اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدا­ر­لا­ما­سى بويىنشا وڭىرلىك جوبالار قولعا الىنۋدا

ماسەلەن, ەت ونىمدەرىنىڭ – 33, ىرىمشىك پەن سۇزبەنىڭ – 42, شۇجىقتىڭ – 45, سارىمايدىڭ – 36, قۇس ەتىنىڭ 54 پايىزى وزگە ەلدەردەن تا­سى­مالدانادى. جۇرتشىلىق جاپا-تارماعاي سا­تىپ العانىمەن, «ارزاننىڭ جىلىگى تاتىمايتى­نى» بەلگىلى. 

قايتا وڭدەۋ سالاسى دا تومەن دەڭگەيدە. وزگە مەملەكەتتەرگە كوبىنە شيكىزات تۇرىندە جونەلتىپ, ۇتىلىپ ءجۇرمىز. «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قا­بىلەتتىلىك» جولداۋىندا كوپتەگەن پوزي­تسيا­لار بويىنشا الەمدە ءىرى اگرارلىق ەكس­پورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەرمەن تەڭەسە الاتىنىمىز, اگرارلىق سەكتوردى ەكونوميكانىڭ جا­ڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ ءۇشىن شيكىزات ون­دى­رى­سى­نەن ساپالى وڭدەلگەن ءونىم شىعارۋعا كو­شۋ جولدارى اتاپ كورسەتىلدى. بۇل ماقسات­تار­عا جەتۋ ءۇشىن سۋبسيديا ءبولۋ قاعيدالارىن قايتا قا­راس­تىرۋعا, بەس جىل ىشىندە جارتى ميل­ليون­نان استام جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەر­مەرلەردى كووپەراتيۆتەر­گە بىرىكتىرۋگە تا­سى­مالداۋدىڭ جانە وتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇ­رۋعا, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, اۋىل شا­رۋاشىلىعىن ارتاراپتاندىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىندى. 

ۇكىمەتتىڭ بىلتىرعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت اۋىل حالقىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار تاپسىرمالار بەرگەنى ءمالىم. ءوزىن-ءوزى قامتيتىنداردىڭ 60 پايىزدايى شالعاي ەلدى مەكەندەردە تۇراتىنى ەسكەرىلىپ, شاعىن نەسيە بەرۋدى جالعاستىرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندا­رىن اشۋ, ونىمدەردى وتكىزۋ جانە قايتا وڭ­دەۋ كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋ, تاعى باسقا كەلە­لى مىندەتتەر ايقىندالعان ەدى. وسىعان وراي ۇكىمەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اگ­رو­ونەركاسىپتىك كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باع­دار­لاماسىن قابىلداپ, بەس جىلدا ازىق-ت ۇلىك تاۋ­ارلارى ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 600 ميللي­ون دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ, يمپورتتى 400 ميل­ليون دوللارعا ازايتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن 38 پايىزعا ارتتىرۋ سەكىلدى تالاپتار قويدى. قار­جىلىق جاعىنان دا, ۇيىمداستىرۋ جا­عىنان دا جان-جاقتى دايەكتەلگەن جوس­پار وتە اۋقىمدى. سۋ, جەر رەسۋرستارىن ءتيىم­دى پايدالانۋعا, ساۋ­دا-لوگيستيكالىق ينفرا­قۇرىلىمدى دا­مى­تۋ­عا, عىلىمي-تەحنولوگيالىق, كادرلىق قامتۋ جا­عى­نان دا جان-جاقتى قولداۋ جاسالۋدا.

– ءىس-قيمىل جوسپارى باسەكەگە قابىلەتتى, سۇرانىسقا يە, يكەمدى اگروونەركاسىپتىك كەشەن قالىپتاستىرۋدى دىتتەيدى. ونىڭ اياسىندا اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتسياسى, تۇقىم شا­رۋاشىلىعى, تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ, اگ­را­رلىق قايتا وڭدەۋ, استىق ءوندىرىسىن ءارتا­راپ­تاندىرۋ, سۋبسيديالاۋ سياقتى كەلەلى ما­سەلەلەر بويىنشا 13 دامىتۋ كارتاسى جاسالدى. قازىر جەر-جەردە قاناتقاقتى جوبا­لار­عا باي­لانىستى ۇيىمداستىرۋ شارالارى جۇر­گى­زى­لۋدە, – دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءميني­سترى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قايرات ايتۋ­عا­نوۆ ءىرى اگروقۇرىلىم باسشىلارى باس قوس­­قان كەڭەستە. 

ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ, عىلىمي ورتالىقتاردىڭ, ءون­دى­رىس ورىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن قابىل­دانعان ءىس-شارالار كووپەراتيۆتىك قوزعالىستارعا قا­زىر­دىڭ وزىندە ۇلكەن سەرپىن بەرىپ وتىر. ءبى­رىن­شى كارتا بويىنشا بيىل 326 بىرلەستىك قۇرۋ جوسپارلانسا, ونىڭ سانى 745-كە جەتىپ, قۇرامىنا 56 مىڭعا جۋىق قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن شارۋا قوجالىقتارى كىرگەن. ەت, ءسۇت وندىرىسىنە باسىمدىق بەرىلۋدىڭ ارقاسىندا مال شارۋاشىلىعى ءونىمى 3,3 پايىزعا مولايعان.

ەكىنشى كارتا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىن جاڭعىرتۋعا ارنالعان. بۇل باعىتتا دا پروبلەمالار جەتەرلىك. شي­كى­زات تاپشىلىعىنان ەت كومبيناتتارى, قۇ­را­ماجەم, ءسۇت زاۋىتتارى تولىق قۋاتىنا قو­سىل­ماعاندىقتان, ءبىر تريلليون تەڭگەنىڭ ءونى­مىن كەم العان. ەندى جوبا اياسىندا 79 جاڭا زاۋىت بوي كوتەرىپ, 80-ءى قايتا جاڭارادى. مۇنىڭ ءوزى ەت, ءسۇت, تەرى, ءجۇن, كوكونىس ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى ەسەلەپ ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. 

ءۇشىنشى كارتا تراكتور-ماشينا پاركىنىڭ وسال تۇستارىن قامتيدى. ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ ديقاندارى 22 ميلليون توننا استىق جيناعانىمەن, 2 ميلليون 25 مىڭ تونناسىن قامباعا قۇيۋعا ۇلگىرمەگەن. ونىڭ باستى سەبەبى توزىعى جەتكەن تەحنيكالارعا كەلىپ تىرەلەدى. تالداۋ ناتيجەسى كومباينداردىڭ – 40, تراكتورلاردىڭ 65 پاي­ىزىنىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى 17-20 جىلدان اسقانىن كورسەتىپ بەرگەن. ەندى وتاندىق تەحنيكالار وندىرىسىنە باسىمدىق بەرىلىپ, بەس پايىزدىق مولشەردە نەسيە بەرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, سالىق كولەمىن كەمىتۋ سەكىلدى جە­ڭىل­دىك­تەر ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق تەح­ني­كا­لا­رىنىڭ يمپورتتىق ۇلەسىن 72 پايىزدان 45 پاي­ىزعا دەيىن ازايتۋ بەلگىلەنگەن. 

باعدارلامادا استىق ءوندىرىسىن ءارتاراپ­تان­دىرۋ ماڭىزدى ورىن الادى. بۇل ورايدا بيدايدى الەمدىك ۇلكەن سۇرانىسقا يە دا­قىل­دارمەن الماس- تىرۋ اسا ماڭىزدى. كەلەلى جي­ىندا وبلىستا مايلى داقىلدار كولەمى 712 مىڭ گەكتارعا جەتكەنى, كەلەسى جىلى ءبىر ميل­ليون گەكتاردى قۇرايتىنى جاقسى تا­جى­ريبە رەتىندە اتاپ ءوتىلدى. وعان قا­تى­سۋ­شى­لار استىق ساپاسىنىڭ تومەندەۋىن ەلي­تا­لىق تۇقىمداردى سۋبسيديالاۋعا شەكتەۋ قويىلۋىمەن بايلانىس­تىردى. بۇل ويدى قۇپتاعان ق.ايتۋعانوۆ ال­­داعى ۋاقىتتا مەرزىمى ون جىلدان اسقان سۇ­رىپ­تارعا دەمەۋقارجى بە­رىل­مەيتىنىن, ونىڭ ور­نىنا ەليتالىق تۇقىم شا­رۋاشىلىعى قار­جى­­لاندىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. كەلەسى جىلدان باستاپ, سونداي-اق وسىم­دىك زيانكەستەرى مەن اۋرۋلارعا قارسى قول­دانىلاتىن پرە­پا­رات­­­تارعا 50 پايىزعا دەي­ىن جەڭىلدىك قاراس­تى­­رىلادى. القالى باس­قوسۋدا وڭتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقتو­بە, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى عانا جەم­ازىق­پەن تو­لىق قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانى كول­دەنەڭ تار­­تىلىپ, الدا قۇراماجەم مولشەرى 2,5 ەسە, قۇر­­عاق جەم ءوندىرىسى 68 پايىز, ءىرى ازىق 5 ەسە كو­­بەي­تىلەتىنى, جايىلىم, سۋلاندى­رۋ ما­سە­لەلەرى دە نازاردان تىس قالمايتىنى اي­تىل­­دى. 

اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدا­ر­لا­ما­سىندا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ, ونىم­دەردى شەتەل نارىعىنا تاسىمالداۋدىڭ ءتي­ىمدى تەتىكتەرى جان-جاقتى ويلاستىرىلعانى, ۇكى­­­مەتتىڭ قولداۋى مەن قارجىلىق قول­جە­تىم­­دىلىككە ەرەكشە ەكپىن تۇسىرىلگەنى اگرو­قۇ­رى­لىم باسشىلارىنىڭ سوزدەرىنەن دە انىق ءبى­لىنىپ تۇردى. 

ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان»

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى