ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى ەلباسىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا
اتا زاڭىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 1-بابىندا مەملەكەتتىڭ «ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى», ال 40-بابىندا «رەسپۋبليكانىڭ پرەزيدەنتى – حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ, كونستيتۋتسيانىڭ مىزعىماستىعىنىڭ, ادام جانە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ نىشانى ءارى كەپىلى» دەلىنگەن. بۇل – ءار قازاقستاندىقتىڭ ەركىن ەرىك-جىگەرىنە جارقىن جول اشاتىن ىرگەلى العىشارت.
كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەندەي, ازاماتتاردىڭ «...مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا تىكەلەي ءوزى جۇگىنۋگە, سونداي-اق جەكە جانە ۇجىمدىق وتىنىشتەر جولداۋعا قۇقىعى بار». ياعني, ازاماتتار حات جازۋ ارقىلى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋ قۇقىعىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرا الادى.
ازاماتتاردىڭ حاتتارى دەموكراتيالىق دامۋ جولىن تاڭداعان كەز كەلگەن مەملەكەتتە ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالعا بايلانىستى حالىقتىڭ كوزقاراسىن انىقتاۋدىڭ قۋاتتى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
وسى ورايدا, بۇل ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرماي مەملەكەت باسشىسى 1995 جىلى «ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ كۇشى بار جارلىق شىعارىپ, ال 2007 جىلعى 12 قاڭتاردا «جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭعا قول قويعانىن اتاپ ايتقانىمىز ابزال.
ەلباسىنىڭ اتىنا, ونىڭ اكىمشىلىگىنە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلىپ تۇسەتىن ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىندە پرەزيدەنتتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا, ەكونوميكانىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىنا ەلىمىزدە تۇرعىنداردىڭ ءوز ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, كوكەيلەرىندەگى وي-پىكىرلەرىن جەتكىزىپ جاتادى. سونىمەن قاتار, ورتالىق جانە اتقارۋشى ورگاندار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ تاراپىنان جول بەرىلەتىن كەيبىر قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى قالپىنا كەلتىرۋدى سۇراپ, ءتىپتى, تالاپ ەتەتىن ارىزدار دا بارشىلىق.
بۇل تۇرعىدان العاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ بىردە-ءبىرى نازاردان تىس قالمايتىنىن باسا ايتىپ وتكىم كەلەدى. تاعى ءبىر ەسكەرتە كەتەتىن جاعداي, تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارمەن سالىستىرعاندا وتىنىشتەردىڭ سانى دا ازايىپ, ازاماتتاردىڭ ارىزدارىندا كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ سيپاتى دا وزگەردى. ءماسەلەن, 1991 جىلعى كەلىپ ءتۇسكەن حاتتار كورسەتكىشىنە كوز سالساق, ەلباسىنىڭ اتىنا جولدانعان 32 مىڭنان استام ءوتىنىشتىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى بولعان. وندا زەينەتاقى مەن جالاقىنىڭ ۋاقتىلى تولەنبەۋى, اۋىز سۋ مەن جىلۋدىڭ جوقتىعى, ەلەكتر قۋاتىنىڭ ساعاتپەن بەرىلەتىنى سياقتى بارشامىزعا بەلگىلى جايتتار جازىلاتىن.
ال, ەندى, بۇگىنگى تاڭداعى ەلىمىزدىڭ داڭعىل دامىپ, قاۋىرت وركەندەۋىنە بايلانىستى ءوتىنىشتەردىڭ دە مازمۇنى وزگەرگەنى بايقالادى. ويتكەنى, قازىر ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن سۇراقتاردا تەك جەكە باستارىنا عانا بايلانىستى ەمەس, جالپى ازاماتتىق قوعامنىڭ مۇددەسى جايلى ماسەلەلەر كوبىرەك قوزعالۋدا.
بىرنەشە جىلدان بەرى شەشىمى تابىلماي كەلگەن استانا قالاسىنداعى ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى دارىندى سپورتشى بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ عيماراتىنا بايلانىستى داۋلى ماسەلە تۋرالى ل.نيكۋلشينانىڭ جازعان حاتى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە باقىلاۋعا الىنىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرمالار بەرىلدى. ناتيجەسىندە «استانا قالاسىنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىندەگى عيماراتتى رەسپۋبليكالىق مەنشىككە بەرۋ تۋرالى» استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى قابىلدانىپ, بوگەنباي داڭعىلى, №5-ۇيدە ورنالاسقان وقۋ كورپۋسى مەن جاتاقحانا عيماراتى قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق مەنشىككە «ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى دارىندى سپورتشى بالالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق مەكتەپ-ينتەرناتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىنە بەرىلدى.
