كەڭەس وداعى كەزىندە دۇكەن سورەلەرى زاتتارعا جۇتاڭ بولاتىن. ادامدار قولىنداعى ازىن-اۋلاق قارجىسىنا ىزدەگەن زاتتارىن تابا الماي اۋرەگە تۇسەتىن. وسىدان بارىپ زات تاپشىلىعى ورىن الاتىن.
ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىمەن بىزدە دە بۇكىل الەمدەگى سەكىلدى نارىقتىق قاتىناس ورنىقتى دا, بۇل جۇيە دۇكەن سورەلەرىن زاتقا تولتىردى. ءسويتىپ تا- ۋار تاپشىلىعى جويىلدى. بىراق ەسەسىنە اقشانىڭ قادىرى ارتتى. قازىر اقشاڭ بولسا, قۇستىڭ سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارىن تاۋىپ الۋعا بولادى. دەمەك قازىرگى كۇنى جەكە ادام دا, كومپانيا دا, مەملەكەت تە اقشا ءۇشىن كۇرەسەدى. ونى اركىم ءارتۇرلى جولدارمەن الادى. بىرەۋ ەڭبەگىن, بىرەۋ ءبىلىمىن, بىرەۋ تالانتىن, ەندى بىرەۋ قولىنداعى بارىن جالدايدى نەمەسە ساتادى.
الەم ەلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياساتى وسى جاعدايدى ەسەپكە الاتىن سەكىلدى. گۇلدەن شىرىن سوراتىن بال اراسى سەكىلدى ينۆەستورلار دا ءوز كاپيتالىن نىعايتۋ ءۇشىن وزىنە پايدالى ەلدەر مەن اۋماقتاردى ىزدەيدى. ارزان جۇمىس كۇشى, تاۋارلاردى وتكىزۋ رىنوكتارى نەمەسە شيكىزات بايلىعى بار ەلدەر ولاردى گۇلگە تولى جازيرا سەكىلدى تارتادى. ءبىزدىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىك الىسىمەن كومىرسۋتەگى جانە مەتالل كەندەرى شيكىزات كوزدەرىنىڭ مولدىعىمەن ولاردى وزىنە تارتا ءبىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بۇكىل ورتالىق ازياعا كەلگەن ينۆەستيتسيالاردىڭ 80 پايىزىن ءبىر ءوزى يەلەنىپ وتىر.
ەندى الەمدىك تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ سوڭعى كەزدەگى اعىنى قالاي قاراي اۋعاندىعىنا نازار اۋدارىپ كورەيىك.
بۇۇ-نىڭ ساۋدا جانە دامۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسى ازىرلەگەن ەسەپ بويىنشا الەم ەلدەرىنە 2014 جىلى 1324 ملرد, 2015 جىلى 1774 ملرد, 2016 جىلى 1746 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا كەلگەن ەكەن. وسى ينۆەستيتسيانىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇرىن دامۋشى ەلدەردىڭ ەنشىسىنە بۇيىرسا, كەيىنگى ەكى جىلدا جاعداي وزگەرە باستاپتى. ەندى ينۆەستيتسيالار اعىمى دامىعان ەلدەرگە قاراي اۋا باستاعان. ماسەلەن, 2014 جىلى دامۋشى ەلدەر الەمدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 50 پايىزدان استامىن السا, 2015 جىلى 40 پايىزدان استامىن, ال 2016 جىلى 30 پايىزدان استامىن عانا الا العان. اسىرەسە افريكا, لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينى ەلدەرىنە كەلەتىن ينۆەستيتسيالار كولەمى تۇراقتى تۇردە تومەندەي تۇسكەنى سەزىلەدى.
