اتالعان زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ءىسى 2001 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن دەليميتاتسيالاۋ جانە ونى دەماركاتسيالاۋ پروتسەسى تۋرالى شارتقا سايكەس جۇرگىزىلگەن. ال بۇل شارت 2003 جىلعى 2 شىلدەدەگى زاڭمەن راتيفيكاتسيالانىپ, 2006 جىلعى 31 تامىزدا كۇشىنە ەنگەن. سونىمەن قاتار ەكى ەل اراسىنداعى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن شەگەندەۋ تۋرالى كەلىسىمگە 2017 جىلعى 18 ساۋىردە تۇرىكمەنستان باسشىسىنىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۋحامەدوۆ قول قويعان بولاتىن.
«وسىنداي ۇدەرىستەر نەگىزىندە ازىرلەنىپ, نازارلارىڭىزعا ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى شەگەندەلگەن مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىن حالىقارالىق قۇقىقتىق نەگىزدە بەكىتۋ بولىپ تابىلادى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان قويشىباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, شەكارانى شەگەندەۋ ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىنىڭ ۇزىندىعى 458,3 شاقىرىمدى قۇراعان. ال شەكارا سىزىعىندا 330 شەكارالىق بەلگى ورناتىلعان. سونداي-اق كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىن ساقتاۋ ماقساتىندا 10 جىلدا ءبىر رەت بىرلەسىپ تەكسەرۋ كوزدەلگەن. سوندىقتان دا كەلىسىم بويىنشا جەرگىلىكتى جەردەگى كەز كەلگەن وزگەرىستەر مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىنىڭ وتۋىندەگى وزگەرىستەرگە الىپ كەلمەيدى. وعان قوسا, كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ مەن ونىڭ كۇشىنە ەنۋى مەملەكەتتىك اۋماقتى جانە ۇلتتىق ەگەمەندىكتىڭ كەڭىستىگى شەكتەرىن ايقىنداۋعا, اۋماقتىق داۋلاردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى ورايدا ايتا كەتەرلىك تاعى ءبىر جايت, كەلىسىمدى تۇرىكمەنستاننىڭ مەدجيليسى راتيفيكاتسيالاعانى تۋرالى تۇرىكمەنستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ نوتاسى ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە وسى جىلدىڭ 30 مامىرىندا تۇسكەن. ءوز كەزەگىندە اتالعان زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەڭ باستى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ شەكارالاس ەلدەرمەن شەكارانى شەگەندەۋىنىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگىن ايتتى.
ء«بىز بارلىق كورشى ەلدەرمەن كەلىسىمدەر جاسادىق, وندا بىرلەسكەن شەكارا سىزىقتارىنىڭ قالاي وتەتىنى ناقتى بەلگىلەنگەن. ەندى شەكارالاردى شەگەندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وسىعان سايكەس قۇجاتتاردى قول قويۋعا دايىنداۋ جۇمىستارى ءدال قازىرگى ۋاقىتتا قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرى بويىنشا قولعا الىنعان. قحر بويىنشا بۇل ءۇردىس اياقتالدى, سونداي-اق قازاقستان مەن رەسەي شەكاراسىن شەگەندەۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. ەندىگى كەزەكتە قازاقستاننىڭ بارلىق مەملەكەتتىك شەكارالارىن حالىقارالىق-قۇقىقتىق راسىمدەۋ پروتسەسىن بارىنشا جەدەل ءبىتىرۋ قاجەت. ول الداعى ۋاقىتتا كەز كەلگەن اۋماقتىق داۋلاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ن.نىعماتۋلين.