قازاق زاعيپتار قوعامى باتىس قازاقستان وبلىستىق باسقارماسى ورال قالاسىنداعى تسيولكوۆسكي كوشەسىن اباتتاندىرىپ, زاعيپتارعا ارنالعان تروتۋار سالۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن. اتالعان كوشەنى جوندەۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1ملن. 442 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, جوندەۋ جۇمىستارى مەن مۇگەدەكتەردىڭ قوزعالىسىنا ارنالعان قورشاۋدى ورناتۋ ءىسى تولىق اياقتالدى.
اقمولا وبلىسىنىڭ تسەلينوگراد اۋدانى, اقمول اۋىلىنداعى تۇرعىندار اۋىز سۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەگەنىن, قىستا جىلۋ جۇيەسى دۇرىس جۇمىس ىستەمەيتىنىن, استانا مەن اقمول اۋىلى اراسىنا اۆتوبۋس جىبەرۋگە كومەكتەسۋدى سۇراپ جەرگىلىكتى بيلىك باسشىلارىنا ارىزدانعاننان ناتيجە شىقپاعاسىن ەلباسىنا شاعىمدانۋعا ءماجبۇر بولعان. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە بۇل شاعىم باقىلاۋعا الىنعاننان كەيىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 166 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ۇزىندىعى 3,5 شاقىرىم نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ اپاتتى بولىگى اۋىستىرىلدى, جىلۋ بەرەتىن قازاندىق جوندەلدى. سونىمەن قاتار, «استانا–يلينكا–اقمول» جانە «استانا–اقمول» باعىتتارىنا تۇراقتى 2 اۆتوبۋس ءبولىندى.
سونىمەن بىرگە, شەتەلدە جۇرگەن وتانداستارىمىز دا وزدەرىنىڭ ءوتىنىشتەرى ارقىلى ەلباسى بەكىتكەن «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, قازاقستانداعى قوعامدىق-ساياسي جاعدايلارعا قاتىستى جىلى پىكىرلەرىن ايتۋدا.
وتىنىشتەردىڭ جالپى مازمۇنىنا كوز جىبەرسەك, قولىمىزعا تيگەن شاعىمداردان كوبىنەسە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋ دەڭگەيىن بايىپتى باعالاماۋ, ازاماتتار مەن مەملەكەت اراسىنداعى ازاماتتىق-قۇقىقتىق مەنشىكتىك قاتىناستاردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تۇرعىسىنان قولدانىستاعى زاڭدار مەن قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋىن تيىسىنشە قاداعالاپ, باقىلايتىن مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ جۇمىسىنا حالىقتىڭ كوڭىلى تولمايتىنى بايقالادى.
بۇل باعىتتاعى ءتالىمدى تاجىريبەنىڭ ءبىرى – ەلباسىنىڭ حالىقپەن تىكەلەي سۇحباتتاسۋى داستۇرگە اينالدى. اسا قۋانارلىعى, تىكەلەي ەفيردە ءجۇرگىزىلەتىن وسىنداي ءىس-شارانى ريزاشىلىقپەن قولداعان ەل تۇرعىندارىنىڭ سانى جىل سايىن ارتا تۇسۋدە. مىسال كەلتىرەتىن بولساق, 2002 جىلى ەلباسىنا 1047 ازامات ساۋال جولداعان بولسا, 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش 44 مىڭنان اسقان. بۇل تۇرعىدان العاندا دا تىكەلەي ەفير كەزىندە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ بارلىعى قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ, كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءمانى بويىنشا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ باسشىلارى حات يەلەرىنە جازباشا تۇردە جاۋاپ بەرەدى جانە دە ولاردىڭ ەلباسىنا مىندەتتى تۇردە ەسەپ بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ازاماتتاردان 19 مىڭعا جۋىق حات كەلىپ تۇسسە, ازاماتتاردى قابىلداۋ بولمەسىندە 800-دەن استام, ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك باسشىلىعى تاراپىنان 63 ازامات قابىلداندى.
