«نۇرلى جول» بو­يىنشا قانداي شارالار اتقارىلدى؟

وسى باعدارلامالىق قۇجاتتىڭ 58-قادامىندا «جول-كولىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ جونىندەگى بىرىڭ­عاي وپەراتور قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ» مىندەتى ايتىلىپ, «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بو­يىنشا اتقارىلاتىن ناقتى شارالار ايقىندالعان-دى.

ايقىن ارمان

مەملەكەت باسشىسى وسى قۇجاتتا «كولىك تاسىمالى جۇيەسى مەن ءترانزيتتى دامىتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى 7 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوموبيل جولدارى قايتا جاڭعىرتىلاتىن بولادى. ولاردا اقى الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. 2022 جىلعا قاراي جول جۇرۋدەن تۇسكەن الىمدار شامامەن 41 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى, ال ول رەس­پۋب­ليكالىق ماڭىزداعى اۆتوجولدار­دىڭ بۇكىل جۇيەسىن ۇستاۋعا جاعداي جاسايدى» دەي كەلە, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق حابقا قوسىلۋى ءۇشىن ەۋرازيالىق ترانسقۇرلىقتىق ءدالىز قۇرۋ جۇمىس­تارىنىڭ باستالعانىن جاريا ەتكەن-ءدى. بۇل وسىدان 2-3 جىل شاماسىندا ايتىلعان ءسوز بولاتىن. بۇگىندە باتىس پەن شىعىستى جالعايتىن وسى ءدالىز بويىنشا قىتايدىڭ باتىسىنان باستالعان ساۋ­دا كەرۋەنى قۇرلىقتاعى كولىك جانە تەمىر جول ارقىلى باتىس ەۋروپاعا جەتتى. جىل باسىندا كورشى ەلدىڭ چجەتسزيان پروۆينتسياسىنداعى يۋ قالاسىنان لوندوننىڭ باركينگ اۋدانىنا دەيىنگى 11 999 شاقىرىم قاشىقتى ەڭسەرگەن جۇك پويىزى قازاقستان تارا­پىنىڭ لوگيستيكالىق قىزمەت تا­لاپتارىنا تولىقتاي ساي ەكەندىگىنىڭ ءبىر دالەلى بولدى. رەسەي, گەرمانيا, بەلارۋس, پولشا, بەلگيا, فرانتسيا سياقتى مەملەكەتتەردىڭ شەكاراسىن باسىپ وتكەن پويىزعا العاشقى قىزمەت كورسەتىلەتىن اۋماق قازاقستان بولعان ەدى. جۇكتەردى كەدەندىك تەكسەرۋ كەزىندەگى ءتۇسىرىپ, تيەۋ, بۋىپ-ءتۇيۋ سياقتى جۇمىستاردىڭ سىرتىندا تەمىر جول بويىنداعى تەحنيكالىق قولداۋدىڭ ءوزى ەلىمىزدە لايىقتى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءبىر ىزگە تۇسكەندىگىن كورسەتتى. وسى تاسىمال جولىنداعى قازاقستاننىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. مامانداردىڭ باعالاۋىنشا كولىك ينفراقۇرلىمىنىڭ ءتيىمدى دامۋى مەن ساپالى قىزمەت كورسەتۋىنەن تۇسەتىن تابىس مۇناي ءوندىرۋ مەن ساتۋدان قۇيىلاتىن قارجىمەن تەڭەسەتىندەي مۇمكىندىككە يە. دەمەك, ەلىمىزدىڭ بۇل باعىتتى دامىتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرۋى اقتالاتىن ەڭبەك بولسا كەرەك.

ايتپاقشى, بۇل ستراتەگيالىق تالاپتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعى­رۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابى­لەت­تىلىك» اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋ­ىنداعى نەگىزگى باعىتتىڭ ءبىرى رەتىندە ايتىلعان بولاتىن. جول­داۋدىڭ 5-باعىتى بولىپ تابىلاتىن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى باسىمدىعى رەتىندە بەلگىلەن ەدى. «وعان قازىردىڭ وزىندە قوماقتى ينۆەستيتسيا جۇمسالدى. ەندى ودان ەكونوميكالىق قايتارىم الا باس­تاۋ قاجەت» دەپ اتاپ وتكەن ەلباسى قۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى جولدارىن دا كورسەتتى.

ناقتى باعدار

كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ءبىر كۇننىڭ ءىسى ەمەس. ءارى بۇل ات توبەلىندەي عانا اۋماقتاعى جول مەن قاتىناس قۇرالدارىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋمەن اياقتالمايدى. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ينفراقۇرلىمدى كەڭىرەك جاڭعىرتۋ جۇمىستارى مەن كولىك دالىزدەرىن دامىتۋعا باعىتتالعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. باعدارلامادان تۋىندايتىن جوبالار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ رەكونسترۋكتسياسىن جانە قۇرىلىسىن قامتيدى. جالپى, 2010 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 5 مىڭ كيلومەترىندە رەكونسترۋكتسيا جانە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن ەكەن. ناتيجەسىندە قازىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 85 پا­يىزى جانە وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 65 پايىزى قاناعاتتانارلىق دەڭگەيگە جەتكەن.

