تۇركيا ەكونوميكاسىن دامىتىپ وتىرعان سالانىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعى. بۇل ەلدە قازىرگى تاڭدا 28,5 ملن گەكتار جەرگە ەگىن ەگىلسە, ونىڭ 5 ملن گەكتارعا جۋىعى – سۋارمالى القاپ. باسىم داقىلدار قاتارىندا بيداي, ارپا, س ۇلى, جۇگەرى, تارى, كۇرىش بار. قانت قىزىلشاسى, تەمەكى, شاي, كۇنباعىس سەكىلدى تەحنيكالىق داقىلدار دا ەگىلەدى. تۇركيانىڭ ءجۇزىم, ءىنجىر, تسيترۋس, ءزايتۇن, گرەك جاڭعاعىن وسىرۋمەن دە اتى شىعىپ كەلەدى. ماسەلەن, بۇل ەل ءىنجىر وندىرۋدەن الەم بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا بولسا, ءزايتۇن مايىنىڭ ەكسپورتى جونىنەن يسپانيادان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى يەلەنىپ وتىر.
جۋىقتا ەلىمىزدىڭ «اتامەكەن» ۇكپ بىلىكتىلىك ورتالىعىنىڭ وسىمدىك شارۋاشىلىعى بويىنشا ساراپشىلارى تۇركيانىڭ اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن وسىرۋدەگى ءىس-تاجىريبەسىمەن تانىسىپ قايتتى. سونداي-اق وسى ەلدەگى ايدىن پروۆينتسياسى سوكە قالاسىندا ورنالاسقان ءبىلىم تاراتۋ ورتالىعىندا (تاەم) بولىپ, تاعىلىمدامادان ءوتتى.
ءىسساپار بارىسىندا تاەم تاجىريبەلى ماماندارى, ايدىن ۋنيۆەرسيتەتى اۋىلشارۋاشىلىق فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورلارى ءبىزدىڭ ساراپشىلارىمىزعا مايلى, ءداندى, جەمشوپ داقىلدارى شارۋاشىلىعىنداعى تۇقىم دايىنداۋ, كوكونىس, ينتەنسيۆتى باۋ-باقشا ءوسىرۋ, كووپەراتسيا ماسەلەلەرىن قامتىعان تەوريالىق دارىستەر وقىدى جانە ولاردى ناقتى تاجىريبە جۇزىندە كورسەتتى. ءبىزدىڭ ساراپشىلارىمىز ورگانيكالىق ەگىنشىلىككە باعىتتالعان فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتا, ورگانيكالىق ءزايتۇن مايىن وڭدەيتىن ءوندىرىس ورنىندا, ءشيتتى ماقتانى وڭدەۋ, قاپتاۋ, تاسىمالداۋمەن اينالىساتىن مەكەمەدە, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن شىعاراتىن زاۋىتتا, ءىنجىر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا, قىزاناق وسىرۋمەن اينالىساتىن, جىلىجايدا, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن سۋارۋ جۇيەلەرى اۆتوماتتاندىرىلعان «اقىلدى اۋىلدا» بولدى.
وقۋ كۋرسىنا قاتىسۋشىلار ايدىن پروۆينتسياسىنىڭ ەكى وكرۋگىنىڭ اۋدان باسشىلارىمەن, سوكە اۋىلشارۋاشىلىق اسسوتسياتسياسىنىڭ توراعاسىمەن, اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن شىعاراتىن زاۋىت ديرەكتورىمەن كەزدەستى.
تۇركياعا بارىپ, تاعىلىمدامادان وتكەن ازاماتتارمەن جولىعىپ, ولاردىڭ پىكىرلەرىن تىڭداپ كورگەن ەدىك.
سەرىك جانتاسوۆ, جىلىجايداعى كوكونىس داقىلدارى بويىنشا ساراپشى:
– مەنى قىزىقتىرعانى كوكونىس جيناۋعا ارنالعان تەحنيكالار بولدى. جەرگىلىكتى شاعىن زاۋىتتا كوكونىس تۇرلەرىن جيناۋعا, تاسىمالداۋعا ارنالعان تەحنيكالار جاسالىپ, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارعا قولجەتىمدى باعاعا ساتىلادى ەكەن. مەن بۇدان كوپ وي ءتۇيدىم. ماسەلەن, ءبىزدىڭ شارۋالار, ادەتتە, رەسەي مەن بەلارۋس ەلدەرىنىڭ تەحنيكالارىن وتە قىمبات باعاعا ساتىپ الادى. ونىڭ ۇستىنە ول تراكتورلار تەك ءبىر عانا قىزمەت اتقارادى. ال سوكە زاۋىتىنان شىققان تراكتورلار بىرنەشە قىزمەت اتقارادى ەكەن, ءارى باعاسى دا نارىقتاعى باعادان الدەقايدا تومەن. تۇركيانىڭ وسى تاجىريبەسى مەنى قاتتى قىزىقتىردى.
مارات تاشمۇحامەدوۆ, مايلى داقىلدار بويىنشا ساراپشى:
– ءونىمدى وڭدەۋ مەن تاسىمالداۋ ەكسپورت, يمپورت باعىتى تۇركيادا قالىپتى جولعا قويىلىپتى. اۋىل شارۋاشىلىعى فەرمەرلەرى قاربىزدى كەپتىرۋ تەحنولوگياسىمەن تانىستىردى. ءبىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتاردا وسى تەحنولوگيانى پايدالانسا, ءبىز بۇدان كوپ ۇتار ەدىك. ويتكەنى كەپتىرىلگەن قاربىزدى قىستا ساقتاپ, جەۋگە بولادى.
مارات جاداەۆ, وسىمدىك شارۋاشىلىعى بويىنشا دەپارتامەنت ديرەكتورى:
– تۇركيا – الەمدە اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان قۋاتتى مەملەكەتتىڭ ءبىرى. تاعىلىمداما ماقساتى – تاجىريبە الماسۋ بولعاندىقتان وتاندىق ساراپشىلارىمىزدىڭ تۇركيالىق ارىپتەستەرىنەن ۇيرەنگەندەرى كوپ بولدى, ۇيرەتەرى دە بار ەكەن. تابيعي ەرەكشەلىكتەرگە جان-جاقتى بەيىمدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا وزىق تەحنولوگيامەن كەلە جاتقاندىعىنا كوز جەتكىزىپ قايتتىق.
ماسەلەن, ءبىز بارعان شارۋاشىلىقتاردىڭ بارلىعىندا دەرلىك شارۋالارعا, ستۋدەنتتەرگە, ءبىز سياقتى ساراپشىلارعا ارنالعان وقىتۋ بازالارى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ياعني ونداعى شارۋالار جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن الدىمەن وقىتىلادى. مۇنىڭ ءوزى ادامداردى جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە يتەرمەلەيدى.
تالعات ءابساتتار, وسىمدىك شارۋاشىلىعى بويىنشا دەپارتامەنتتىڭ مەنەدجەرى:
– تۇرىك تەحنولوگياسى جوعارىلاپ كەتكەن ەكەن. بەلگىلى ءبىر باعىتتاردى قامتىپ زەرتتەۋلەرگە باعىتتالعان «اقىلدى اۋىلدار» بۇتىندەي اۆتوماتتاندىرىلعان. ىنجىرگە ارنالعان عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى جەرگىلىكتى جەمىس اعاشىن ءوسىرىپ قانا قويماي, ارنايى مۇراجاي دا اشىپتى. وندا باعزى زامانداردان بەرگى ءداستۇر بويىنشا ءىنجىر مايىن وندىرەتىن قۇرىلعىلار, سوقالار, ءشوپ تايلاۋ قۇرالدارى, شەلەك, تاباقتار ەكسپونات رەتىندە كونەنىڭ سىرىن شەرتەدى.