ماقسات – كيەلى ونەردى بيىكتەتۋ

– ەركەبۇلان قايروللا ۇلى, اۋەلى جەزقازعان تەاترىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز.

– تەاتر ارقالىق قالاسىن­دا 1972 جىلى بەلگىلى قوعام قاي­رات­كەرى وزبەكالى جانى­بەكوۆ­تىڭ تى­كەلەي باسشىلىعىمەن قۇرىل­عان بولاتىن. سول جىلى 24 جەل­توق­ساندا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ايمان – شولپان» كومەديا­سى كورەرمەنمەن قاۋىشتى. جاڭا تەاتردىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ­شى­لار نەگىزىنەن م.ششەپ­كين اتىن­داعى ماسكەۋ جوعا­رى تەا­تر ۋچي­ليششەسىنىڭ تۇلەك­تەرى ەدى. 1978 جىلى تەاتر ن.وستروۆ­سكي­دىڭ اتاقتى شىعار­ماسى بو­يىن­شا قويىلعان «قۇرىش قالاي شىنىقتى؟» سپەكتاكلى ءۇشىن قازاقستان جاستار وداعى سىي­لىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. ونەر ورداسىنا 1981 جىلى ۇلت­تىق كاسىبي تەاتر ونەرىنىڭ نەگى­زىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى, سو­تسيا­ليستىك ەڭبەك ەرى, قازاق­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى سەركە قوجامقۇلوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. ۇلى اكتەردىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن تەاتردىڭ قۇرىلعانىنا بيىل 45 جىل تولىپ وتىر.

تورعاي وبلىسىنىڭ جابى­لۋى­نا بايلانىستى 1988 جىلى جەز­قازعان قالاسىنا قونىس اۋدار­عان ونەر وشاعى ەلىمىزدىڭ ما­دە­ني-رۋحاني وركەندەۋىنە اي­تار­­لىق­­تاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى جىل­دار ىشىندە ءۇش دۇركىن رەس­پۋب­­ليكالىق, ءى ايماقتىق تەاترلار فەستيۆالدەرىنىڭ باس جۇل­دەسىن يەلەندى. تالانتتى اكتەر­لەر­دىڭ ءبىر توبى حالىق­ارا­لىق, رەس­پۋب­ليكا­لىق, ايماقتىق الامان باي­گە­لەر­دىڭ ءتۇرلى اتالىمدار بويىنشا جۇلدەگەرلەرى اتاندى.

ءوزىنىڭ 45 جىلدىق تاريحىندا رەسپۋبليكامىزدىڭ بارلىق وڭىر­لەرىندە ونەر كورسەتكەن ۇجىم­نىڭ رەپەرتۋارىندا الەم كلاسسيكاسى مەن اۋدارمالاردان, ءتول ادەبيەتىمىز بويىنشا ساح­نالانعان ەلۋدەن استام قويى­لىم بار.

بۇگىنگى تاڭدا تەاتردا قازاق­ستان­نىڭ حالىق ءارتىسى, قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى د.جانبوتاەۆ, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى س.بۇلعاقباەۆ, «قۇرمەت» ور­دەنى­نىڭ يەگەرى ر.يبراەۆا, مادە­نيەت قايراتكەرلەرى مەن مادە­نيەت سالاسىنىڭ ۇزدىكتەرى س.نۇر­عاليەۆا, ز.ابدراسيلوۆا, ءا.شو­مان ۇلى, ب.يبراەۆ, ە.بايدەشەۆ, ۆ.پوپوۆ, ش.ۇزاقوۆ, گ.يسينەەۆا, ت.مۇستافينوۆ, د.كەنجەەۆ, س.بەگايداروۆا, ج.ءبىرمۇحانوۆ, ن.سەمباەۆ ەسىمدەرى ەرەكشە قۇرمەتكە يە...

– ونەر وشاعىنىڭ مەرەي­تويىن سيرەك تالانت يەسى, رە­جيسسەر جانات حادجيەۆ ەسىمى­مەن ساباقتاستىرا وتكىزۋ يدەيا­سى قالاي تۋدى؟

– سەبەبى جانات اۋباكىر ۇلى سەركە تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قا­لاۋ­شىلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. تەاترداعى ەڭبەك جولىن اكتەرلىكتەن باستاعان ول م.اۋەزوۆتىڭ «ايمان – شول­پا­نىندا» – ارىستان, ءا.ءتارازي­دىڭ «كۇلمەيتىن كومەدياسىندا» – ءسانجان, م.كارىمنىڭ «اي تۇتىل­عان تۇنىندە» – ءدارۋىش, ش.ايت­ماتوۆتىڭ «ارمانىم – اسەلى­مىندە» – ءىلياس بەينە­لەرىن جانە ت.ب. تاماشا رولدەردى سومدادى.