جالپى ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە حات جازعانداردىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك قورعالماعان توپتىڭ وكىلدەرى, اتاپ ايتقاندا, 2491 زەينەتكەر, 316 ۇلى وتان سوعىسىنىڭ مۇگەدەگى مەن ارداگەرى, 920 ءمۇگەدەك, 1037 كوپ بالالى انا بار. ال, وڭىرلەردەن كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى الماتى قالاسىنىڭ (3755), وڭتۇستىك قازاقستان (2403) جانە قاراعاندى (1746) وبلىستارىنىڭ, سونداي-اق استانا قالاسىنىڭ (2184) ۇلەسىنە تيەدى.
ارينە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى تۇگەلدەي ەلباسىنىڭ قاراپ شىعۋعا مۇمكىندىگى جوق ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ارىزدار ەڭ الدىمەن جالپى بولىمدە مۇقيات وقىلىپ, قاتاڭ سۇرىپتاۋدان وتكەننەن كەيىن, ەڭ ماڭىزدىلارى عانا پرەزيدەنتتىڭ, مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ, اكىمشىلىك باسشىسىنىڭ, باسقا دا جاۋاپتى لاۋازىم يەلەرىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەدى.
كەلىپ تۇسكەن حاتتاردا كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ, باسقا دا مەكەمەلەردىڭ قۇزىرىنا جاتادى ءارى ونداي بۇل ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋ, شەشىمىن تابۋ وسى ورگانداردىڭ مىندەتى. ەگەر دە اتالعان مەملەكەتتىك ورگاندار ازاماتتاردىڭ ارىزدارىنا دەر كەزىندە كوڭىل اۋدارىپ, ءادىل شەشىم قابىلداسا, تۇرعىندار تىكەلەي ەلباسىنىڭ اتىنا ارىزدانىپ اۋرە بولماس ەدى. وسىعان بايلانىستى 13 مىڭنان استام (72%) ارىز اكىمشىلىكتىڭ جالپى بولىمىندە مۇقيات قارالىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاراۋىنا جولداندى.
بيىلعى جىلى ەلباسى قاراعان حاتتاردىڭ 124-ءى باقىلاۋعا الىندى. سونىڭ ىشىندەگى 98 ءوتىنىش بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرما ورىندالىپ, 26 ءوتىنىشتىڭ ورىندالۋى باقىلاۋدا تۇر.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن بارلىق لاۋازىمدى ادامدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار ۋاقتىلى, ەڭ باستىسى, ساپالى ورىنداۋعا مىندەتتى ەكەنى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ اتىنا كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ ورىندالۋىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ازاماتتاردىڭ شاعىم-وتىنىشتەرى مەن تالاپ-تىلەكتەرىن قاراۋ بارىسىندا ەشقانداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىققا جول بەرىلمەۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ال ءوتىنىشتەردى قاراۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا زاڭسىزدىققا جول بەرگەن لاۋازىم يەلەرى انىقتالسا, ولار ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇل رەتتە ءۇستىمىزدەگى جىلى 36 ءوتىنىش بويىنشا ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 42 قىزمەتكەرى اكىمشىلىك نەمەسە تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن اتاپ ايتۋىمىز كەرەك.
ەندىگى جەردە قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەت باسشىسىنا ءجيى جازاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن زاڭناما تالاپتارىنىڭ ورىندالماۋىنا قاتىستى وتىنىشتەرىنەن ناقتى مالىمەتتەر بەرە كەتكەن ورىندى بولار. ويتكەنى, جوعارىدا ايتىلعانىنداي, كونستيتۋتسياعا سايكەس, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا كەپiلدiك بەرiلۋiنە بايلانىستى, وسىنداي مازمۇنداعى حاتتارعا اسا زور كوڭىل بولىنەدى. سول سەبەپتى ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن وتىنىشتەرىن ەلباسىنا ءبىلدىرىپ, ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنان ۇمىتتەنەدى. الايدا بارلىق ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تەك زاڭدى جولمەن عانا شەشىلۋى ءتيىس.
مىسالى, «كەنتاۋەنەرگو» مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى ب.كەسكىنباەۆتىڭ قالا كوشەلەرىنە جىلۋ قۇبىرلارىن تارتۋ ءۇشىن تۇرعىنداردان اقشا جيناپ, جۇمىستى اياقتاماعانى جونىندە كەنتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى ك.اقەدىلوۆانىڭ ءوتىنىشىن قاراۋدىڭ ناتيجەسىندە كاسىپكەر جيناعان 500 مىڭ تەڭگە تۇرعىندارعا قايتارىلىپ, ب.كەسكىنباەۆ پەن №5 «جىلۋ ەنەرگيا ورتالىعى» ستانساسىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ق.تۇياقباەۆ قىزمەتتەرىنەن بوساتىلدى. ال, تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى ا.سەمكينا ەلباسىنا ارىزدانعاننان كەيىن عانا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنان ءتورت ايدان بەرى الا الماي جۇرگەن تولقۇجاتىن الدى.
