بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ بۇگىنگى كەلبەتى

ەدىل مەن جايىق اراسى – ىقى­لىم­نان بەرى كوشپەلى ساق-سارماتتىڭ, التىن وردا زامانىندا كيىز تۋىر­لىقتى تۇركى جۇرتىنىڭ اتاقونىسى بولعان كيەلى مەكەن. مۇرات اقىن «جەتى جۇرت كوشىپ كەتكەن» دەپ سيپاتتايتىن بۇل جەردى 1628-1771 جىلدارى قالماق جايلاپتى. بىراق سول كەزدىڭ وزىندە دە قازاق بۇل ءوڭىردى وزىنە جات ساناماعان. «بەرسە قولىنان, بەرمەسە جولىنان» دەگەندەي, قالماقپەن دە, كازاك-ورىسپەن دە قونىستاس بولىپ, بىردە سوعىسىپ, بىردە تابىسقان قازاق اۋلەتتەرى از بولماعان. 

بۇگىندە قازاقستاندى «ەۋروپالىق ەلدەردىڭ» ساناتىنا قوسىپ, «كارى قۇرلىقتان» ۇلەس الىپ قالعان بوكەي حان نۇرالىحان ۇلىنىڭ تاريح الدىنداعى ورنى ەرەكشە.

«قازاق ەلىن ەجەلگى ەركىندىگىنەن ايىرىپ, وتارلىق ءتارتىپ اكەلگەن ءحىح عاسىردىڭ باس كەزىندەگى ەڭ ەلەۋلى وقيعا – بوكەي ورداسىنىڭ قۇرىلۋى بولدى. ابىلقايىر حاننىڭ نەمەرەسى, نۇرالى حاننىڭ ۇلى بوكەي سۇلتان 1801 جىلى بەيبىت كەلىسىم جولىمەن, بۇ­رىن­عى التىن وردانىڭ, كەيىنگى نوعاي-قا­زاقتىڭ قۇت مەكەنى جايىقتىڭ باتىس بەتىنە, ەدىلگە دەيىنگى كەڭ القاپتا قو­نىستانۋعا مۇمكىندىك الدى. اتاجۇرتقا ىرگە اۋدارعان جۇرت بوكەي­دى حان سايلادى. رەسەي دارگەيىن­دەگى, بىراق وزىندىك باسقارۋ جۇيەسى بار جاڭا ۇلىس ىشكى نەمەسە بوكەي ورداسى دەپ اتالدى. ءسويتىپ قاتارى­نان وزىپ تۋعان, كورەگەن بوكەي حان كىرىپتار زاماننىڭ وزىندە الاش ۇلىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتتى. ەۋروپانىڭ ۇلكەن ءبىر مەملەكەتى سىيىپ كەتەردەي كەڭ-بايتاق, قۇيقالى قونىستى ءبىرجولا قايتارىپ الدى», دەپ جازعان ەدى بەلگىلى مۇحتار ماعاۋين ءوزىنىڭ «قازاق تاريحىنىڭ الىپپەسى» اتتى كىتابىندا. 

«ەدىل, جايىق – ەكى سۋ, كەنت ورناعان جەر ەكەن», دەيدى ابۋباكىر كەردەرى. عالىمداردىڭ دەرەگىنشە التىن وردا زامانىندا 210 قالا بولعان ەكەن دەسەدى. ال قازاق ءۇشىن حVII-ءحىح عاسىرلار اتتىڭ جالى, اتاننىڭ قومىندا ءوتتى عوي. ەدىل مەن جايىقتىڭ اراسىنان ەنشى العان بوكەي حان جاتسىنىپ بارىپ جاقىن بولعان اتاقونىسىن قايتا يگەرۋگە, زاڭداستىرۋعا كۇش سالسا, استراحان گۋبەرناتورىنىڭ سارايىندا وسكەن, ورىسشا وقىعان جاڭگىر حان قازاق اراسىنا قالا تۇرمىسىن اكەلدى. 1827 جىلى نارىن قۇمىنىڭ جاسقۇس دەگەن جەرىنە حان سارايىن سالدىردى. اينالاسىنداعى بي-سۇلتاندار دا حان ۇلگىسىمەن ءۇي تۇرعىزا باستايدى. ءسويتىپ از جىلدا حان ستاۆكاسى ساياسي-ەكونوميكالىق ماڭىزعا يە ورتالىققا اينالدى.