ءوزىن رەجيسسەرلىك باعىتتا سىناپ كورۋدى ماقسات تۇتقان ساحنا ساڭلاعى الماتى مەملە­كەت­تىك تەاتر-كوركەمسۋرەت ينس­تي­تۋتىنىڭ رەجيسسەرلىك فاكۋل­تەتىنە ءتۇسىپ, 1980 جىلى ءبىتى­رىپ شىقتى. 1982 جىلى تۋعان تەاترىنا قايتا ورالدى. باس رەجيسسەر, كوركەمدىك جەتەكشى رەتىندە سەركە تەاترىنىڭ شى­عار­ماشىلىق بيىك بەلەستەرگە كوتەرىلۋىنە بۇكىل كۇش-جىگەرىن جۇمسادى. م.اۋەزوۆتىڭ «قاراش – قاراش», «قاراگوز», «ەرتە وياندىم, ويلاندىم, جەتە المادىم», ءا.ءتارازيدىڭ «قىز ماحابباتى», ا.ۆامپيلوۆتىڭ «تۇڭعىش ۇل», ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەك», «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ», م.كارىمنىڭ «تاس­تاما وتتى, پرومەتەي», «اي تۇ­تىلعان ءتۇن» شى­عارما­لارى نەگىزىندە ساحنالاعان ت.ب. دۇنيە­لەرى رەجيسسەرلىك تىڭ شەشىم­دەرىمەن, ەرەكشە تۇجى­رىم­دا­­ما­سىمەن جاڭالىققا تولى بول­دى. سونىڭ ناتيجەسىندە تۋىن­­دى­لار رەسپۋبليكالىق ونەر بايگە­لەرىندە تەاتر تاريحىنداعى جاڭا لەپ رەتىندە تانىلىپ, باس جۇل­­دەلەرگە يە بولدى.

– فەستيۆالدىڭ ماقساتى تۋرالى نە ايتاسىز؟

– س.قوجامقۇلوۆ تەاترى فەس­­تي­ۆالدى وتكىزۋ ارقىلى تەاتر اتتى كيەلى ونەردى بيىك­تەتۋدى, ەرەكشە دارىن يەسى ج.حادجيەۆتىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ­دى, ونىڭ تەاتر ونەرىنە سىڭىر­گەن ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ­دى, كەيىنگىلەرگە ۇلگى ەتۋدى ماق­سات ەتەدى. سوناۋ 90-شى جىلدا­رى ەلىمىزدە ورىن العان قيىن­شى­لىقتارعا قاراماستان, مۇن­دا قاتارىنان ءۇش مارتە رەسپۋب­ليكالىق تەاتر فەستيۆالى ءوتتى. وسى جاقسى ءۇردىستى قاي­تا­دان جاڭعىرتقىمىز كەلدى. سول ارقىلى ونەردەگى جاڭا ەسىم­دەردى انىقتاپ, تەاترلاردىڭ ءبىر-بىرىمەن شىعارماشىلىق باي­لانىستارىن جاقسارتساق, ءار ونەر ورداسىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋ با­عى­تىنداعى مۇمكىندىكتەرىن باي­قاپ, ونەرلىگە كەڭ ءورىس اشساق دەيمىز.

– ونەر دوداسىنا قانشا تەاتر قاتىسپاق؟

– فەستيۆالگە قاراعاندى وب­لى­سىنداعى س.سەيفۋللين تەا­ترى, ك.ستانيسلاۆسكي اتىن­داعى ورىس دراما تەاترى, وب­لىس­­تىق مۋزىكالىق-كومە­ديا تەاتر­لارىمەن قاتار, استا­نا­­داعى ق.قۋانىشباەۆ اتىن­دا­عى قازاق مۋزىكالى-دراما تەاترى, پاۆلوداردىڭ ج.اي­ماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترى, سونداي-اق جانات اۋ­با­كىر ۇلى ەڭبەك جولىن جال­عاس­تىر­عان الماتىداعى ع.مۇسى­رەپوۆ اتىن­داعى بالالار مەن جاس­وس­پىرىمدەر تەاترى, ار­قا­لىق قالا­سى­نىڭ بالالار مەن جاسوس­پىرىم­دەر تەا­ترى قاتىسقالى وتىر.

فەستيۆالگە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ا.ءاشىموۆ, قازاقستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايرات­كەرى, استانا جاستار تەاترىنىڭ كور­­كەم­دىك جەتەكشىسى ءارى باس رەجيسسەرى ن.جاقىپباي, ونەر­تانۋ عىلىمىنىڭ كانديداتى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكا­دەمياسىنىڭ دوتسەن­تى م.جاق­سىلىقوۆا, س.قوجام­قۇلوۆتىڭ قىزى ءماريام سەرالى­قىزى, ششەپكيندىك تۇلەكتەر م.ما­ناپوۆ, ت.قۇراليەۆ, ج.ابىل­تاەۆ, ا.احمەتقاليەۆا مەن س.قا­را­بالين جانە باسقا دا قۇر­مەتتى قوناقتار كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە.

ءۇمىتاي مولدابەرگەن