دامۋدىڭ بىردەن-ءبىر قوزعاۋشى كۇشى – ءبىلىم. باسەكەلەستىك زامانىندا دۇنيەنىڭ كوشىنەن قالماۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن زاماناۋي دەڭگەيدە جاڭارتىپ وتىرۋ وزەكتى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق جۇيەگە بىرتىندەپ ءوتۋى – قۇپتارلىق ءىس. وسى ورايدا قاراپايىم مەكتەپ مۇعالىمى رەتىندە ءوزىمنىڭ كوكەيگە تۇيگەندەرىمدى ورتاعا سالسام دەيمىن. ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋگە ۇيرەنىپ قالعان ءبىز, وقىتۋشىلار قاۋىمى ءا دەگەندە مۇنداي جاڭاشىلدىققا توسىرقاي قاراعانىمىز شىن. كەيبىرەۋلەر مۇنى «شەتەلدىڭ دايىن تەحنولوگياسى عوي» دەدى. شىن مانىندە سولاي ما؟ كەيىن ۇڭىلگەنىمىزدە, بۇل نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە تاجىريبەدەن ءوتىپ, كەم-كەتىگى تۇزەلگەن, ابدەن شىڭدالعان جۇيە ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. جاڭا تەحنولوگيالىق وقىتۋعا ءوتۋ – كەلەشەكتە ەڭ قۋاتتى مەملەكەتتەر قاتارىنان كورىنۋىنە جول اشاتىن بىردەن-ءبىر جول.
مەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن ءتامامدادىم. ورتا مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرىپ كەلەمىن. «بيىلدان باستاپ 5-سىنىپ پەن 7-سىنىپ جاڭا تەحنولوگياعا كوشەدى» دەگەن قاۋلى شىعىسىمەن, جاڭالىققا جانى قۇمار جاس رەتىندە وسى ەكى سىنىپتىڭ وقۋ جۇكتەمەسىن مىندەتىمە الدىم. وسى تاڭداۋ ارقىلى جاڭا جۇيەگە الدىمەن ۇستازدار قاۋىمى ءوتۋى كەرەكتىگىن ۇقتىم. ويتكەنى الدىمنان مۇلدە باسقا وقىتۋ ءادىسى شىقتى.
قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنە بىرقاتار جاڭالىق ەنگىزىلگەن ەكەن. بۇرىن قازاق ءتىلى ساباعىندا ەرەجە جاتتاۋ, سويلەم تالداۋ دەيتىن قاساڭ قاعيدالى وقۋلىقتارمەن وقىتاتىنبىز. وقۋشى وعان قىزىعا ما, كۇندەلىكتى ومىردە قولدانا ما, ىشكى ءۋاجىن قاناعاتتاندىرا ما, بۇل جاعى كوبىنە ەلەۋسىز قالاتىن. ال جاڭا وقۋلىقتا سول جاساندى جاتتاۋ جويىلعان. قۇرعاق جاتتاۋ ءبىلىم بولىپ جارىتپايتىنى بۇرىن دا ايتىلاتىن. ەندى مىنە, سونىڭ ەسەسى قايتىپ, ورنى تولىپتى. ياعني قازىرگى زامانداعى بۇلدىرشىندەر قىزىعاتىن تاقىرىپتى وقىتا وتىرىپ, ەرەجەلەردى از-ازدان سولاردىڭ ىشىنە ەندىرىپ جىبەرگەنى كوڭىلدەن شىقتى. ناتيجەدە جاتتاۋعا ەرىنەتىن ءبىلىم الۋشىلار ەرەجەنى قالاي ءتۇسىنىپ العاندارىن وزدەرى دە بايقاماي قالادى. ماسەلەن, «كيىم, ءسان, تالعام» ءبولىمى بويىنشا مىناداي تاپسىرما بەرىلەدى. «بۇرىنعى جانە قازىرگى ساندىك كيىمدەر» دەيتىن قىزىقتى ءماتىن ۇسىنىلىپ, مۇنداعى كونەرگەن سوزدەر مەن جاڭا سوزدەردى انىقتاۋ كەرەك. ءساندى كيىمگە قىزىعاتىن بالالار بۇل ءماتىندى قۇنىعا وقىپ, تاپسىرمانى بەلسەنە ورىندايدى.