كەرىسىنشە, وسى ۋاقىت ارالىعىندا دامىعان ەلدەردىڭ ينۆەستيتسياداعى ۇلەسى 40 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن كوتەرىلە تۇسكەن. ينۆەستيتسيالار, اسىرەسە, ەۋروپاعا قاراي قۇيىلا باستاعان. ماسەلەن, ەۋروپا ەلدەرى 2014 جىلى 272 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا تارتسا, 2016 جىلى بۇل وڭىرگە 533 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىلىپتى. سونداي-اق اقش ىقپالىنداعى سولتۇستىك امەريكا قۇرلىعى ەلدەرى 2014 جىلى 231 ملرد دوللار ينۆەستيتسياعا يە بولسا, 2016 جىلى 425 ملرد دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسياعا كەنەلگەن.
بۇدان الەمدە ءجۇرىپ وتكەن سوڭعى داعدارىستاردىڭ ينۆەستيتسيالار اعىمى مەن باعىتىنا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزگەندىگىن بايقاۋعا بولادى. قارجىنىڭ كوبىكتەنۋى, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ مولىنان ەنۋى جانە ساياسي شيەلەنىستەردىڭ جيىلەۋى سالدارىنان پايدا بولعان بۇل داعدارىستار ەل مەن ەلدىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتى ۇلعايتا ءتۇستى. دۇنيەنىڭ قۇبىلۋى, كوپتەگەن وڭىرلەردە تۇراقسىزدىقتىڭ ەتەك الۋى, بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ كۇشەيۋى قاراپايىم حالىقتىڭ عانا ەمەس, ءىرى ينۆەستورلاردىڭ كوڭىلىنە دە الاڭ اكەلدى. وسىدان بارىپ الەمدىك ينۆەستيتسيالار اعىمى دا «باي بايعا, ساي سايعا قۇيادى» قاعيداسىمەن ءجۇرىپ جاتقان سەكىلدى.
الەمدەگى ەڭ مىقتى ينۆەستور ەل اقش ەكەندىگى بۇرىننان بەلگىلى. 2016 جىلى بۇل ەل 299 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسياسىن سىرتقا شىعارىپتى. دەگەنمەن مۇنان كەيىنگى تىزىمدە ەلەۋلى وزگەرىستەر بولعاندىعى بايقالادى. ماسەلەن, كورشىمىز قىتاي 2015 جىلى 128 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن ينۆەستيتسيالىق قارجىسىن سىرتقا شىعارىپ, اقش, يرلانديا, نيدەرلاند, جاپونيادان كەيىنگى بەسىنشى ورىندى قاناعات تۇتسا, 2016 جىلى 183 ميلليارد دوللاردىڭ ينۆەستيتسياسىمەن ەكىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن. مۇنان كەيىنگى ورىندارعا نيدەرلاند, جاپونيا, كانادا, گونكونگ جايعاسقان.
ال ەندى قاي ەل كوبىرەك ينۆەستيتسيا تارتۋدا دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەسەك, كوش باسىنان بۇرىنعىسىنشا تاعى دا اقش-تى كورەمىز. 2016 جىلى ونىڭ تارتقان ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمى – 391 ميلليارد دوللار. دەمەك سوڭعى جىلدارى اقش-تىڭ ينۆەستيتسيانى بەرۋىنەن الۋى كوبەيگەن. سونداي-اق 2016 جىلى 254 ملرد دوللاردىڭ ينۆەستيتسياسىن الۋشى ەل رەتىندە ەكىنشى ورىنعا ۇلىبريتانيا بىرىككەن كورولدىگى كوتەرىلىپتى. ءۇشىنشى ورىنعا 134 ملرد دوللاردىڭ ينۆەستيتسياسىن تارتقان قىتاي تابان تىرەگەن.
ال ءبىزدىڭ قازاقستان جاعدايىنا كەلسەك, 2016 جىلى ەلىمىزگە 20,6 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كەلگەنى بەلگىلى. بۇل 2015 جىلعى كورسەتكىشتەن 40 پايىزعا ارتىق جانە سوڭعى ون جىل ىشىندەگى رەكوردتىق كورسەتكىش رەتىندە تىركەلگەن.
سۇڭعات الىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»