مەملەكەت. قوعام. بيزنەس. اتىراۋدا وتكەن «ASAR» رەسپۋبليكالىق فورۋمى وسى ءۇش تاراپتىڭ ءوزارا بىرلىگى بەرەكەلى تىرلىكتىڭ تەمىرقازىعى ەكەنىن انىق اڭعارتتى. العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان شاراعا قاتىسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ەلىمىزدە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم-بيزنەس-مەملەكەت فورماتىنداعى الەۋمەتتىك سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزى قالىپتاسقانىن اتاپ ايتتى.
شىنىندا دا, ۇشجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ بۇگىنگە دەيىن قول جەتكىزگەن تابىسى از ەمەس. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەل ەكونوميكاسى 20 ەسەگە ءوستى. ازاماتتىق قوعام قالىپتاستى. رەسپۋبليكا بويىنشا 20 مىڭنان استام ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بار. ياعني, حالىقارالىق تاجىريبەدە تيىمدىلىگىن كورسەتكەن ءۇردىستى ءبىزدىڭ ەلدە دە جەتىلدىرۋگە قاجەتتى العىشارت جەتكىلىكتى. ء«بارىن مەملەكەت جاساپ بەرسىن» دەگەن ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلاتىن كۇن الدەقاشان جەتكەنىن ۋاقىت كورسەتتى. فورۋمدا ءسوز العان گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ۇشجاقتى سەرىكتەستىك باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستاردان ناقتى مىسالدار كەلتىردى. «كونستيتۋتسيانىڭ 6-بابىنا سايكەس, ۇلتتىق بيزنەس ەلدىڭ الەۋمەتتىك ومىرىنە بەلسەندى قاتىسادى, - دەدى مەملەكەتتىك حاتشى. - مىسالى, «Samruk-Kazyna Trust» الەۋمەتتىك جوبالار قورى 2016 جىلى «مەنىڭ ەلىم» باعدارلاماسىن باستادى. حالىقتىڭ ءبىلىم, مەديتسينا, مادەني نىسانداردا ساپالى ورتاعا قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتكەن باعدارلاما اياسىندا بۇگىنگە دەيىن 200 مىڭ ادام 3 ملرد تەڭگەنىڭ كومەگىن الدى. KAZENERGY كومپانياسى 2014 جىلدان باستاپ ءبىلىم گرانتتارىن بەرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. جىل سايىن 600 ستۋدەنت ەنەرگەتيكا سالاسىندا وقۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر, وسى ماقساتقا 350 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن. «BI GROUP» حولدينگى 2013 جىلى «انالار ءۇيى» الەۋمەتتىك قايىرىمدىلىق جوباسىن باستادى. سودان بەرى 26 داعدارىس ورتالىعى اشىلىپ, 1,2 مىڭ انا مەن بالاعا 30 ملرد تەڭگەگە كومەك كورسەتىلدى». ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا جەتكىلىكتى تاجىريبە جيناعان. ايتالىق, رينات تەمىربەكوۆ باسقاراتىن «ورتالىق ازيانىڭ ەۋرازيا» قورىنىڭ «جارقىرا» جوباسى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باعىتتالعان. 2006 جىلدان باستاپ 10 مىڭنان استام ازامات الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك تۋرالى حاباردار بولدى. 2016 جىلى قور 235 ملن تەڭگە قاراجاتقا جوبالاردى جۇزەگە اسىرعان. استانادا الەۋمەتتىك كاسىپكەر ءامين اسكەروۆ توقىما شەبەرحاناسىن اشقان. 15 ادام شتاتتا بولسا, سونىڭ 12-ءسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار. تارازدا رۋسلان تولەگەنوۆ يپپوتەراپيامەن اينالىسادى. مۇمكىندىگى شەكتەلۋى بالالار مەن ەرەسەكتەرگە تەگىن قىزمەت كورسەتەدى. «قۋانتاتىنى, مۇنداي مىسالدار از ەمەس. دەمەك, ءبىزدىڭ قوعامدا شىنايى رۋحاني قۇندىلىقتارعا باسا ءمان بەرىلەدى», - دەدى گ.ابدىحالىقوۆا.
بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ العا باسۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى وڭ ىقپال ەتىپ وتىر. باعدارلاما اياسىنداعى «تۋعان جەر» جوباسى ازاماتتار مەن ۇەۇ, بيزنەسمەندەردى ماڭىزدى پروبلەمالاردى شەشۋگە, ۇلتتىق ءپاتريوتيزمدى دامىتۋعا جۇمىلدىرادى. ۇەۇ ءۇشىن دە, بيزنەس ءۇشىن دە الەۋمەتتىك جوبالاردا نەگىزگى سەرىكتەس مەملەكەت ەكەنى جاسىرىن ەمەس. بيىلدىڭ وزىندە مەملەكەتتىك ورگاندار ۇەۇ-مەن بىرگە جالپى قۇنى 13,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 2 146 الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا. ونىڭ 13,4 ملرد تەڭگەسى ايماقتاردىڭ ەنشىسىندە ەكەنى جاقسى كورسەتكىش.
حالىققا قارايلاسقاننىڭ قادىرى ارتادى
فورۋم بارىسىندا قر ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اراسىندا سەرىكتەستىك جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويىلدى. قر ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ بيزنەس پەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ بىرلىگى بەكەم ەكەنىنە توقتالدى. پلەنارلىق سەسسيادا ءسوز العان مينيستر ۇەۇ-دار مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستار مەن گرانتتارعا يەك ارتىپ قانا قويماي, بيزنەسپەن بەلسەندى ارەكەتتە بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. «بيزنەس ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى وڭىردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ وڭالۋىنا ىقپال ەتەدى ءارى قوعامدا قانداي پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىنەن حاباردار بولادى. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى, حالىققا قارايلاسقان كاسىپكەردىڭ بەدەلى ارتادى, مۇددەسىن قورعاي الادى», - دەدى ن.ەرمەكباەۆ.