راس, وتاندىق جولداردىڭ جاعدايى ۇنەمى سىنعا ۇشىراپ كەلەدى. ءتىپتى حالىقارالىق ساراپشىلار كولىك جولدارىنىڭ ساپاسى بويىنشا جۇرگىزگەن مونيتورينگ ناتيجەسى بويىنشا قازاقستان جولدارىن ادام ولىمىنە سوقتىراتىن قاۋىپتى قاتىناس قۇرىلىمىنىڭ قا­تارىنا قوسىپ وتىر. سوعان قارا­ماستان ەلىمىزدە جاڭا جولدار سالىنىپ, ىشكى باعىتتارداعى نەگىزگى ينفراقۇرىلىم جاقسارىپ كەلەدى. مۇنىڭ دالەلى رەتىندە ايماقتاردىڭ اراسىن جالعايتىن اۆتوبانداردىڭ شاقىرىمدارى جىل سايىن ۇزارىپ وتىرعاندىعىن ايتۋ ءلازىم. ياعني كەلەشەكتە ەل اۋ­ماعىنداعى بارلىق جولدار داڭ­عىلعا اينالادى دەگەن سەنىم بار.

جول سالۋ مەن دامىتۋدىڭ ۇزاق جىلدارعا باعىتتالاتىنى تۇسىنىكتى. ويتكەنى الەمدەگى الىپ اۋماقتىڭ ءبىرى رەتىندە, ىشكى قاتىناس جولدارىنىڭ ۇزىندىعى دا ولشەۋسىز. دەرەك بويىنشا, جالپى قولدانىستاعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزاقتىعى 96,5 مىڭ كم. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق جەلى – 23,7 مىڭ شاقىرىم, ال جەرگىلىكتى جەلى – 72,8 مىڭ شاقىرىم. جاڭا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا 2015-2016 جىلدارى اۆتوجول جوبالارىن ورىنداۋعا 616 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان ەكەن. بولىنگەن قارجىعا 9 جوبا ىسكە اسىرىلىپتى, ولاردىڭ نەگىزگىلەرى رەتىندە با­تىس ەۋروپا – باتىس قىتاي, ورتا­لىق – وڭتۇستىك, ورتالىق – شىعىس, بەينەۋ – اقتاۋ, الماتى – وس­كەمەن, استانا – پەتروپاۆل, جەز­قاز­عان – پەتروپاۆل, اقتوبە – اتى­­راۋ جانە ورال – كامەنكا سياقتى با­عىتتاردى ايتۋعا بولادى. جالپى, جول-قۇرىلىس جۇمىستارى ەلىمىز­­دىڭ 12 ايماعىندا ءۇزىلىسسىز جال­عا­سىپ, 2 مىڭ شاقىرىم جاڭعىر­­تىلعان.

2016 جىلى وتاندىق كولىك جۇيە­سىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ­دىڭ جانە ىقپالداستىرۋدىڭ 2020 جىل­عا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باع­­دارلاماسىنا قوسىلعان بولاتىن. بۇل بىرىكتىرۋ جول قۇرىلىسىن جۇر­­گىزۋدى ورتا­لىق­تاندىرۋ مەن ءبىر ىزگە تۇسىرۋگە جول اشتى. ناتي­جە­سىن­دە بولىنەتىن قارجى دا ۇلعايىپ وتىر.

ءتۇيىن

ءبىز جوعارىدا 2016 جىلى جۇزەگە اسقان جۇمىستاردىڭ دەرەگىن كەلتىردىك. ال بيىل جانە تاياۋ بولاشاققا نەگىزدەلگەن جوس­پار بويىنشا, ياعني 2017-2019 جىلدارى باعدارلاما اياسىندا ۇزاقتىعى 4,4 مىڭ شاقىرىم, قۇنى 1,7 ترلن تەڭگەنىڭ 23 جوباسىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن ەكەن. بيىلعى جىلى اۆتوجولدار رەكونسترۋكتسياسىنا 356,2 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردان 143,5 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, بۇل قارجىعا جالپى ۇزاقتىعى 602 شاقىرىم بولاتىن 7 اۋىسپالى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. دەمەك ايماقتاعى ءىرى قالالار عانا ەمەس, ءار اۋىلدىڭ اراسىن جالعايتىن تاقتايداي داڭعىل جول ۇزارىپ, اۆتوباندار سانى كوبەيە بەرمەك.

قالماحانبەت مۇقامەتقالي, «ەگەمەن قازاقستان»