حالقىمىزدىڭ كورنەكتى ويشىل-اقىنى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىن كوزى تىرىسىندە ەل-جۇرتى اتىن اتاماي «قاجى» دەيتىن بولعان. وسى قاجى اتامىزدىڭ بارىمىزگە بەلگىلى ءۇش فوتوسى بار. سونىڭ ءبىرى 1924 جىلى تۇسكەن سۋرەتى: شىڭعىستاۋدىڭ جاتاعان جوتا-قىرقالارىنىڭ بىرىندە شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى تۇر.
قاجى جالاڭباس, باس كيىمىن شەشىپ قولىنا ۇستاعان. فوتوسىنىڭ استىندا ورىسشا «ت.№ 37. حرەبەت چينگيز. ۆەرحوۆيا رەچەك. نا پەرەدنىم پلانە كاز. پوەت ي پيساتەل شاكەريم قۋدايبەردين» دەپ جازىلعان. اتالمىش جادىگەردى تاپقان ادام لاۋرا قادىروۆا اتتى قارىنداسىمىز دەگەندى كوپ ەستۋشى ەدىك.
وتكەن ايدا سەمەيگە بارعان ساپارىمىزدا قالالىق قازىرگى زامان تاريحىن قۇجاتتاندىرۋ ورتالىعى عىلىمي-انىقتامالىق جانە قۇجاتتاردى پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى لاۋرا قابدىلعازىقىزىنا جولىعىپ «قاجىنىڭ فوتوسىن قالاي تاپتىڭىز؟» دەگەن سۇراق قويىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىققان ەدىك.
قارىنداسىمىزدىڭ جاۋابىنان ۇققانىمىز, ول 2009 جىلى سەمەي قالاسىنداعى قازىرگى زامان تاريحي قۇجاتتاما ورتالىعىنىڭ وقۋ زالىندا ارحەوگراف قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇرىپتى. مىندەتى – ارحيۆ قۇجاتتارىمەن تانىسۋعا كەلگەن ىزدەنۋشىلەرگە قاجەتتى اقپار تاۋىپ بەرۋ. سول تۇستا ۇلت تاريحىنا قاتىستى ارحيۆتىك قۇجاتتاردى ىزدەۋشىلەر دە كوپ بولىپتى. دەنى عىلىم جولىن قۋعان جاستار مەن بايىرعى زەرتتەۋشىلەر ەكەن. بىردە سەمەي-ەرتىس اۋماعىن سۋلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا ماتەريال قاراستىرىپ جۇرگەن زەرتتەۋشى-ىزدەنۋشى كەنجەعازى شۇلەنباەۆ دەيتىن ازامات كەلىپ, ولكەنى سۋلاندىرۋ تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتارعا تاپسىرىس بەرىپتى.
بۇل كىسىگە قاجەت پاپكالاردى ءوز قولىممەن اكەلىپ بەرىپ ەدىم, دەيدى لاۋرا قارىنداسىمىز, ازدان سوڭ اعاي «قىزىم, مىنا قۇجاتتار ماعان قاجەت ەمەس ەكەن» دەپ ەكى پاپكانى قايتارىپ بەردى. الگىلەردى الدىم دا ءىس-قۇجات رەتىندە قوردا تىركەلگەن مەكەن-جايى بويىنشا وتكىزۋگە الىپ بارا جاتىپ, كەنەت تۇيسىگىمە «وسىلاردىڭ ىشىندە نە بار ەكەن قاراپ شىعايىنشى» دەگەن وي ۇيالاي قالعانى. ءسويتىپ قولىمداعى پاپكالاردى اينالدىرىپ اكەلىپ, ۇستەلدىڭ تارتپاسىنا سالىپ قويىپ, جۇمىستىڭ سوڭىنا تامان قاراپ شىعۋعا بەكىندىم. سونىڭ ىشىندە نازارىمدى ايىرىقشا اۋدارعان دۇنيە 1925 جىلى تۇسىرىلگەن فوتو, قۇجاتتار توپتاماسى بولدى. جۇمىستىڭ اياعىندا پاپكانى قولىما الدىم دا, ونداعى ءاربىر فوتوعا مۇقيات زەر سالىپ ءۇڭىلدىم. كەنەت قىراتتى-ادىردىڭ ورتاسىندا تۇرعان اقساقالدىڭ بەينەسى كوزىمە وتتاي باسىلدى. بىردەن تانىدىم. «ماسساعان, مىناۋ شاكارىم اتا عوي» دەپ فوتونى كوكىرەگىمە باسىپ ۇزاق وتىردىم. وسىلاي قاجى اتامىزدىڭ ءۇشىنشى فوتوسىن تاۋىپ الۋ باقىتى بۇيىردى...
ال فوتو تابىلعان ارحيۆتىك قۇجاتتىڭ سيپاتىنا كەلەر بولساق, قازاق اۆتونوميالىق سوتسياليستىك كەڭەستىك رەسپۋبليكاسى جەر حالىق كوميسسارياتى سەمەي گۋبەرنيالىق جەر باسقارماسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 1924-1925 جىلدارى شىڭعىستاۋ ۋەزىنە قاراستى باقاناس پەن بايقوشقار وزەندەرىنىڭ بويىن جانە شىڭعىستاۋدىڭ كۇنگەي جاعىن سۋلاندىرۋ جۇمىسىن زەرتتەگەن ەكسپەديتسيانىڭ اتقارعان جۇمىسى جونىندە قورىتىندى ەسەپ ەكەن.
بەكەن قايرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
استانا – سەمەي – استانا