«اتادان اسا تۋعان جاڭگىر حان, ەكىنشى يسمايلدان العىر حان ارعى ءتۇبىن بولجاعان,  اتانىڭ الماعان قونىسىن الىپ,  اننان ساراي سالدىرعان. اتادان ارتىقشىلىعىن اننان بىلەمىن – ول سالدىرعان سارايدىڭ  اينالاسى ايشىلىق,  كولدەنەڭى كۇنشىلىك,  كورگەندەر كوزى قيىپ كەتە الماس!», دەپ جىرلاعان ەكەن الاشا بايتوق جىراۋ جاڭگىر حان دۇنيەدەن وتكەندە.

العاشقى مۋزەي

ءبىر عاجابى, حان سالدىرعان وسى ساراي بۇگىندە حان ورداسى دەپ اتالاتىن ەلدى مەكەندە ءالى تۇر! جاڭگىر حان 1828 جىلى ءوز ءۇيىنىڭ ءبىر بولمەسىنە حان اۋلەتىنىڭ اتادان بالاعا اۋىسار مۇراسى سانالاتىن قۇندى زاتتاردى, ات ابزەلدەرىن, جاۋىنگەر قارۋ-جاراعىن جيناستىرىپ, قارۋ-جاراق پالاتاسىن ۇيىمداستىرعان ەكەن. بۇل – قازاق جەرىندە اشىلعان تۇڭعىش مۋزەي دەۋگە بولادى. 

– وردانىڭ باسىنان نەبىر الاساپىران ءوتتى عوي. اق پەن قىزىل الماستى, ورىس پەن قازاق تالاستى. عيماراتتار ساقتالعانى بولماسا, الىپ كەتۋگە, قولعا ۇستاۋعا بولاتىن نارسەنىڭ ءبارى تالان-تاراج بولىپ كەتتى. ءبىز جاڭگىر­دىڭ حان سارايىنداعى العاش ۇيىم­داس­تىرعان قارۋ-جاراق پالاتاسىندا بولعان قارۋلاردىڭ دەرەگىن كوپ ىزدەدىك. حان اۋلەتى قادىر تۇتقان قۇندى زاتتار جاڭگىر ولگەننەن كەيىن قايدا كەتتى؟ – دەپ كوپ ويلاندىق, – دەيدى بۇگىنگى بوكەي ورداسى تاريحي مۋزەي-كەشەننىڭ ديرەكتورى عايسا ماقىموۆ. 

«ىزدەگەن جەتەر مۇراتقا» دەگەن. عايسا تەمىربولات ۇلى رەسەي­دەن شىعاتىن «مير مۋزەيا» جۋرنالىنان «ۆ سوكولينوي باشنە حان­سكوگو دۆورتسا» دەگەن ماقالانى كە­زىك­تىرەدى. ماقالادا «قىرىم تاتارلارىنىڭ تاريحى مەن مادە­نيە­تى مۋزەيىنىڭ» قىزمەتكەرى گالينا وستانەنكو ەسىمدى اۆتور جاڭگىر حان 1823 جىلى تاققا وتىرعان كەزىندە الەكساندر ءى پاتشانىڭ سىيعا تارتقان قىلىشى تۋرالى جازعان ەكەن. سويتسە, باقشاساراي تاريحي-مادەني جانە ارحەولوگيالىق قورىق-مۋزەيىندە بوكەي حاننىڭ, جاڭگىر حاننىڭ, ءپىرالى سۇلتاننىڭ قىلىشتارى بۇگىنگە دەيىن ساقتاۋلى تۇر ەكەن. بۇلاردىڭ ءبارى كەزىندە بوكەي ورداسىنداعى «قارۋ-جاراق پالاتاسىندا» بولعان جادىگەرلەر ەدى!

– جاڭگىر حاننىڭ «قارۋ-جاراق پالاتاسىندا» بولعان وزگە دە بۇيىمدار قىرىمنان تابىلۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى بيلىك قولداسا, ارنايى ىسساپارمەن بارىپ قايتقىمىز كەلەدى. ەلىمىزدە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى قولعا الىنىپ, تاريحىمىزعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ەندەشە وسى باعدارلاما اياسىندا قوس حاننىڭ قىلىشى ءوزىنىڭ تاريحي ورنىنا قايتارىلسا جاقسى بولار ەدى, – دەيدى عايسا ماقىموۆ.

