الماتىدا اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى بوريس كەرىمباەۆتىڭ مەرەيتويى اتاپ ءوتىلدى

ول تۋرالى قانشاما كىتاپ جازىلدى, كينوفيلمدەر ءتۇسىرىلدى. بۇل كۇنگى مەرەيتويدا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارداگەرى, پولكوۆنيك بوريس (باقىت) تو­كەن ۇلى كەرىمباەۆتىڭ بۇعان دەيىن ەش جەردە ايتىلماعان سىرلارى اقتارىلدى, ءتىپتى جاۋجۇرەك كوماندير حالقىنا بۇعان دەيىن ەش جەردە اشىلماعان بىرقاتار قىرلارىمەن دە تانىلدى. 1980 جىلى ونى كسرو قورعانىس مينيسترلىگى باس شتابىنىڭ باس بارلاۋ باسقارماسى ەفيوپيا ارمياسىنىڭ جاياۋ اسكەرلەرى قۇرامىنىڭ باس قولباسشىسىنا اسكەري كەڭەسشىلىك قىزمەتكە تاعايىندايدى. الايدا ءىسسا­پار بەلگىسىز سەبەپتەرمەن كەشىك­تىرىلە بەرگەن. سودان 1981 جىل­دىڭ باسىندا موتواتقىشتار باتالونىنىڭ كومانديرى مايو­ر كەرىمباەۆ ماسكەۋگە شۇعىل شا­قى­رىلىپ, باس شتابتاعى باس بار­لاۋ باسقارماسىنىڭ ىشى­نەن توتەنشە قۇرىلعان 177-ءشى ارناۋلى ماقساتتاعى ايرى­قشا وتريادتىڭ كومانديرى ەتىپ تا­عايىندالعانى تۋرالى مالىم­دەيدى. وفيتسەردىڭ قۇپيا اسكەري قىزمەتتەگى تاعدىر جولى وسىلاي باستالعان.

سول جىلدىڭ قىركۇيەگىندە كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىنداعى ورتا ازيا حالىقتارى وكىلدەرىنەن – 500 قازاق, وزبەك, تاجىك, قىرعىز جاۋىنگەرلەرىنەن قۇرالعان ارنايى توپ اۋعانستاننىڭ فارياب اۋدانىنداعى مەيمەنە قالاسىنا ءبىر تۇندە «ىڭ-شىڭسىز» كەلىپ كىرەدى.

ساحنا تورىنەن مەرەيتوي يەسىنە ارناپ ءسوز سويلەگەن داڭق­تى «№2 مۇسىلمان باتالونى» دەگەن اتاققا يە بولعان توپتىڭ ءبىر كەزدەگى ورىمدەي جاپ جاس ساردارلارى – بۇگىنگى قازاق ارمياسىنىڭ پولكوۆنيكتەرى مەن گەنەرالدارى قولدارىن جۇرەكتەرىنە قويىپ, تەبىرەنە ءسوز سويلەدى. ولاردىڭ بارلىعى دا ءبىرىنشى ءسوزىن جالپىعا بىردەي اسكەري ءتارتىپتىڭ جازىلماعان زاڭىمەن «كوماندير» دەپ باس­تاپ جاتقانى تەكتەن-تەك ەمەس. ويتكەنى قان مايداننىڭ ناعىز وتىنە اينالعان پانشەر اۋما­عىنىڭ «كورولى» اتانعان «قارا مايور» كەرىمباەۆ سول تۇستا قاراماعىنداعى ءاربىر جاۋىن­گەردىڭ ومىرىنە قال­قان بولعان. وسى ارادا قازاقستاننىڭ قازىرگى قورعانىس ءمينيسترى گەنەرال-پولكوۆنيك ساكەن جان­ۇزا­قوۆتان باستاپ ءبىر توپ گەنەرالدار مەن جوعارى قۇرام­داعى وفيتسەرلەردىڭ اۋعان سوعىسىندا وسى كەرىمباەۆتىڭ «شينەلىنەن شىققانى» اتاپ ءوتىلدى. جامبىل اۋدانىنىڭ (الماتى وبلىسى) اق­قاينار اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن بو­ريس توكەن ۇلى كەرىمباەۆقا ار­نايى ماداق ايتىپ, ات مىنگىزىپ, شاپان جاپقان اۋدان اكىمى جانداربەك دالاباەۆ «كە­شەگى قاراساي مەن سۇرانشى-ساۋرىق­تىڭ جولىن قۋعان قاھارمان اعا­مىزدىڭ ەرلىك جولى بۇگىنگى جاس بۋىنعا ارقاشان دا ۇلگى-ونەگە» دەپ جىگەرلى ءسوز ءتۇيدى. اكىمنىڭ ءسوزىن قولداي كەتكەن جىگەرى تاسىعان بولاشاق وفيتسەرلەر – الماتىداعى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى وتان قورعاۋدا كەرىمباەۆ ەرلىگىنىڭ قاشان دا جۇرەكتەرىنەن ورىن الاتىنىنا انت ەتتى.