نەگىزىنەن ەلباسىنىڭ 20 جىل بويى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سارابدال ساياساتىن ازاماتتاردىڭ قولدايتىنىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە كەلىپ تۇسكەن ءوتىنىشتەردەن ناقتى كورۋگە بولادى. حات جولداعان ەل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا تىلەك ءبىلدىرىپ, سەنىم ارتىپ جاتاتىنى وسىنىڭ ايقىن ايعاعى.
جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي جاعدايدى جاقسارتۋ مەن مادەنيەتتى دامىتۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ تۋرالى 240-تان استام ۇسىنىس كەلىپ تۇسسە, 404 ادام ەلدە بولىپ جاتقان قوعامدىق ماڭىزى بار وقيعالارعا قولداۋ كورسەتىپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. بۇل حاتتار ەلباسىنا باياندالىپ, بىرقاتارى گازەتتەردە «پرەزيدەنت پوشتاسىنان» اتتى ايدارمەن جاريالاندى.
مەملەكەت باسشىسى جۇمىس كەستەسىنىڭ وتە تىعىزدىعىنا قاراماستان, جاستاردىڭ وتىنىشتەرىنە كوپ كوڭىل ءبولىپ, ولارعا ءوز ريزاشىلىعىن جەتكىزۋدى تاپسىرىپ وتىرادى. اعىمداعى جىلى 200-گە جۋىق ءوتىنىش بىلدىرۋشىگە العىس ارقالاعان حات جىبەرىلدى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستاننىڭ ەلورداسى – كۇللى دۇنيەگە تانىمال بولعان استانا قالاسىن كورۋدى ارمانداعان بالالاردىڭ ءوتىنىشتەرى قۇپتالىپ, قاناعاتتاندىرىلدى. مىسالى, اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى, اربانىڭ كومەگىمەن جۇرەتىن مۇگەدەك م.جەتەسوۆتىڭ, وزبەكستان ازاماتى, مەكتەپ وقۋشىسى م.جامالبەكوۆتىڭ استانا قالاسىن كورگىسى كەلەتىنى ءجونىندەگى وتىنىشتەرى ەلباسىنىڭ جەكە تاپسىرماسىنىڭ نەگىزىندە ورىندالىپ, م.جەتەسوۆپەن بىرگە تاعى 5 مۇگەدەك, م.جامالبەكوۆ جانە ونىڭ اناسى استانا قالاسىنىڭ مەرەيتويىنا قاتىسىپ, ۇيلەرىنە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن قايتتى.
سونداي-اق, اقتوبە وبلىسى قوبدا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى م.شاگيروۆانىڭ ءوتىنىشى دە ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالماي, ونىڭ سۋرەت سالۋدى ۇناتاتىنى ەسكەرىلىپ, اقتوبە گۋمانيتارلىق كوللەدجىنىڭ ديزاين بولىمىنە تۇسۋىنە ىقپال ەتىلدى جانە وبلىستىق «اۋىلدىڭ گۇلدەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى» اتتى مارافون-ەستافەتاسىنىڭ توپ جەتەكشىسى رەتىندە استانا قالاسىنا كەلىپ كەتتى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ار-نامىس كودەكسىنىڭ تالاپتارىن ورىندامايتىنى تۋرالى شاعىمدار دا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا. ماسەلەن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شاعىمى بويىنشا زاڭ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى قىزمەتتىك مىندەتىن ورەسكەل بۇزعانى جانە تەرىس مىنەز-ق ۇلىق كورسەتكەنى ءۇشىن قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
2010 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن «www.akorda.kz» رەسمي سايتىندا «پرەزيدەنتتىڭ بيزنەستى قورعاۋى» اتتى ءبولىمنىڭ اشىلۋى كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەردى. مەملەكەت باسشىسى سايتقا كەلىپ تۇسكەن ءاربىر شاعىمدى اسا مۇقيات قاراپ, انىقتالعان جايلار بويىنشا بارىنشا قاتاڭ شارالار قولدانۋ ءجونىندە تالاپ قويدى. اتالمىش سايتقا قازىردىڭ وزىندە كاسىپكەرلەردەن 3500-دەن استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. وتىنىشتەردى تالداۋ ءناتيجەسىندە كاسىپكەرلەردىڭ ەلباسىنىڭ اتىنا شاعىمدانۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى سالىق زاڭناماسىنىڭ بۇرمالانۋى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەندەرلەرىن وتكىزۋ بارىسىندا ورىن العان زاڭ بۇزۋشىلىقتار, مەملەكەتتىك مەنشىكتى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندەگى تەرىس ءىس-ارەكەتتەر ەكەندىگى انىقتالدى. وسى رەتتە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە قىسىم جاسالىپ, زاڭسىزدىقتارعا جول بەرىلەتىنى تۋرالى شاعىمدار دا ازايماي تۇرعانىن قىنجىلا ايتۋعا ءتيىسپىز. سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ جەر ماسەلەسىنە بايلانىستى زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرگە جول بەرۋلەرى دە ءالى ورىن الىپ وتىرعانى بايقالادى.
