قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋدىڭ ءجۇز جىلدان اسا, ال گاز ءوندىرۋدىڭ الپىس جىلداي تاريحى بار دەگەنمەن, ولاردى ساپالى تۇردە ءوندىرۋ, الەمدىك رىنوكقا جەتكىزۋ, تابىستى ۇلعايتۋ ارقىلى ينۆەستورلار تارتۋ بەرتىندە قالىپتاستى. ءتاۋەلسىزدىك العانىمىزعا جيىرما جىل تولايىن دەپ تۇر. جيىرما جىلدا وسى سالا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي قانداي تابىسقا قول جەتكىزدى, قانداي ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايتىنى تۇسىنىكتى. ءبىر ماقالادا ايدىنى كەڭ بۇل سالانى تۇگەل قامتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق-تى عانا نىساناعا الا وتىرىپ, اقپارات بەرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
بۇل كومپانيا «وزەنمۇنايگاز» اق جانە «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ بىرىگۋىمەن 2004 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قۇرىلىپ, سودان بەرى ءناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ول قازاقستاندا مۇناي وندىرەتىن كوشباسشىلاردىڭ ۇشتىگىنە كىرەدى. كومپانيا مۇنايدى, تابيعي جانە ىلەسپە گازدى ءوندىرۋشى بولىپ تابىلادى, سونداي-اق, مۇناي-گاز قورلارىن ۇنەمى ۇلعايتىپ وتىرۋ ءۇشىن بارلاۋ جۇمىستارىن ىسكە اسىرادى.
بيىل بۇل كومپانيا ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ەلدەرىندەگى 79 كومپانيانىڭ اراسىنان «بارلاۋ جانە ءوندىرۋ» ساناتى بويىنشا 41-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. ايتا كەتسەك, بىلتىر وتاندىق الپاۋىت كومپانيا وسى رەيتينگتە 47-ءشى ورىندا ەدى. مۇنىڭ ءوزى «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق-تىڭ ءبىر جىل ىشىندە اسا جوعارى تابىستارعا قول جەتكىزگەنىن بايقاتادى. سونداي-اق, قازاقستاندىق مۇناي كومپانياسى «Platts» حالىقارالىق اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ «الەمدەگى ەڭ ءىرى 250 ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارى» اتتى رەيتينگىندە دە سول ءتىزىمنىڭ جوعارعى بولىگىنەن – 99-شى ورىننان تابىلدى. وتكەن 2010 جىلى «قمگ ءبو» وسى رەيتينگتىڭ 101-ءشى ورنىندا بولاتىن.
2006 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە وتاندىق كومپانيالار اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ IPO-عا شىعىپ, ءوز اكتسيالارىن لوندون قور بيرجاسىندا ورنالاستىرعانىنا, مىنە, بەس جىل. بۇگىندە كومپانيا اكتيۆىندە سوڭعى جىلدارعى ساتىپ الۋلاردى قوسپاعاندا, 41 كەن ورنى بار.
كومپانيا ستراتەگياسىنداعى نەگىزگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبىرى جاڭا اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ. 2007 جىلى «قازگەرمۇناي» بك جشس-دەگى ۇلەستەردىڭ 50 %-ىن, سول جىلدىڭ جەلتوقسانىندا مۇناي قورىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتكەن CCEL-داعى («قاراجانباسمۇناي» اق) ۇلەستەردىڭ 50 %-ىن ساتىپ الدى.
جۋىردا عانا IPO-عا شىققاندىعىنىڭ بەس جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ءىس-شارالارى كەزىندە اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ باس ديرەكتورى اسقار بالجانوۆ وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن, ساراپشىلارمەن, جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, سوڭعى جىلدارى قول جەتكەن تابىستار مەن الداعى جوسپارلار جايىندا سىر شەرتتى. ءبىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىمەن تىعىز بايلانىستىلىعىمىزدا. بۇل مۇناي-گاز اكتيۆتەرى مەن ينفراقۇرىلىمىنا قول جەتكىزۋگە جول اشىپ بەرەدى», – دەگەن باسشى كومپانيانىڭ وسى جىلداردا ايتارلىقتاي العا باسقانىنا توقتالدى. بۇنىڭ ءبىر ايعاعى – مينوريتارلى اكتسيونەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالعان كورپوراتيۆتى باسقارۋ جۇيەسى. باسقارۋ قالاي بولسا, ناتيجە دە سوعان بايلانىستى بولماق. سونىمەن, «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ نەدەن باستادى, IPو-عا شىققاندا قولىندا نە بولدى, ول قانشالىقتى ءوستى دەگەنگە كەلەيىك. كومپانيا IPو-عا شىققاندا قولىندا وزەن جانە ەمبى سەكىلدى ەكى ءىرى ءوندىرۋ اكتيۆتەرى مەن نەبارى ءۇش بارلاۋ بلوگى جانە اكتسيانى ساتقاننان تۇسكەن 2 ملرد. دوللارى بولعان. سول كەزدەگى باستى ستراتەگيالىق باعىتى – جاڭا اكتيۆتەردى تارتۋ جانە وزەن مەن ەمبىدە ءتۇرلى شىعىنداردى قىسقارتىپ, ءوندىرۋدى تۇراقتى دەڭگەيدە جالعاستىرا بەرۋ ەدى. قازىر دە بۇل ماسەلە ءوز ماڭىزىن جوعالتقان جوق.
كومپانيا بيزنەسىنىڭ ۇلكەن ءبىر كومپونەنتى رەتىندە تومەندەگى ءۇش نارسەنى اتاۋعا بولادى. وسىدان بەس جىل بۇرىن بارلاۋ اكتيۆتەرىنەن ءۇش بلوك بار بولسا, بۇگىنگى كۇنى ولاردىڭ سانى ونعا جەتتى. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 24 ۇڭعىما بۇرعىلانۋدا. 2د جانە 3د ولشەمىندەگى ۇلكەن كولەمدى سەيسميكا جاسالدى. ەڭ باستىسى, جاڭادان مۇناي ورنى اشىلدى. قازىر كومپانيا «قازمۇنايگاز» كومپانياسىمەن جاسالعان مەموراندۋم اياسىندا بىرقاتار بلوكتاردى زەرتتەپ جاتىر. BG Group كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, سولتۇستىك تەڭىزدە العاشقى سىناقتارىن جۇرگىزۋگە ازىرلەنۋدە. اقشالاي قارجىسى وسىدان بەس جىل بۇرىن 2 ملرد. دوللار ەدى, قازىر 4 ملرد. دوللار. بەس جىل ىشىندە كەزىندە IPO-عا شىققاندا تارتىلعان 2 ملرد. دوللار كولەمىندەگى قارجى اكتسيونەرلەرگە ديۆيدەند تۇرىندە تولەندى. ال ەندى بىرلەسكەن كاسىپورىندارداعى ۇلەستەرى كومپانيانىڭ مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءۇشتەن ءبىرىن, تازا تابىسىنىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ديرەكتورلار كەڭەسى ونجىلدىق دامۋ ستراتەگياسىن (2011-2020 جج) بەكىتكەن بولاتىن. ونىڭ باستى ماقساتى – كومپانيانىڭ اكتسيونەرلىك قۇنىن كوتەرۋ. ال وعان جەتۋ ءۇشىن تيىمدىلىك ارتىپ, بيزنەس كولەمىنىڭ ءوسۋى شارت. كومپانيا ءوسۋ ءۇشىن قازاقستاندا دا, شەتەلدە دە قاناتىن كەڭگە جايۋى, گەولوگيالىق بارلاۋ مەن كاسپي ايماعىنداعى وپەراتسيالاردى جەدەلدەتە جۇرگىزۋى قاجەت. ستراتەگيادا گەولوگيالىق بارلاۋ مەن تەڭىز وپەراتسيالارىنا نەگىزگى باسىمدىق بەرىلىپ وتىر.
«قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق جاقىن پەرسپەكتيۆا تۇرعىسىنان ءوز الدىنا ءتورت ماقسات قويىپ وتىر. بىرىنشىدەن, ءوندىرۋ اكتيۆتەرىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ەكىنشىدەن, گەولوگيالىق بارلاۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋ. ۇشىنشىدەن, كاسپي ايماعىنان اكتيۆتەر تارتۋ جانە تەڭىز وپەراتسيالارىن باستاۋ. ءتورتىنشىدەن, قازاقستانداعى اكتيۆتەردى شوعىرلاندىرۋ ءىسىن جالعاستىرۋ.
كومپانيانىڭ كونە اكتيۆتەرىنىڭ الەۋەتى ءالى دە زور. كەن ورىندارىنىڭ ەسكىرگەنىنە قاراماستان كەمىندە جيىرما جىلعا جەتەتىن شيكىزات قورلارى بار. كەن ورىندارىنىڭ ەسكىلىگىنە قاراماستان ولاردىڭ كوبىسىندە, اسىرەسە, وزەن كەنىشىندە تۇراقتى ءوندىرىس دەڭگەيى ءالى بەس جىل ساقتالادى. دەگەنمەن, جۇمىسكەرلەرگە تولەنەتىن جالاقىنىڭ وسكەنى, جۇمىس پروتسەسىن ۇستاپ تۇرۋعا كەتەتىن قاراجات, قۇرال جابدىق پەن حيميالىق رەاگەنتتەردىڭ قىمباتتاۋى, سالىقتىڭ بولجامعا كونبەي ءوسىپ جاتۋى, مونوپوليستەردىڭ تاريف بەلگىلەۋدەگى ۇستەمدىگى, ت.ب كوپتەگەن فاكتورلار وندىرىستىك شىعىنداردىڭ ارتۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. سوندىقتان, جالپى ءوندىرىستى مودەرنيزاتسيالاۋ ارقىلى عانا ەكونوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە بولادى. كەلەر جىلى وزەن كەن ورنىنداعى ءونىمدى 5,8 ملن. تونناعا دەيىن, 2013 جىلى 6 ملن. توننادان ارتتىرۋ, ال, جالپى ەكى ەسكى كەن ورنى – وزەن مەن ەمبىدە ءونىمدى 9 ملن. توننا دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ كومپانيا جوسپارىندا تۇر.
وسى جىلى بارلاۋ بلوكتارىنىڭ جالپى كولەمى ەكى ەسەگە ۇلعايدى. بۇرعىلاپ جاتقان ۇڭعىمالار ءۇش ەسەلەندى. قويناۋدى قازبالاۋ ءتورت ەسەگە ۇلعايدى. سەيسميكالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ كولەمى ءوستى. تەڭىز وپەراتسيالارى اياسىنداعى جۇمىستى كومپانيا باستاپ تا ۇلگەردى. وسى جىلى «قازمۇنايگاز» كومپانياسىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, بەس تەڭىز بلوگى زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالىپ وتىر. سونىمەن قاتار ستراتەگيالىق سەرىكتەسى BG Group كومپانياسىمەن بىرگە سولتۇستىك تەڭىزدەگى ۋايت بەار جوباسى بويىنشا العاشقى تاجىريبەلىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
بۇگىنگى كۇنى «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» كومپانياسىنىڭ ەشقانداي قارىزى جوق. قولدا بار 4 ملرد. دوللار قارجى الداعى ۋاقىتتا بارلاۋ جۇمىستارىنا, قازاقستانداعى جانە شەتەلدەردەگى جاڭا مۇناي-گاز اكتيۆتەرىن ساتىپ الۋعا, ءوزى جۇمىس ىستەپ جاتقان وڭىرلەردەگى اۋقىمدى الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالماق.
ۆەنەرا تۇگەلباي.