ءمينيستردىڭ بۇل ءسوزىن «اتامەكەن» ۇقپ باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەلدار جۇماعازيەۆ تە قۋاتتادى. «بيزنەس ءار كەزدە دە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداپ كەلدى, بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرەدى, - دەدى ول. - بىراق تولعاندىراتىن ماسەلەلەردىڭ دە بارىن ايتۋعا ءتيىسپىز. الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلگەننەن كەيىن ونىڭ ناقتى ناتيجەسى قانداي بولادى دەگەن ساۋالعا تولىققاندى جاۋاپ جوق. ەلگە جاردەمدەسىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەردىڭ اتى-جوندەرىن بىلمەيمىز. بيزنەس يەلەرى كوپ رەتتە «ماعان جاريالىلىقتىڭ كەرەگى جوق, بۇل مەن ءۇشىن ساۋاپ, شىن نيەتتىممەن جاسادىم» دەيدى. بىراق حالىق قايىرىمدى جانداردى ءبىلۋى ءتيىس. سىزدەن جاقسىلىق كورگەن ادام ءسىز تۋرالى ايتسىن. بۇل – تاربيە, ۇلگى. تاعى ءبىر ماسەلە, الەۋمەتتىك كومەك كورسەتكەن كاسىپكەرلەرگە بەرىلەتىن سالىق جەڭىلدىكتەرى بار, ءبىزدىڭ كوپتەگەن بيزنەسمەندەر ودان بەيحابار. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 2000 كاسىپكەر 43 ملرد تەڭگەنىڭ الەۋمەتتىك كومەگىن كورسەتكەن. ال ءبىز ولاردىڭ اتتارىن دا بىلمەيمىز. سوندىقتان دا رەەستر جاساپ, ەندىگى جەردە قاندايما بولماسىن ەلگە كومەگى تيگەن بيزنەس يەلەرىن ارنايى تىزىمگە ەنگىزۋدى ۇيعارىپ وتىرمىز».
اتىراۋ – جارقىن جوبالار الاڭى
مەملەكەتتىك حاتشى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا فورۋمنىڭ اتىراۋدا تەكتەن-تەك وتپەگەنىن ايتتى. مۇنايلى وڭىردەگى ءىرى كاسىپورىندار بىرقاتار الەۋمەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. مىسالى, «تەڭىزشەۆرويل» جشس بيىل ەكى بالا باقشا, مەكتەپ-گيمنازيا, مادەنيەت ءۇيى, دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى سىندى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ قۇرىلىستارىن اياقتادى. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر دە يگى ىستەردەن تىسقارى ەمەس. «مۇنايسەرۆيس لتد» جشس باسشىسى ماعاۋيا مەرعاليەۆ قۇلسارى قالاسىندا ءوز قاراجاتىنا 165 ورىندىق بالاباقشا سالىپ بەردى. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ايماقتا قولعا الىنعان جارقىن جوبالاردىڭ قاتارى كوپ. فورۋمدا وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ۇەۇ-بيزنەس-مەملەكەت قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان əلەۋمەتتىك جوبالار تۋرالى ايتتى. "زاڭعار" جاستار جوباسى - وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋىنە باعىتتالعان. جوبانى "شەۆرون" كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن «International Youth Foundation» حالىقارالىق جاستار ۇيىمى مەن "ينفوتسەنتر" جەرگىلىكتى قوعامدىق بىرلەستىك قولعا العان. جوبامەن 5 مىڭ ادام, جۇزدەن استام وقۋ ورىندارى قامتىلىپ وتىر. حالىقارالىق دəرەجەدەگى جۇزدەن استام ترەنەر دايىندالدى. كəسىپكەرلىكتى دامىتۋ سالاسىندا "جارقىرا" باعدارلاماسى تيىمدىلىگىن كورسەتتى, ونىڭ اياسىندا ەكى جىل ىشىندە 12 بيزنەس جوباعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلدى. "جارقىرا" جوباسىن "ورتالىق ازيانىڭ ەۋرازيا" قورى "تەڭىزشەۆرويل" كومپانياسىنىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋدا. وبلىس əكىمى اتىراۋلىق كəسىپكەرلەر əلەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا قارجى سالۋدا بەلسەندى ەكەندەرىن اتاپ ءوتتى. وڭىردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ "بولاشاققا باعدار:رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ "تۋعان جەر" باعىتى بويىنشا جالپى قۇنى ءبىر ميلليارد تەڭگە بولاتىن 11 جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر. ونىڭ ءبارىن دە جەرگىلىكتى كəسىپكەرلەر قارجىلاندىرعانىن اتاپ ءوتۋ لازىم.
ەكى كۇنگە سوزىلعان فورۋم اياسىندا بيزنەس-قۇرىلىمدار مەن ۇەۇ-دار اراسىندا بىرلەسكەن əلەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 10 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. الەۋمەتتىك جوبالار مەن يدەيالار جəرمەڭكەسى, زياتكەرلىك كونفەرەنتسياسى, پانەلدىك پىكىرتالاستار, شەبەرلىك سىنىپتارى مەن سەمينارلار ءوتتى. قر ءدىن ىستەرى جəنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى, "اتامەكەن" ۇلتتىق كəسىپكەرلەر پالاتاسى, اتىراۋ وبلىسىنىڭ əكىمدىگى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان شارا ۇشجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ قادامى نىق, بولاشاعى جارقىن ەكەنىن كورسەتتى. ىنتىماقتاستىق فورۋمى ەندى جىل سايىن ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىندە وتەتىن بولادى.
باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»