پاريجدە تىركەلگەن كەشەن

بۇگىنگى بوكەي ورداسى تاريحي-­مۋزەي كەشەنى 1962 جىلى 15 جەلتوقساندا قازان توڭكەرىسىنىڭ 45 جىلدىعىنا وراي قوعامدىق نەگىزدە اشىلعان وردا تاريحي-رەۆوليۋتسيالىق مۋزەيىنەن باس­تاۋ الادى. مۋزەيدىڭ ۇيىمداس­تىرۋشىسى – ولكەتانۋشى ا.تاجەت­دينوۆ ەكەن. مۋزەي باستاپقى كەزدە وردا تاريحي-رەۆوليۋتسيالىق مۋزەيى دەپ اتالىپ, قازاقستان بويىنشا سول كەزەڭدەگى مۇنداي سالاداعى ەڭ العاشقى مۋزەي بولدى.

مۋزەي 1967 جىلى مەملەكەتتىك مۋزەيلەر ساناتىنا ەنگىزىلىپ, 1969 جىلى ءحىح عاسىردىڭ تاريحي-ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشى – بۇرىنعى كازناچەيستۆو مەكەمە­سىنىڭ عيماراتىنا كوشىرىلدى. 1986 جىلى مۋزەي عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, جاڭادان جا­ساق­­تالدى. 1997 جىلى وردا تاريحي-رەۆوليۋتسيالىق مۋزەيىنىڭ اتاۋى­ وردا تاريحى مۋزەيى بولىپ وزگەرتىلىپ, ونىڭ جانىنان «قىز­دار ۋچيليششەسى» عيماراتىندا «بو­كەي ورداسىندا حالىققا ءبىلىم بەرۋ مۋزەيى» اشىلدى.  – مۋزەيگە قاراستى عيمارات­تاردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى وردا تاريحى مۋزەيى 2002 جىلى بو­كەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشە­نى دا­رەجەسىنە كوتەرىلدى. 2003 جى­لى بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى حالىقارالىق مۋزەيلەر كەڭەسىنىڭ (ICOM) مۇشەسى بولىپ قابىلدانىپ, پاريجدە تىركەلدى, –دەيدى مۋزەي-كەشەننىڭ ديرەكتورى عايسا ماقىموۆ. 

بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي­ كەشەنىندەگى كازناچەيستۆو عيمارا­تىندا – بوكەي ورداسىنىڭ 200 جىل­دىق تاريحىن باياندايتىن «بوكەي ورداسى تاريحى», حان مە­شىتىندە – «تاۋەلسىزدىك», حان سارا­يى­نىڭ شىعىس فليگەلىندە – «حان سارايىنداعى قارۋ-جاراق پالاتاسى» مۋزەيلەرى ورنالاسقان. مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باع­دار­لاماسىنىڭ نەگىزىندە قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن قىزدار ۋچي­ليششەسىندە 2007 جىلى «بوكەي ورداسىندا حالىققا ءبىلىم بەرۋ» مۋزەيى اشىلدى. 

حان سارايىنىڭ ساقتالماي قال­عان ورتاڭعى بولىگى مەن باتىس فليگەلى مەملەكەتتىك «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنا سايكەس قايتا سالىنىپ, قۇرىلىسى 2010 جىلى اياقتالدى. مۇندا «حان سارايى» مەموريالدىق مۋزەيى جاساقتالعان. 

مۋزەي كەشەنىندە عىلىمي-ەكسپو­زيتسيالىق جانە كورمە جۇمى­سى, قور ساقتاۋ, جالپى تاريحتى عىلىمي-زەرتتەۋ, ەكسكۋرسيالىق جانە كوپشىلىكپەن جۇمىس بولىم­دەرىندە باس قور ساقتاۋشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى, عىلىمي قىزمەت­كەرلەر, ادىستەمەشىلەر جانە ت.ب. قىزمەتكەرلەر جۇمىس جاسايدى.  مۋزەي كەشەندەگى ەكسپوزيتسيا­لىق زالداردىڭ سانى 16-عا جەتتى. 16 مىڭعا جۋىق قۇندى جادىگەر ساقتاۋلى. مۋزەيلىك كەشەن قۇرا­مىن­دا ءحىح-حح عاسىرلارعا جاتاتىن 60-تان استام تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشى بار. باتىس قازاقستانداعى بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنىن تاماشالاۋعا جىل سايىن 17 مىڭداي ادام كەلىپ, ولارعا 2 مىڭعا جۋىق ەكسكۋرسيا جۇرگىزىلەدى. كەلۋشىلەردىڭ ىشىندە شەتەلدىك ازاماتتار دا از ەمەس.

تۇڭعىشتار مەكەنى

وردالىقتار وتكەن كۇننەن قال­عان تاريحي جادىگەرلەردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىر. «تۇڭعىشتاردىڭ مەكەنىمىز» دەپ ماقتانىش ەتەتىن بۇل توپىراقتا شىنىمەن دە تالاي-تالاي تاريحي وقيعالار وتكەن. مۇندا 1839 جىلى تۇڭعىش ءدارىحانا اشىلعان. 1852 جىلى وردادا 16 كەرەۋەتتىك قوعامدىق اۋرۋحانا اشىلىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتىر دەسە سەنە­سىز بە؟!

حان ورداسىنىڭ وڭ قاناتى تۇپ­نۇسقا كۇيىندە ساقتالعانىن ايتقان ەدىك. ال ورتالىق بولىگى مەن سول قاناتى تاۋەلسىز قازاقستان كەزىندە, مەملەكەت تاراپىنان ارنايى بولىنگەن قارجىعا قالپىنا كەلتىرىلگەن. بۇگىندە بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەيلىك كەشەن قۇرامىندا 1828 جىلى سالىنعان حان سارايى, ءحىح عاسىردا سالىن­عان دارىگەر ا.ا.سەرگاچەۆ تۇرعان ءۇي, 1835 جىلى سالىنعان حان مەشىتىنىڭ جوباسى نەگىزىندە قايتا سالىنعان مەشىت عيماراتى, 1867 جىلى اشىلعان كازناچەيستۆو مەكەمەسىنىڭ عيماراتى, 1868 جىل­عى تارعىن مەكتەبى, 1883 جىلى اشىلعان قىزدار ۋچيليششەسى عيماراتى, ءحىح عاسىرداعى مەكتەپ قالاشىعىنىڭ بەس ءۇيى, 1852 جىلى اشىلعان اۋرۋحانانىڭ ەكى عيماراتى جانە اۋىلدان 4 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان جاڭگىر حان بوكەي ۇلى, كۇيشى داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلى جانە ەتنوگراف-عالىم مۇحامەد-سالىق باباجانوۆ كەسەنەلەرى قۇرايتىن پانتەون بار.

وردالىقتاردىڭ تاعى ءبىر ماق­تانى­شى – قۇمعا وسكەن قاراعايلى ورمان القاپتارى. 1832 جىلى حان ورداسىن قۇم باسىپ كەتپەۋى ءۇشىن جاڭگىردىڭ باستاۋىمەن وتىرعىزىلعان وردا ورمانىن مەملەكەت تاراپىنان قورعاۋ 1876 جىلدان قولعا الىنىپ, 1890 جى­لى وردا ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسى قۇرىلعان ەكەن. 1908 جىلى مەكەمە جانىنان پيتومنيكتەر جاساقتالىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە – نارىن قاراعايى دۇنيەگە كەلەدى. قازىرگى تاڭدا مۇندا 16405 گەكتار ورمان قورى بار. وردا ورمانشىلارى حاننىڭ ءىسىن جالعاستىرىپ, جىل سايىن 15 گەكتارعا قاراعاي كوشەتى, قۇم كوشكىنىن توقتاتۋ ماقساتىندا 80 گەكتارعا اعاش ەگەدى ەكەن. 

قازاق ۇلتتىق ءباسپاسوزىنىڭ تاريحى دا ءدال وسى وردا توپىراعىمەن بايلانىستى. مۇندا 1911 جىلى 16 ناۋرىزدا شاڭگەرەي بوكەەۆ, باقىتجان قاراتاەۆ, عۇمار قاراش, ەلەۋسىن بۇيريندەردىڭ باستاماسىمەن «قازاقستان» اتتى گازەت شىقسا, 1917 جىلى عابدولعازيز مۇساعاليەۆ باستاعان بوكەيلىك زيا­لىلار توبى «ۇران» اتتى گازەت شىعارىپ, الاش قوزعالىسىنا ءۇن قوستى. ال 1919 جىلى «تۇڭعىش قازاق سوۆەتتىك باسپاحاناسى» اشىلىپ, كىتاپ باسۋ ءىسى قولعا الىندى. وسى تۇستا تۇڭعىش رەت «جازۋشىلار قۇراماسى» اتتى ۇيىم قۇرىلدى, ول قازىرگى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ بالاماسى ىسپەتتى بولاتىن, ونىڭ قۇرامىندا عۇمار قاراش, عابدولعازيز مۇساعاليەۆ, حالەل ەسەنباەۆ سىندى اعارتۋشى قايراتكەرلەر بولدى. بۇل جەردە 1919 جىلى تۇڭعىش پەداگوگيكالىق باسىلىم – «مۇعالىم» جۋرنالى دۇنيەگە كەلگەن. وسى تاريحتىڭ ءبارى مۋزەي-كەشەن قۇرامىنداعى ء«باسپاسوز مۋزەيىندە» قۇجاتتار مەن جادىگەرلەر تىلىمەن سويلەپ تۇر.

جول ازابى جويىلا ما؟

«قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى­نىڭ گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا بوكەي ورداسى تاريحي مۋزەي-كەشەنى جالپىۇلتتىق 100 نىسان تىزىمىنە ەندى. وردانىڭ ورنى بولەك, ءمان-ماڭىزى ەرەكشە ەكەندىگى ونسىز دا داۋ تۋعىزباس اقيقات قوي. «جاڭا مارتەبەمىز جول ازابىنان قۇتقارار ما ەكەن؟» دەيدى وردالىقتار. وبلىس ورتالىعى ورال قالاسى­نان 550 شاقىرىم قاشىقتا جات­قان حان ورداسى اۋىلىنا بارار­ جولدىڭ تەڭ جارىمىندا اسفالت توسەلمەگەن. اۋا رايىنىڭ قولاي­سىز كەزەڭىندە جولاۋشىلار جول ازابىن ابدەن تارتادى. 

– بوكەي ورداسى اۋدانىنا جول سا­لۋعا بولىنگەن قارجى بار, بىراق ەشبىر مەردىگەر وعان بەلسەنىپ شىقپايدى, – دەگەن ەدى باتىس قازاق­­ستان وبلىسىنىڭ اكىمى ال­­تاي كولگىنوۆ وسى ماسەلەگە وراي قويىلعان ءتىلشى ساۋالىنا. ونىڭ سەبەبى, جول قۇرىلىسىنا بولىنگەن قارجى ەسەبىن قايتا قاراۋ كەرەك. بوكەي ورداسىنىڭ شالعايلىعى, جەرگىلىكتى اسفالت زاۋىتىنىڭ جوقتىعى, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تۇگەلدەي الىس­تان تاسىمالدانىپ اكەلىنۋى – وسى­نىڭ ءبارى جول شىعىنىن ەسەلەپ ارتتىرادى. سوندىقتان بۇل تاقىرىپ – رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدەگى كەڭسەلەردە تالقىلانۋى ءتيىس ماسەلە بولىپ تۇر.

ايتپاقشى, بوكەي ورداسى اۋدا­نىنىڭ ورتالىعى سايحىن سەلوسىنان رەسەي فەدەراتسياسى تەمىرجولىنىڭ بىرنەشە باعىتى وتەدى. بىراق 14 حالىقارالىق پويىز­­دىڭ بىرەۋى دە سايحىنعا توق­تامايدى. سەبەپ – پويىز توق­تايتىن بولسا, شەكارا, كەدەن بەكەتتەرى اشىلىپ, تەكسەرۋ باس­تالادى, پويىزدىڭ ءجۇرۋ ۋاقىتى كەشەۋىلدەيدى, رەسەي جاعىنا بۇل ءتيىمسىز. باتىسقازاقستاندىق جۇرتشىلىق تاراپىنان رف پويىز­دارىنىڭ جانىبەك جانە سايحىن ستانسالارىنا دا توقتاپ, جەرگىلىكتى حالىققا دا قىزمەت كورسەتۋى تۋرالى تالاي جىلعى ءوتىنىشى ازىرگە ورىندالماي كەلە­دى. 

