«تەمىردى قىزعان كەزدە سوق» دەگەندەي يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋ اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ داۋلى مالىمدەمەسىنەن كەيىن تاعى ءبىر ماسەلەنىڭ شەتىن شىعارىپ قالدى.
«يەرۋساليم 3000 جىل بويى تەك قانا يزرايل استاناسى بولىپ كەلدى. ەشقانداي حالىقتىكى ەمەس تەك يزرايلدىكى. سوندىقتان پالەستينالىقتار ماسەلەنى ۋشىقتىرماي, يزرايل استاناسى رەتىندە قابىلداعاندارى ءجون. سوندا عانا بەيبىتشىلىك ورنايدى», – دەدى بينيامين نەتانياحۋ.
ول اراب جانە مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ قارسىلىعىنان كەيىن وسىنداي مالىمدەمە جاسادى. ال پاريجدە فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرونمەن كەزدەسۋىندە مىڭداعان جىلدار بويعى ەۆرەي حالقىنىڭ يەرۋساليممەن بايلانىسىن جوققا شىعارۋدى اقىماقتىققا تەڭەدى.
«بۇل تۋرالى وزدەرىڭىز قاستەرلەيتىن, ءسۇيىپ وقيتىن ءىنجىل كىتابىندا جازىلعان. ءتىپتى, وزگە كىتاپتاردان دا وقۋعا بولادى. سونداي-اق, بۇل ەۆرەي قاۋىمداستىقتارىنىڭ بۇكىل دياسپوراسىنداعى تاريحىنان بەلگىلى. ەگەر يزرايل استاناسى يەرۋساليم بولماسا قاي قالا بولۋى كەرەك؟» – دەدى بينيامين نەتانياحۋ پاريجدەگى كەزدەسۋدە.
«پالەستينالىقتار وسىنى قانشالىقتى تەز قابىلدايدى, سوعۇرلىم بەيبىتشىلىككە جىلدام قول جەتكىزەمىز», – دەپ جالعادى ول.
ايتا كەتەيىك, اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ وتكەن سارسەنبى كۇنى يەرۋساليم قالاسىن يزرايل استاناسى رەتىندە مويىنداعان. وسى مالىمدەمەسىنەن كەيىن ول اقش ەلشىلىگىن تەل-اۆيۆتەن يەرۋساليمگە كوشىرۋ تۋرالى بۇيرىق بەرگەن بولاتىن. دەگەنمەن, ونىڭ بۇل ارەكەتىن بىرقاتار مەملەكەت, ۇيىم قاتاڭ سىنعا الدى.
پالەستينا-يزرايل بەيبىت پروتسەسىنىڭ اياسىندا يەرۋساليم قالاسىنىڭ مارتەبەسى, ياعني ونىڭ ءبىر مەملەكەتكە ءوتۋى, تۇتاستىعى, ءبولىنۋى, شەكاراسى كەلىسسوزدەردىڭ ەڭ سوڭعى كەزەڭىندە تالقىلانۋى ءتيىس بولاتىن. ال وعان دەيىن بۇل ماسەلە جونىندە ەكى تاراپ شيەلەنىسكە بارماۋى جونىندە كەلىسكەن. ايتپاقشى, بەيبىت پروتسەسكە اقش تا قاتىسقان ەدى.
يەرۋساليمدە يسلام, حريستيان, ياھۋدي دىندەرىنىڭ قاسيەتتى ورىندارى كوپ.
يزرايل مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقاننان بەرى يەرۋساليمدى استاناسى رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى. ال پالەستينالىقتار كەرى پىكىردە.
نارازىلىق شەرۋى ءوتتى
وتكەن جەكسەنبى كۇنى ترامپتىڭ شەشىمىنە بايلانىستى بىرقاتار ەلدە نارازىلىق شەرۋى ءوتتى. ماسەلەن, بەيرۋت قالاسىندا ءتارتىپ ساقشىلارى اقش ەلشىلىگىنە شابۋىل جاساماق بولعانداردى كوزدى جاساۋراتاتىن گاز, سۋاتقىش قۇرالدارى ارقىلى توقتاتقان. مۇنداي جاعداي ماروككو استاناسى رابات قالاسىندا دا, مىسىر استاناسى قايردا دا بولعان.