ونىمەن قوسا ءوزىنىڭ كيىمگە دەگەن كوزقاراسىن مايىن تامىزىپ ايتىپ بەرەدى. مىنە, ءبىر جاعىنان ەرەجەنى قولدانا بىلەدى, ەكىنشى جاعىنان وزىندىك پىكىرىن قالىپتاستىرادى. ال قازاق ادەبيەتى ساباعىنا كەلسەك, بۇرىنعى وقۋلىقتا قاپتاعان اقىن-جازۋشىلار ءار سىنىپتا قايتالانىپ وقىتىلا بەرەتىن. ءتىپتى ولاردىڭ ون-جيىرما بەتتىك ۇزىنسونار شىعارماسى بەرىلەدى. كىتاپ وقىمايتىن, ەكى بەتتى وقۋعا ەرىنەتىن قازىرگى زاماننىڭ جاس ۇرپاعى الگى شىعارمانى كورگەننەن-اق تۇڭىلەدى. ال قازىرگى وقۋلىقتا شىعارمالار ىقشامدالىپ, ءار بولىمىنە جەكە تاقىرىپ قويىلعان جانە ءبىر ساعاتتان ۋاقىت بولىنگەن. دەمەك, بولىمدەگى كەيىپكەرلەر مەن كوركەمدىك امالداردى تابۋعا تاپسىرمالار بەرىلىپ, بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تالداۋعا ۋاقىت جەتكىلىكتى. ونىڭ ۇستىنە شىعارما جايلى قىزىقتى بەينەكورىنىس كورىپ, ءۇنتاسپانى تىڭداپ, پىكىر تالاستىرىپ, ءسوز سويلەۋدى, ءتىل بايلىعىن جەتىلدىرۋدى ۇيرەنەدى. سونىمەن قاتار ءبولىم سايىن جيىنتىق باعالاۋدى قىسقارتسا, ونىڭ باسقا ءتاسىلىن تاپسا دەگەن ۇسىنىس ايتقىم كەلەدى. سەبەبى جيىنتىق باعالاۋدى الۋ ءۇشىن ءار بالاعا كەمىندە 3-4 بەتتىك سىناق پاراعىن شىعارۋ كەرەك. ءار سىنىپتاعى 30-40 وقۋشىعا ونداي قاعازداردى شىعارۋ اجەپتاۋىر قارجىنى تالاپ ەتەدى. بۇل ارينە, وقىتۋشىنىڭ قالتاسىنان جۇمسالادى. ونىڭ ۇستىنە ءۇي تاپسىرماسىن تەكسەرەتىن مۇعالىمگە ونى قاراپ شىعۋ دا سالماق.
ناتيجەسىندە ونسىز دا قاعازباستى مۇعالىمگە جىعىلعانعا جۇدىرىق بولىپ, قالىڭ قاعازدىڭ استىندا قالعان جايى بار. شىنىن ايتۋ كەرەك, مەن ءبىر توقساندا 20 مىڭ تەڭگەدەن استام قارجىنى وسى جيىنتىق باعالاۋعا جۇمسادىم. بۇل 5-سىنىپ پەن 7-سىنىپقا كەتكەن قارجى. الداعى كۇندە بارلىق سىنىپ وسىعان وتەر بولسا, قانشا شىعىن جۇمسالارىن باعامداپ كورىڭىز. بۇل ونسىز دا ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىن, ءۇيلى-باراندى قاراپايىم ۇستاز ءۇشىن ەداۋىر شىعىن. دەمەك, وسىنى باسقا فورماعا كوشىرەتىن امال تابا بىلسە دۇرىس بولار ەدى. تاعى ءبىر ايتاتىن جايت, بەس كۇندىك وقۋعا كوشتىك تە, 40 مينۋتتان 7-8 ساعات وقيتىن بولدىق. سونىڭ سالدارىنان تۇستەن كەيىنگى اۋىسىمدا وقيتىن وقۋشىلار كەشكى جەتى جارىمعا دەيىن وقيدى. ياعني كوزگە تۇرتسە كورگىسىز قاراڭعىدا ۇيلەرىنە قايتادى. بۇل جاسوسپىرىمدەردىڭ جول-كولىك اپاتىنا ۇشىراۋىنا, جامان ادامداردىڭ زيانكەستىك جاساۋىنا تۇرتكى بولماي ما دەگەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرماي تۇرمايدى. اتا-اناسى مەن مۇعالىمدەرى الاڭدايدى.
سايىپ كەلگەندە جاڭا تەحنولوگيالىق وقىتۋ وقۋشىلاردىڭ تىڭ مۇمكىندىكتەرىن اشۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل جاعىنا قازىردىڭ وزىندە كوزىمىز جەتىپ جاتىر. كۇن وتكەن سايىن ءبىز سياقتى ۇستازداردىڭ ازدى-كەم ءوتىنىشى مەن ۇسىنىس-تىلەكتەرى ەسكەرىلىپ, جان-جاقتى قارالىپ, الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلسە, بۇل تەحنولوگيا جەتىلدىرىلە, كەمەلدەنە تۇسەدى دەپ سەنەمىز.
ومار قۇرماش, ي.حاليپوۆ اتىنداعى №1 ورتا مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى الماتى وبلىسى, تالعار قالاسى