كاسىپكەرلەردىڭ وتىنىشتەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى سالىق سالۋ مەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىنا قاتىستى بولعاندىقتان, ولارعا جان-جاقتى تەكسەرۋ ءجۇرگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 797 شاعىم تەكسەرىلىپ, سايت ارقىلى ءوتىنىش يەلەرىنە جاۋاپ بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 186 شاعىم قاناعاتتاندىرىلىپ, 28 شاعىم نەگىزسىز دەپ تابىلدى, قالعاندارىنا تۇسىنىكتەمە بەرىلىپ, وتىنىشتەردە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر زاڭنامادا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا شەشىلەتىنى حابارلاندى. وسىلايشا, 2011 جىلى كاسىپكەرلەردىڭ شاعىمدارىنىڭ نەگىزىندە زاڭسىزدىقتارعا جول بەرگەن 18 قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ, سونداي-اق 24 ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 3 مەملەكەتتىك قىزمەتشى لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
كاسىپكەرلەردىڭ ارىز-شاعىمدارىن مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە قاراۋدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا تاسىمالداۋشى كاسىپورىنداردىڭ بانكروتتىعىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە قاراستىرىلىپ, ەلەكتر قۋاتىن پايدالانۋ قاعيدالارىنىڭ ەرەجەلەرى قايتا قارالۋدا, سونداي-اق «كىرىس» ۇعىمىن ءبىرىزدى ءتۇسىندىرۋ جانە ونى ەسەپتەۋدىڭ ادىستەرى ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋرا, جوعارعى سوت, قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگى جانە «اتامەكەن» وداعى وكىلدەرىنەن ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى قۇرىلدى.
وسىنداي يگى ىستەردىڭ اتقارىلۋىنا ىقپالىن تيگىزىپ, تىعىرىققا تىرەلىپ تۇرعان كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا سەبەپشى بولعان وسى سايتتىڭ اشىلۋىنا ءوز ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, العىسىن ايتىپ جاتقان كاسىپكەرلەر از ەمەس.
ەلباسىنىڭ اتىنا جازعان شاعىمىنان كەيىن عانا الماتى قالاسى قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى زاڭسىز الىپ قويعان كاسىپكەرلەردىڭ كومپيۋتەر تەحنيكاسى يەلەرىنە كەرى قايتارىلدى. كەيىننەن سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورى ا. فومين سايتقا بىلاي دەپ حات جازدى: «قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! وسى حات ارقىلى «كونتەكس پليۋس ينفورماتسيوننىە سيستەمى» جشس-ءنىڭ م ۇلىكتەرىن تارتىپ العان زاڭسىز ارەكەتى تۋرالى ءوتىنىشىمدى ادىلەتتىلىكپەن قاراۋعا ىقپال ەتكەنىڭىز ءۇشىن شىن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى».
مىنە, قىسقاشا ءتۇيىپ ايتقاندا, تالاپشىلدىق پەن زاڭدىق نورمالار قاتاڭ ساقتالعاندا عانا ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەيتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى. قازىر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىق بەلەسىنە قادام باسقان, ەل تىرشىلىگى قالپىنا كەلىپ, تولعاعى جەتكەن تۇيتكىلدەر سايابىرسىعان تۇستا دا ەلباسى ازاماتتاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ۇدايى نازارىندا ۇستايتىنىنا قىسقاشا توقتالىپ وتتىك. بۇل مىندەت, ارينە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى.
ءمىربولات جاقىپوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى جالپى ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى.