مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن ايتىپ قانا قويماي, ناقتى 10 باعىت بويىنشا ماڭىزدى مىندەتتەردى اتاپ كورسەتتى. بيىلعى جولداۋدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟ ءبىز وسى سۇراققا جولداۋ ماتىنىنە كونتەنت-تالداۋ جاساۋ ارقىلى جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
ءبىر بايقاعانىمىز, جولداۋدا ء«بىلىم» ءسوزى 24 رەت كەزدەسەدى ەكەن. بۇل ءبىلىم سالاسى باستى نازاردا ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. اسىرەسە, مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى بىلىكتىلىگىنىڭ راستالۋىنا بايلانىستى 30 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن وسەتىنى تۋرالى حاباردى حالىق ەرەكشە ىقىلاسپەن قابىلدادى. پرەزيدەنت وسى ماقساتتا بيىل قوسىمشا 67 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
جولداۋدىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا ءبىلىم سالاسىنىڭ بارلىق ساتىلارى بويىنشا ناقتى مىندەتتەر ايقىندالعان. مىسالى, پرەزيدەنت ورتا مەكتەپ, كوللەدج, جوو ۇزدىك وقىتۋشىلارىنىڭ بەينەساباقتارى مەن بەينەلەكتسيالارىن ينتەرنەتكە ورنالاستىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل راسىمەن, ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى ۇستازدارعا قولجەتىمدى ءارى پايدالى دۇنيە بولارى انىق. سونىمەن قاتار بۇل اۋىل مەن قالا ءبىلىمىن تەڭەستىرۋگە جاعداي جاسايدى دەپ ويلايمىز. پرەزيدەنت جولداۋدا جوو بويىنشا دا ناقتى مىندەتتەر قويعان. ونىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتىڭ اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءرولىن قايتا قاراۋ تۋرالى ويىنا ەرەكشە توقتالۋعا بولادى. سەبەبى ەلباسى مۇنداي وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلوم بەرىپ قانا قويماي, اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنىندە ناقتى جۇمىس ىستەيتىن نەمەسە عىلىممەن اينالىساتىن مامانداردى دايارلاۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. اگروونەركاسىپ سالاسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىندا الاتىن ءرولىنىڭ ەرەكشە ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى وقۋ باعدارلامالارى جاڭارتىلىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وزىق ءبىلىم مەن ۇزدىك تاجىريبە ساباقتاسسا, سالانىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس بولارى ءسوزسىز.
ۇلت, دەنساۋلىق, الەۋمەتجولداۋدان «ۇلت» ءسوزىن 19, «الەۋمەتتىك» ءسوزىن 18, «دەنساۋلىق» ءسوزىن 8 رەت كەزدەستىرۋگە بولادى. ياعني حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى, الەۋمەتتىك جاعدايى مەن دەنساۋلىعى باستى نازاردا. وسى رەتتە 2016-2017 جىلدارى زەينەتاقى مەن جاردەماقى ءۇش رەت كوبەيگەنىن ايتا كەتۋگە بولادى. بازالىق زەينەتاقى 29 پايىزعا, ىنتىماقتى زەينەتاقى 32 پايىزعا, بالا تۋعا بايلانىستى جاردەماقى 37 پايىزعا, ال مۇگەدەكتەر مەن اسىراۋشىسىنان ايىرىلعاندارعا تولەنەتىن جاردەماقىنىڭ ارقايسىسى 43 پايىزعا ءوستى. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ, ءبىلىم بەرۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى, ستيپەنديالار دا كوتەرىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاعا بولىنگەن شىعىنى 2018 جىلى 12 پايىزعا ءوسىپ, 4,1 تريلليون تەڭگەدەن استى.
جولداۋدا بۇل سالالار بويىنشا ناقتى مىندەتتەر دە قويىلعان. مىسالى, پرەزيدەنت دەنساۋلىق سالاسىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن كەشەندى جوسپار قابىلداپ, عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىق قۇرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. تيىمدىلىگى از جانە مەملەكەت ءۇشىن شىعىنى كوپ ديسپانسەرلىك ەم قولدانۋدان نەگىزگى سوزىلمالى اۋرۋلارعا الىستان دياگنوستيكا جاساپ, وسى سالانى امبۋلاتورلىق ەمدەۋ ارقىلى باسقارۋعا كوشۋ قاجەت ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونداي-اق جولداۋدا پرەزيدەنت تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ جاڭا مودەلىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
جولداۋدا ن.نازارباەۆ ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار ماسەلەسىن قاراستىرۋ تاپسىرماسىنا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جاۋاپسىزدىق تانىتىپ, ءاتۇستى قاراعانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ادامداردى ناتيجەلى جۇمىسقا تارتۋ ءۇشىن كوبىرەك مۇمكىندىك بەرىپ, ولاردىڭ جەكە كاسىبىن باستاۋىنا نەمەسە جاڭا ماماندىق الىپ, جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاعداي جاساۋ كەرەك. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت بىرىڭعاي ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسىن كەڭ اۋقىمدا ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتىپ, ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى تۋرالى زاڭدى 2018 جىلعى 1 ءسا- ۋىرگە دەيىن قابىلداۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, قازاقستان 2018 جىلدان باستاپ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان از قامتىلعان توبىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ جاڭا تارتىبىنە كوشتى. ونىڭ شەگى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 40 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن كوتەرىلدى. سونىمەن قاتار ەڭبەككە قابىلەتتى الەۋمەتتىك تۇرعىدان از قامتىلعان ازاماتتار ءۇشىن بەرىلەتىن قارجىلاي كومەك ولار جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىسقان جاعدايدا عانا قولجەتىمدى بولادى. ەڭبەككە قابىلەتسىز ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ شارالارى كۇشەيتىلەدى.
ەكونوميكا, بيزنەسبيىلعى جولداۋدا «ەكونوميكا» ءسوزى 17, «بيزنەس» ءسوزى 15 رەت كەزدەسەدى. ياعني ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان مىندەتتەر قاتارىندا بۇل سالالارعا دا باسىمدىق بەرىلگەن.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋدا بولاشاقتا جاھاندىق ەكونوميكا مەن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ەرەكشە ماڭىزعا يە بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى تۋرالى دا ايتقان. قازىر قازاقستاندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان جالپى قۋاتتىلىعى 336 مۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 55 نىسانى 2017 جىلى 1,1 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعات «جاسىل» ەنەرگيا وندىرگەن. جولداۋدا پرەزيدەنت 2030 جىلعا قاراي قازاقستانداعى بالامالى ەنەرگيا ۇلەسىن 30 پروتسەنتكە جەتكىزۋ مىندەتى قويىلعانىن ايتقان.
جولداۋدا ايتىلعانداي, 2017 جىلى قازاقستان ارقىلى وتكەن جۇك ءترانزيتى 17 پايىزعا ءوسىپ, 17 ميلليون تونناعا جۋىقتاعان. ەندى ترانزيتتەن تۇسەتىن جىل سايىنعى تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتتەلىپ وتىر. بۇل ينفراقۇرىلىمعا جۇمسالعان مەملەكەت قاراجاتىن تەز ارادا قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»