پالەستينا اۋماعىندا دا قاقتىعىستار ورىن العان. سالدارىنان گازا سەكتورىنان قازىلعان توننەلدىڭ جارىلعانى بەلگىلى بولدى. ال يندونەزيا استاناسى جاكارتا قالاسىنداعى اقش ەلشىلىگىندە نارازىلىق شەرۋى ءوتتى. وعان قاتىسقانداردىڭ قولدارىندا «پالەستينا ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە» دەگەن جازۋى بار پلاكات بولعان. شۆەتسيانىڭ گيوتەبورگ قالاسىندا بەلگىسىز بىرەۋلەر جەرگىلىكتى سيناگوگاعا (ەۆرەيلەردىڭ عيباداتحاناسى) جارىلعىش قۇرالىن لاقتىرىپتى. پوليتسەيلەر عيماراتتى ورتەمەك بولعانداردىڭ ءساتسىز ارەكەتى دەگەن بولجام جاسادى.
نەتانياحۋ مەن ەردوعاننىڭ تەكە-تىرەسى
تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعان ىستانبۇلداعى جيىندا يەرۋساليمدى «سابيلەردى ولتىرەتىن» مەملەكەتكە بەرىپ قويىپ وتىرمايتىنىن مالىمدەدى. يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى ەردوعاننىڭ بۇل ءسوزىن جاۋاپسىز قالدىرمادى.
ء«وز ەلىندەگى كۇرد اۋىلدارىن بومبالايتىن, جۋرناليستەردى تۇرمەگە قامايتىن, يرانعا سالىنعان حالىقارالىق سانتسيالاردان قۇتىلۋىنا كومەك بەرەتىن, تەرروريستەرگە جاردەم ەتەتىن, جازىقسىز جانداردىڭ ولىمىنە سەبەپشى بوپ وتىرعان باسشىنىڭ ءسوزىن تىڭداۋعا ۇيرەنبەگەنمىن», – دەپ جاۋاپ قايتاردى.
ەردوعان ءبىر سوزىندە يەرۋساليم مۇسىلماندار ءۇشىن قاۋىپتى ايماقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قالا بەرەتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, تۇركيا باسشىسى يزرايلمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسى قايتادان ءۇزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى.
ەكى مەملەكەت اراعا التى جىل سالىپ, تەك وتكەن جىلى عانا تولىققاندى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتقان بولاتىن.
ەۋروپالىق وداق پەن نەتانياحۋ
ەۋرووداق باسشىسى فەدەريكا موگەريني يەرۋساليمنىڭ يزرايل استاناسى اتانۋى تاياۋ شىعىستاعى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە زيان كەلتىرەتىنىن ەسكەرتتى.
ء«بىز كەلىسسوزدەردىڭ قايتا ورناۋىنا كەز كەلگەن ارەكەت زيانىن تيگىزەدى دەپ ەسەپتەيمىز. ونىڭ ىشىندە يەرۋساليم توڭىرەگىندە بولىپ جاتقان جايتتار تاياۋ شىعىستاعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا كەرى اسەرىن تيگىزەدى», – دەدى فەدەريكا موگەريني.
ءوز كەزەگىندە يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى دۇنيە ءجۇزىنىڭ دونالد ترامپتىڭ مالىمدەمەسىن سىناعانمەن, پالەستينا تاراپىنان يزرايلگە باعىتتالعان راكەتا نازاردان تىس قالىپ قويعانىن جەتكىزدى.
«ەۋروپاعا قۇرمەتپەن قاراعانىممەن, ولاردىڭ قوسارلانعان ستاندارتتارىن ۇستانۋعا دايىن ەمەسپىن. ول جاقتان دونالد ترامپ مىرزانىڭ تاريحي مالىمدەمەسىن سىنعا الىپ جاتقانىن ەستىدىم, بىراق يزرايل جەرىنە باعىتتالعان زىمىران تۋرالى جۇرت ءۇنسىز قالدى», – دەدى نەتانياحۋ.
دايىنداعان ايان ءابدۋالي, «ەگەمەن قازاقستان»