ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا مارال تەك شىعىس قازاقستاندا وسىرىلەتىنى بەلگىلى. مارال ءوسىرۋ كاسىبى بيىل اقتوبەگە دە كەلدى. بۇگىنگى كۇندەرى ءمۇيىزدى جانۋارلار وبلىستىڭ سولتۇستىك وڭىرىندەگى مارتوك اۋدانىنىڭ قازان اۋىلىندا ەمىن-ەركىن جايىلىپ ءجۇر.
ونىڭ اتالىعى مەن انالىعىنىڭ ساندارى بىردەي. مارالداردىڭ تولدەپ, كوبەيەتىن كەزدەرى كەلەسى جىلعا ەسەپتەلگەن. ءوڭىر ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس شارۋاشىلىقتى ىسكە اسىرۋعا «زارۋ» جەكە قوجالىعىنىڭ يەسى ەرتارعىن تىلەگەنوۆ بەلىن بەكەم بۋىپتى. تاڭسىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ول «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 150 ميلليون تەڭگە نەسيە العان ەكەن. ۇرىستا تۇرىس جوق دەگەندەي, بۇگىنگى كۇنى جاڭا كاسىپتى يگەرۋگە بايلانىستى ءبىراز ءىستىڭ باسى قايىرىلىپتى. ارنايى بولىنگەن 700 گەكتار القاپتا جايىلىم اۋماعى جاسالىپ, تۇگەلدەي قورشالعان.
قورشاۋدىڭ بيىكتىگى ءۇش مەتر. بۇعان قوسا قورالار سالىنىپ, مامان-جۇمىسشىلارعا ارنالعان ءۇي تۇرعىزىلىپتى. قۇدىقتار قازىلعان, جايىلىمدىق جەردى ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋ شارالارى بەلگىلەنگەن.
ەرتارعىن تىلەگەنوۆ بىزگە مارال ءوسىرۋ ىسىنە بەت بۇرعانداعى باستى ماقسات – پانتامەن ەمدەۋ ورتالىعىن قۇرۋ ەكەنىن ايتىپ بەردى. ول مۇنى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكى قاباتتى شيپاجاي عيماراتىن تۇرعىزىپ تا قويىپتى. قازىر عيماراتتىڭ ىشكى ارلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. ىسكەر ازامات ونى الداعى جىلى پايدالانۋعا بەرۋدى ۇيعارعان. بۇل ىسكە كىرىسپەس بۇرىن شىعىس قازاقستانداعى مارال ءوسىرۋ ءىسىن بەس ساۋساعىنداي مەڭگەرگەن «باگراتيون» شارۋاشىلىعىنىڭ ءىس-تاجىريبەسىمەن تانىسىپ قايتىپتى. وسىدان جاڭا كاسىبىنىڭ قىر-سىرىنا بايلانىستى كوپ جايتتاردى كوڭىلىنە تۇيگەن.
العاشقىدا ەرتارعىننىڭ ويىندا مارالدار اقتوبە ايماعىن جەرسىنىپ كەتە الار ما ەكەن دەگەن الاڭداۋشىلىق بولىپتى. دەگەنمەن بۇگىنگى كۇنى بۇل توپىراقتىڭ تابيعاتى مارال وسىرۋگە قولايلى ەكەنىنە كوزىن جەتكىزىپ كەلەدى. ويتكەنى ونىڭ باقىلاۋىنشا, ءوڭىردىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىگى مارالدارعا ەشقانداي اسەر ەتپەپتى. ءتىپتى ءبىر كۇنى ول جايىلىمدا جۇرگەن جانۋارلاردىڭ ءبىر جەرگە شوعىرلانىپ, ويناقتاپ, سەكىرىپ جۇرگەنىن كورەدى. مۇنىڭ ءوزى جەرگىلىكتى جەردىڭ تابيعاتى مەن كليماتىنا مارالداردىڭ ۇيرەنىپ قالعانىنىڭ بەلگىسى دەيدى كاسىپكەر.
ە.تىلەگەنوۆتىڭ ەندىگى تىلەگى اقتوبەنىڭ قىسىنا العاش رەت تۇسكەلى تۇرعان جانۋارلاردىڭ جاي-كۇيى بولىپ وتىر. بۇدان ءارى تولدەيتىن ۋاقىتتارى دا جاقىندايدى. مارالداردىڭ قىر-سىرى مەن جاي-كۇيىن جاقسى بىلەتىن, ونى كۇتىپ-باپتاي الاتىن مامانداردىڭ قاجەتتىلىگى دە وسىندا. ءبىر جاقسىسى بۇعان دا الدىن الا قام جاسالىپتى. بيىل جوعارىدا ايتىلعان «باگراتيون» شارۋاشىلىعىندا التى ادام ارنايى وقىپ قايتىپتى. بۇعان قوسا الداعى جىلى اشىلاتىن پانتامەن ەمدەيتىن شيپاجايدىڭ قىزمەتىن جولعا قويۋ ءۇشىن 4-5 مامان الماتى قالاسىنداعى ورتالىقتا ارنايى كۋرستان وتكىزىلمەك.
– ءبىز ءۇشىن تاعى ءبىر قاجەتتى ماسەلە بار, – دەپ جالعاستىردى ەرتارعىن بۇدان ءارى ءوز اڭگىمەسىن. – بۇل مارالداردىڭ ازىعى مەن وزگە دە قاجەتتى راتسيوندىق قورەكتەرىنە بايلانىستى. راس, بارلىق تۇياقتى جانۋارلار سەكىلدى مارالداردىڭ دا باستى قورەگى – تابيعي ءشوپ پەن جەم. ءبىز ونىڭ قاجەتتى مولشەرىن دايىندادىق. بۇعان قوسا 5 توننا اسقاباقتى, 5 تونناعا جۋىق ءسابىز بەن ورامجاپىراقتى كوكونىس وسىرۋمەن اينالىساتىن ارىپتەستەرىمىزدەن ساتىپ الدىق. بۇلار مارالداردىڭ بويىنداعى دارۋمەندەر مولشەرىن كوبەيتەدى.
مىنە, وسىلايشا كەڭ-بايتاق رەسپۋبليكامىزدىڭ شىعىسىندا وركەندەگەن مارال شارۋاشىلىعى بۇگىندە ءوز اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىنە دە ورنىعىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى, اقتوبەلىكتەردىڭ بۇعان دەيىن بەتتەسىپ كورمەگەن كاسىپتى جاتىرقاماي, توسىرقاماي, بۇعان كادىمگىدەي يكەمدەلە باستاعانى سۇيسىندىرمەي قويمايدى.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى, مارتوك اۋدانى, قازان اۋىلى