ۇكىمەت وتىرىسىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاي-كۇيى قارالدى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمي­نيس­ترى تيمۋر سۇلەي­مە­نوۆ وسى جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلار­ىندا ينفلياتسيالىق ۇدەرىس­تەردىڭ تۇراقتانۋى مەن ين­ۆەس­­تي­تسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ جەدەلدەۋى تۇرعى­سىنان, سون­داي-اق بارلىق نەگىزگى سەكتور­لارداعى جاعدايدىڭ جاقسارۋى ناتيجەسىندە ەكونوميكا ءوسىمى 3,9 پايىزدى قۇراعانىن ايتتى.

مينيستر اتاپ وتكەندەي, نەگىز­گى كاپيتالعا سالىنعان ين­ۆەس­تي­تسيا­لاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 2016 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 2,8 ەسەگە ءوسىپ, 5,7 پايىزدى كور­­سەتتى. جىل باسىنان بەرى جىل­دىق ينف­لياتسيا دەڭگەيى بەلگىلەنگەن دالىزدە, ياع­ني 6-8 پايىز بولدى جانە قاراشانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 7,3 پايىزدى قۇرادى. التى نەگىزگى سالانىڭ ناق­تى سەكتورىندا, سونداي-اق ونەر­كاسىپ, كولىك جانە بايلانىس سالاسىندا ەڭ كوپ ءوسۋ باي­قال­عان. كەن وندىرىسىندە مۇ­ناي مەن تابيعي گاز ءوندىرۋدىڭ ەكى ەسەلەنگەن وسۋىنە بايلا­نىستى 9,6 پايىز ءوسىم بەلگىلەنگەن.

«وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوسى­مى­نىڭ درايۆەرلەرى فارماتسەۆ­تيكا ونىمدەرى, جيھاز شىعارۋ, جە­ڭىل جانە مەتاللۋرگيا ونەر­كاسىبى, مۇناي وڭدەۋ ونىم­دەرى, ازىق-ت ۇلىك جانە سۋسىن­دار, سونداي-اق ماشينا جاساۋ سالاسى بولدى. اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا ءوسىم وسى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىن­داعى 1,9 پايىزدان, 11 ايدىڭ قو­رى­تىندىسى بويىنشا 2,3 پايىز­عا دەيىن ءوستى», دەدى مينيستر. ت.سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەك­تورىنداعى ىسكەرلىك بەلسەن­دىلىك, سا­باقتاس سالالارعا سۇ­را­نىس تۋدىرا وتىرىپ, قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرعان. بيىل قاڭتار-قاراشا ايلارىندا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 5,7 پايىزعا ارتىپ, 7,5 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ينۆەستيتسيالاردىڭ نەگىزگى ءوسىمى اۋىل شارۋاشىلىعىنا, ساۋداعا, قۇرىلىس پەن ونەر­كا­سىپكە باعىتتالدى. 10 ايدا يم­پورتتىڭ وسۋىنەن ەكسپورت­تىڭ ءوسۋىنىڭ ەكى ەسە كوپ بولۋى ناتيجەسىندە ساۋدا تەڭگە­رى­مىنىڭ سالدوسى 71,7 پايىز­عا وسكەن. سونداي-اق ساۋدا تەڭ­گەرىمى وڭدەلگەن ونىمد­ەردى ەكسپورتتاۋدى ارتتىرۋ ەسەبىنەن دە جاقسارعان. تۇتاستاي العان­دا, ەلدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 25,6 پايىزعا ارتىپ, 62,1 ملرد دوللاردى قۇراعان.  قورىتىندى كورسەتكىشتەر جايىندا سونىمەن قاتار ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقى­شەۆ تا قوسىمشا باياندادى. 

ال قارجى ءمينيسترى با­قىت سۇل­تا­نوۆ ءوز كە­زە­گىندە بيىل­عى جىلدىڭ 11 ايىن­­دا بيۋدجەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىن­دە ءوسىم قارقىنىنىڭ تۇراقتى­لىعى قامتا­ماسىز ەتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. مينيستر­­لىكتىڭ دەرە­گىنە سۇيەنسەك, بيىل قاڭ­­تار-قاراشا ايلارىندا كىرىس ءبىر جىل بۇرىنعىمەن سالىس­تىر­عاندا 520 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن تۇسكەن. مەملە­كەت­تىك بيۋدجەتكە تۇسكەن كىرىس 6,3 ترلن تەڭگە كولەمىندە بول­دى. مەملەكەتتىك بيۋدجەت بو­يىنشا اسىرا ورىنداۋ سو­ماسى 153 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جالپى العاندا, مەم­لەكەت­تىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 102,5 پايىز­عا, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە 101,6 پايىزعا, جەرگىلىكتى دەڭ­گەيدە 104,5 پايىزعا ورىن­دالدى. سونىمەن قاتار رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىڭ شى­عىندارى 10 157,6 ملرد تەڭگە سوماسىندا جۇمسالعان. قارجى مينيسترلىگىنىڭ بولجامدارىنا سايكەس, جىل قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ ورىندالۋى 99,8 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلۋدە.

ء«بىز بيىلعى قارجى جىلىن تابىستى اياقتاپ, 2018 جىل­عا ارنالعان بيۋدجەتتى مەم­لەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلە­سە وتىرىپ ىسكە اسىرۋعا كىرىسە­مىز. 2018 جىلعا ارنالعان بيۋد­جەتكە قاجەتتى بارلىق قۇجات­تار قابىلداندى. ەندى ورتا­لىق مەملەكەتتىك جانە جەر­گى­لىكتى اتقارۋشى ورگاندار جاڭا جىلدى تابىستى قار­جى­لاندىرۋ ءۇشىن بارلىق ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق شارالاردى قا­بىلداۋى كەرەك», دەدى مينيستر.

بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى قورعانىس ءمينيسترى ساكەن جاسۇزاقوۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسى­موۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمي­نيسترى ەرلان ساعاديەۆ, ين­ۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ ءمينيس­ترى جەڭىس قاسىمبەك, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ, مادە­نيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحا­مە­دي ۇلى قوسىمشا باياندادى, سونىمەن قاتار ماڭ­عىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ, پاۆ­لودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ, الما­تى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك جانە اس­تانا قالاسىنىڭ اكىمى اسەت يسەكەشەۆ ەسەپ بەردى. 

قورىتىندىلاي كەلە پرە­مەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ بارلىق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قالعان ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكو­نوميكانىڭ نەگىزگى سەكتورلارىندا ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ورىنداۋعا بار كۇش-جىگەرلەرىن جۇمساۋدى جانە بيىلعى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن بيۋدجەتتى ورىنداۋدىڭ بارلىق شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى.

جيىندا ودان ءارى اۋىل شارۋا­شىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى قاي­رات ايتۋعانوۆ وسىمدىك شارۋا­­شى­­­لى­­عىن­داعى مىندەتتى ساقتاندى­رۋدى جە­تىلدىرۋ تۋرالى باياندادى. ق.ايتۋعا­نوۆتىڭ ايتۋىن­شا, اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيس­ترلىگى جۇيەنى ەكى باعىت­تا رەفورمالاۋدى ۇسى­نادى. ءبىرىنشىسى – وسىمدىك شارۋا­شى­­لى­عىنداعى مىندەتتى ساقتان­دىرۋ جۇيەسىن ەلەكتروندى فور­ماتقا كو­شىرۋ. ەكىنشىسى – ءوزارا ساقتاندىرۋ قو­عام­دارى (وزق) قىزمەتىن رەگلامەنت­تەۋ. وزق ءۇشىن ساقتاندىرۋ سىي­لىق­اقىلارىن ازايتۋ نەمەسە ولاردى تولەۋدى توقتاتۋ مۇمكىندىگىن بولدىرماۋ.

اتالعان ماسەلە بويىنشا جيىندا ۇلتتىق بانك توراعاسى دانيار اقىشەۆ, «اتامەكەن» ۇكپ توراعاسى ابىلاي مىر­زاح­مەتوۆ, قوستاناي وبلىسى­نىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحام­بە­توۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى امان­دىق باتالوۆ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءمينيسترى اسقار مىر­زاحمەتوۆ تۇسىنىكتەمە بەردى. ۇكىمەت وتىرىسىندا قارال­عان تاعى ءبىر ماسەلە – تۇ­تى­نۋ­شى­لاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ جايى. بۇل رەتتە قابىل­دانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ پەن دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەل­جان ءبىرتانوۆ باياندادى.

مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۇسىنعان اقپاراتقا سايكەس, 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعىندا 19 مىڭنان استام تۇتى­نۋ­شى­لىق وتىنىشتەر قارالعان. وتى­نىشتەرگە سايكەس 287 اكىمشىلىك ءىس قوزعالعان.

«كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى تال­داۋ ناتيجەسى قازاقستاندىق تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ ءوز قۇ­قىق­تارىن بىلمەيتىنىن جانە قاشان ءارى كىممەن بايلانىسۋعا بولاتىنى تۋرالى اقپاراتتىڭ جەت­كى­لىك­سىز ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى ت.سۇلەي­مەنوۆ.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمي­نيسترى, سون­داي-اق ەلەكتروندى ساۋدانىڭ سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالارىن­دا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ تومەنگى دەڭگەي­دە ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

ايتقانداي, ۇلتتىق تۇتى­نۋ­شىلار ليگاسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىن­دەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىل­عان. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­لىگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ زاڭناما­سى­نىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۋاكىلەتتى ورگانعا قۇزىرەت بەرۋدى ۇسىن­دى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمي­نيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ ونىم­­دەردى قاۋىپسىزدىك تالاپ­تارى­مەن قامتاماسىز ەتۋ بويىن­شا قابىلدانعان شارا­لار تۋرالى حابارلادى. مي­نيس­ترلىك حالىقتىڭ سانيتار­لىق-ەپي­دە­ميو­لوگيا­لىق سا­لا­مات­تىلىعىنا, گيگيە­نالىق نور­ماتيۆتەر جانە تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر سا­لاسىندا نورماتيۆتىك-قۇ­قىقتىق اكتىلەردىڭ تالاپتارىن بۇزۋدى انىقتاۋعا جانە الدىن الۋعا باعىتتالعان با­قىلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

ماسەلەنى قاراۋدى قورىتىندىلاي كەلە پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ۇلتتىق ەكونو­ميكا مينيسترلىگىنە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­­تارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭ­نامانىڭ ساق­تالۋىن باقىلاۋ تەتىگىن قايتا قا­راۋ­دى تاپسىردى. ۇكىمەت باسشىسى تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ قۇقىق­تارى ولار­دىڭ جەتكىلىكسىز اقپاراتتانۋى سالدارى­نان بۇزىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ادام ءومىرى مەن دەنساۋ­لى­عىنا قو­يىلاتىن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىن ونىمدەر تۋرالى حالىقتىڭ حاباردار بولۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»