وتىرىس اياسىندا, دەپۋتاتتار تاراپىنان ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارىن ارقاۋ ەتكەن بىرقاتار ماسەلەلەر دە قوزعالدى. اتاپ ايتقاندا, دەپۋتات ك.مۇسىرمان مينيستر ورىنباسارىنا سۇراق قويۋ ارقىلى قازاقستان مەن وزبەكستان جانە تۇرىكمەنستاننىڭ شەكارالىق ءتۇيىسۋ نۇكتەسىنىڭ ايقىندالعانىن ناقتىلاسا, ب.حامەنوۆا شەكارا سىزىعىن تەكسەرۋ ۋاقىتى نە سەبەپتەن 10 جىل دەپ بەلگىلەنگەندىگىن سۇرادى. سول سياقتى دەپۋتات س.ساپيەۆ ەكى ەل اراسىندا اۆتوكولىك جانە تەمىر جول كولىگىمەن قاتىناسۋ جايىن ءسوز ەتتى. حالىق قالاۋلىلارى جولداعان ساۋالداردىڭ ەشبىرىن جاۋاپسىز قالدىرماعان ع.قويشىباەۆ بۇگىندە قازاقستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىندا ازاماتتاردىڭ قاتىناسۋ كورسەتكىشى جىلىنا 112 000 ادامدى قۇرايتىندىعىن جەتكىزدى. «بۇل كورسەتكىش جىل سايىن باياۋ بولسا دا ءوسىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى دە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى «تەمىر بابا» جانە «بولاشاق» شەكارالىق باقىلاۋ وتكىزۋ بەكەتى ارقىلى تىركەلگەن دەرەكتەر. ەكى ەل اراسىندا ۆيزالىق رەجىمنىڭ ساقتالۋىنا بايلانىستى جولاۋشىلار اينالىمىنىڭ كورسەتكىشىن جوعارى دەپ ايتا المايمىز», دەدى ول. ال دەپۋتات ە.بەكتۇرعانوۆ بولسا قوس تاراپ قۇراتىن مەملەكەتتىك شەكارا سىزىعىن بەلگىلەۋدى تەكسەرەتىن كوميسسيا قۇرامىنا كىمدەر كىرەتىنىن جانە قانداي جاعدايدا تەكسەرۋ جۇرگىزىلەتىنىن سۇراعان ەدى. بايانداماشى ءوز جاۋابىندا ءارتۇرلى تابيعي اپات بولسا, مىسالى, ءبىر جەردە وزەننىڭ ارناسى وزگەرىپ نەمەسە قۇرعاپ كەتسە, تەكسەرۋ جۇرگىزىلەتىندىگىن العا تارتتى. «سول سياقتى ترانسشەكارالىق كەيبىر نىساندار جاڭادان قۇرىلسا, قۇبىر تارتىلىپ, تەمىر جول مەن اۆتوموبيل جولدارى سالىنسا كوميسسيا قۇرىلىپ, شەكارا سىزىعىن قايتا قارايدى. بۇل رەتتە قۇرىلاتىن كوميسسيا رەسمي تۇردە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلەدى. ونىڭ قۇرامىنا ءسىم وكىلدەرى, شەكارالىق قىزمەتكەرلەر, جەرگىلىكتى بيلىك, سونىمەن بىرگە «قازگەودەزيا», «قازكارتوگرافيا» سەكىلدى شەكارادا قىزمەت اتقاراتىن ماماندار كىرەدى», دەدى ع.قويشىباەۆ.
ايتا كەتەيىك, وسى كۇنى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ورىنباسارىنىڭ تانىستىرۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قوسا تالقىلاندى. سونىمەن قاتار ماجىلىستەگى زاڭناما جانە سوت قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ۆاسيلي ولەينيكتىڭ تانىستىرۋىمەن «جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورى تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلانىپ, ماقۇلداندى. بايانداماشىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, اتالعان زاڭ جوباسى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردان جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ اياسىندا تۋىندايتىن قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋگە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسىنىڭ 173-بابىنا سايكەس جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورىن قۇرۋ ارقىلى وتەماقى تولەۋ بويىنشا قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەردى بەلگىلەۋگە باعىتتالعان. «سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىگىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قولايلى قۇقىقتىق جاعداي جاساۋ, جابىرلەنۋشىلەر مەن ولاردىڭ زاڭدى وكىلدەرىنە قارجىلىق كومەك كورسەتۋ, سونداي-اق جابىرلەنۋشىلەرگە زياندى وتەۋ قورىندا قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق, قارجىلىق, اكىمشىلىك-وكىمدىك رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ جانە قاراجاتتى تولەۋ ءتارتىبىن جۇيەگە كەلتىرۋ بولىپ تابىلادى», دەدى ۆ.ولەينيك.
جالپى وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار – الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گ.يكسانوۆانىڭ بايانداۋىمەن ء«بىلىم تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا جانە قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گ.قاراعۇسوۆانىڭ مالىمدەۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يرلانديا ۇكىمەتى اراسىنداعى تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى جانە وعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى.
ال جيىن سوڭىندا بىرقاتار دەپۋتاتتار ي.سميرنوۆا, ك.ابساتيروۆ, ز.باليەۆا, ۆ.كوسارەۆ, ا.قوڭىروۆ, ت.سىزدىقوۆ, ا.پەرۋاشەۆ ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان جەتەكشىلەرىنىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»