سالتاناتتى جيىننىڭ ەڭ قىزىقتى ءساتى – ساحناعا «№1 مۇس­ىلماندار باتالونىنىڭ» كو­مانديرى وزبەكستان اسكەرىنىڭ ارداگەرى حابيب حالباەۆ شىق­قاندا تۋدى. كۇللى زال ورنىنان تۇرىپ قوس قابىلاننىڭ قۇشاقتارى جازىلماي ايقاسىپ تۇرعان ساتىنە دامىلسىز ۇزاق قول سوقتى. اۋعان جەرىندە وت-جالىن كەشكەن مايدانگەرلەر اراعا 35 جىل سالىپ العاش رەت قازاق جەرىندە وسىلاي قاۋىشتى. اۋعان سوعىسىنىڭ تاريحىندا كەڭەستىك مايور حالباەۆ باستاعان 600 مۇسىلمان جاستارىنان جا­ساق­­تالعان ايرىقشا وترياد (مۋس­بات-333) باستارىن ولىمگە تىگىپ سول كەزدەگى اۋعانستان پرە­زيدەنتى ءاميننىڭ رەزيدەنتسياسىنا ءتۇن جامىلا باسىپ كىرىپ, ەل باسشىسىنىڭ كوزىن جويۋ وپەراتسياسىنا قاتىسقان ەدى...

ول كەزدە وتان تاپسىرماسىن ورىنداعان وتان سولداتىنىڭ مىنبەدەن سويلەگەن ءسوزى قىسقا دا ناقتى شىقتى. «مەن جاڭا عانا وسى كوركەم ساياباقتى ارالاپ ءجۇرىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, گۆارديا پولكوۆنيگى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەس­كەرتكىشىنە تاعزىم ەتتىم, – دەدى وزبەكستاندىق مەيمان. – قۇر­مەتتى اعايىندار, اۋعان سوعىسىندا وتان الدىنداعى اسكەري بورىشىن ابىرويمەن ورىنداعان داڭقتى كوماندير بوريس كەرىمباەۆقا نە رەسەي فەدە­راتسياسىنىڭ باتىرى, نە قازاق­ستاننىڭ حالىق قاھارمانى اتاعىن الىپ بەرەتىن كۇن تۋدى. ول ءۇشىن ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنە حات جازۋعا تيىسسىزدەر. داڭقتى مو­مىش ۇلىنا لايىقتى اتاعى كەش تە بولسا ورالدى ەمەس پە؟! ەن­دەشە «قارا مايوردىڭ» دا ەرلىك ىستەرى ءادىل باعاسىن الۋى ءتيىس».

داڭقتى بارلاۋشى-كومان­دير­گە ۇمتىلعانمەن تىلدەسىپ ۇل­گ­ەرە المادىق, ول ساحناعا قا­لاي تاپ بولسا, كوزدەن سولاي تاسا بولدى.

«قارا مايور» بوريس كەرىم­باەۆتىڭ مەرەيتويىنان جۇرت ەسىندە ساقتالعان ەرەكشە وقيعا وسى ەدى...

مەرەيتوي سوعىس ارداگەرىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان بالعىن جاس­تار­دىڭ سالتاناتتى كونتسەرتىنە ۇلاستى.

تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى