالپى, وبلىس ورتالىعىندا 1217 تۇرعىن ءۇي مەن 132 پيك تىركەلگەن. ەگەر ۇيلەر جىلۋ ماۋسىمىنا دايىن بولسا, وندا وبلىس اكىمى ايتقان كاتاەۆ كوشەسىندەگى №12 ۇيدە, تكاچەۆ كوشەسىندەگى №9 ۇيدە جىلۋ توراپتارى بىتەلىپ قالماس ەدى. ياعني مۇندا جىلۋ جۇرمەگەندىكتەن 18 گرادۋستان ءارى قاراي جىلىتا المايدى. جىلۋ جەلىلەرىنىڭ گيدراۆليكالىق جىلۋدى كوتەرە الماي وتىرعانى قالاداعى بىرقاتار پاتەرلەردىڭ باسىنداعى جاعداي.
جيىندا «پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» جشس بار كىنانى پاتەر يەلەرى كووپەرتيۆتەرىنە يتەردى. ال پيك جەتەكشىلەرى بار ماسەلە جىلۋ ورتالىقتارىندا دەيدى. ەكى ارادا تۇتىنۋشى اڭ-تاڭ. ايتالىق, جىلۋ ورتالىقتارى پاتەرلەردىڭ باتارەيالارىنا 10 جىلدان بەرى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەندىكتەن جىلۋ تەمپەراتۋراسى تومەندەيتىنىن ايتادى. بىراق قازىر ەكى پاتەردىڭ بىرىندە جاڭا باتەرەيالار ورناتىلعان, بۇل ماسەلەدە ەشقانداي اقاۋ جوق. ويتكەنى سولتۇستىكتىڭ ءاربىر تۇرعىنى قىس قاھارىندا جىلۋ باتارەياسىنىڭ جارىلىپ, سۋىقتا قالعانىن قالامايدى. ال قىسقا دايىندىق كەزىندە جەرتولەنى بىرلەسە تازالاپ, جوندەپ تۇرۋ تۇرعىندار موينىندا بولسا, پيك-تەر بۇل ىستە بەلسەندىلىك تانىتۋى قاجەت.
راسىندا تۇرعىنداردا قالىپتاسىپ قالعان ادەت پە, جەرتولەنىڭ جاعدايىمەن ءىسى جوق. ءوز پاتەرىنىڭ جىلى بولعانىن عانا ويلايتىن كەلتە تۇسىنىك بار. سونداي-اق جىلۋ بەرۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ۇيلەرگە قويىلاتىن جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالداردىڭ پايداسى از ەمەس. قالالىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمى ءۇشىن بۇل جوسپارلى جۇمىس. ال جىلۋ بەرۋشىلەر جىلۋ كوپ بەرىلسە, شىعىن دا كوپ جۇمسالاتىنىن, ەسەپتەگىش قۇرال جىلۋدى ۇنەمدەۋگە كومەكتەسەتىنىن, ۇنەمدەلگەن جىلۋدى قىمبات باعاعا كورشى رەسەيگە ساتۋعا بولاتىنىن ايتادى.
بىلتىر قالا اكىمدىگى «وبلىس ورتالىعىندا 914 كوپ قاباتتى ۇيگە جىلۋ ەنەرگياسىن ەسەپتەيتىن قۇرالدار ورناتىلادى. بۇل كوممۋنالدىق شىعىندى 30 پايىزعا ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى» دەپ حابارلادى. ءتىپتى تۇرعىن ءۇي سالاسىن دامىتۋ قورى مەن «جىلۋ جۇيەلەرى» جشس جانە «اۆەنتيس گرۋپپ» جشس اراسىندا ۇشجاقتى كەلىسىم جاسالدى. 2018 جىلى تاعى 210 ۇيگە 386 قۇرال ورناتىلىپ, كورسەتكىش 100 پايىزعا جەتەدى دەدى. جىلۋ ەنەرگياسىن ەسەپتەيتىن قۇرالدىڭ باعاسى – 700 مىڭ تەڭگە. تۇرعىندارعا ءبولىپ تولەۋ مۇمكىندىگى – 42 اي. بىراق كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ 30 پايىزعا جۋىق تۇرعىنى جىلۋ ەسەپتەيتىن قۇرال ورناتۋدان باس تارتتى. ءتىپتى پيك-تەردىڭ كوپشىلىگى ولشەۋ قۇرالىن ورناتۋعا كەلىسپەدى. ويتكەنى اتالعان قۇرىلعى دۇرىس ورناتىلماسا, جىلۋدىڭ پاتەرلەرگە قالىپتى تاراۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن كورىنەدى.