– حان ورداسىن كورگىسى كەلەتىن­دەر رەسەي فەدەراتسياسىندا دا وتە كوپ, – دەيدى بەلگىلى ولكەتانۋشى, «SAYAT» ەتنوتۋريستىك ورتالى­عىنىڭ ديرەكتورى ايبولات قۇ­رىم­باەۆ. ايبولات شامۇرات ۇلى ءدال وسى حان ورداسى اۋىلىندا جاڭگىر­ حان اتىنداعى ورتا مەكتەپتە بىرنەشە جىل ديرەكتور بولعان. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىق.

– ورداعا رەسەيلىكتەر كوپ­ كەلەدى. بىزبەن شەكارالاس ۆولگو­گراد وبلىسىنداعى ەلتون شيپالى كولىندە, استراحانداعى باس­قۇنشاق سورىندا جىل سايىن مىڭداعان دەمالۋشى بولادى. سول تۋريستەرگە ارنايى بارىپ, بوكەي ورداسى تۋرالى, تاريحي مۋزەي-كەشەن تۋرالى ايتىپ, بىرنەشە مارتە تۋر ۇيىمداستىردىم. ولار حان ور­دا­سىنداعى عيماراتتاردى كو­رىپ, تاريحىنا قانىعىپ, ەرەكشە ريزا بولىپ كەتەدى. اقشاسىن دا ايا­مايدى. بىراق ەكى اراداعى 90 شاقىرىمدىق دالا جولى ۇلكەن كەدەرگى. وسى اراعا تاقتايداي تە­گىس جول سالماسا دا ءسال-ءپال رەتكە كەلتىرسە, تۋريستەر تاسقىنىن اجەپتاۋىر ۇلعايتۋعا بولار ەدى, – دەيدى ايبولات.

جاقىندا بوكەي ورداسى اۋدا­نىنىڭ اكىمى نۇرلان راحىم­جانوۆ ورال مەن بوكەي ورداسى اراسىندا اۋە قاتىناسىن جولعا قويۋ ويلاستىرىلىپ جاتقانىن حابارلادى. «حان ورداسىنىڭ جالپىۇلتتىق 100 نىسان تىزىمىنە ەنگىزىلۋى بوكەيوردالىقتار ءۇشىن زور ماقتانىش بولۋمەن بىرگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. شالعايداعى بوكەي ورداسىمەن جول قاتىناسى ناشار بولعاندىقتان, اۋدانعا شاعىن اۆياتسيا اكەلۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. كۇنى بۇگىن ۇشاق قوناتىن اۋەجايعا لايىق جەر ىزدەستىرىلۋدە. سونىمەن قاتار حان ورداسى اۋىلىندا تۋريس­تەرگە ارنالعان ويىن-ساۋىق ورىندارى دا سالىناتىن بولادى», دەيدى اۋدان باسشىسى. 

P.S. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى باستالىپ, جالپىۇلتتىق 100 نىسان تىزىمىنە ەنگەلى حان ورداسىنا دا كەلۋشىلەر كوبەيە ءتۇسىپتى. عايسا تەمىربولات ۇلى جاقىندا عانا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تەلەراديوكەشەنىنەن ماماندار كەلىپ, دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىپ كەتكەنىن ايتادى. حان ورداسىنا كەلۋشىلەر جەرگىلىكتى حالىق تالاي جىل شەگىپ كەلە جاتقان جول ازابىن دا كورىپ, ءبىلىپ كەتەدى عوي. ەندەشە ۇلتتىق قۇندىلىققا اينالعان كيەلى مەكەنگە قاتىنايتىن جول ماسەلەسى دە كەشىكپەي شەشىلەر دەپ وردالىقتار ءۇمىت كۇتەدى.   

قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»

باتىس قازاقستان وبلىسى