قالا اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر جىلىتۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. «قالالىق تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە شاعىم تۇسكەن ۇيلەردى ارالادى. جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ كەيبىر پارامەترلەرى سايكەس كەلمەيتىنىن كوردىك. بۇل اقپارات «جىلۋ جەلىلەرى» جشس-نا بەرىلدى. قازىر قوعامدىق دەنساۋلىقتى قورعاۋ باسقارماسىنا تەكسەرىس جۇرگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. ەگەر جىلۋدى ءتيىستى كولەمدە جەتكىزبەۋ دەرەكتەرى انىقتالسا, پيك-تەر جەتكىزىلمەگەن جىلۋ بويىنشا تولەماقىنى قايتا ەسەپتەتۋلەرى كەرەك», دەيدى شاھار باسشىسى.
بىراق 22 قاڭتاردا №3 جىلۋ ورتالىعى جىلۋ قازاندىعىنىڭ قوسىمشا پەشى اپاتتى جاعدايدا جۇمىسىن توقتاتتى. قازىر قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قوسىمشا قازاندىقتار ىسكە قوسىلدى. ياعني, پاتەرلەردىڭ سالقىن بولۋى باتارەيادان ەمەس ەكەنىن قاراپايىم حالىق بىلەدى. سونىمەن بىرگە شاعىمدانعان ەسەناليەۆ كوشەسىندەگى №1 ۇيدەگى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, جاقىن جەردەن بوي كوتەرگەن ساۋدا ۇيلەرى دە پاتەرلەردەگى جىلۋدىڭ ازايۋىنا سەبەپكەر. ارينە, وبلىس ورتالىعىندا جاڭا قۇرىلىستار كوپتەپ سالىنىپ, ساۋدا ورتالىقتارى كوبەيىپ كەلەدى. بىراق بۇل ورتالىقتار قايناپ تۇر. ءتىپتى ەدەندەرىنەن دە جىلۋ شاشىپ تۇر. قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى دا جىپ-جىلى. ال پاتەرلەردىڭ جىلۋى قايدا كەتەدى؟ وڭىردە بۇل ماسەلەنى زەرتتەۋگە قابىلەتتى مامانداردىڭ جوقتىعى دا بايقالۋدا. تاياۋدا ەكىباستۇز قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ۇيلەرگە جىلۋدىڭ دۇرىس بەرىلمەيتىنى جونىندە قالالىق ماسليحاتقا شاعىمداندى. دەپۋتاتتار «ەكىباستۇز جىلۋ جەلىلەرى» جشس كاسىپورنى نىساندارىندا ورنالاسقان جىلۋ ناسوستارىنىڭ قاجەتتى دەڭگەيدە ىسكە قوسىلماي تۇرعانىن انىقتادى. بىراق جىلۋعا جاۋاپتى كاسىپورىن باسشىلارى دەپۋتاتتاردىڭ اۋماققا رۇقساتسىز كىرگەنىن ايتىپ, سوتقا بەرەتىندەرىن جەتكىزدى. جالپى, جىلۋ ماسەلەسىندە تۇرعىنداردىڭ كوممۋنالدىق مەكەمەنى سوتقا بەرۋگە دە قۇقى بار ەكەنى بەلگىلى.
قازىر قاتتى اياز. ال پاۆلودارلىق تۇرعىندار پاتەرلەرىن ءتۇرلى تاسىلدەرمەن جىلىتىپ الەك. ءبىرى ەلەكترجىلىتقىش, ءبىرى جەلدەتكىشتىڭ جىلى اۋاسىن قوسادى, ءتىپتى ىستىق سۋ قۇيىلعان بوتەلكەلەردى پايدالانىپ جاتقاندار بار. بۇل – قىپ-قىزىل شىعىن.
فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان»
اۆلودار