«يزۆەستيا» گازەتىندە جاريالانعان ماقالاسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ جاڭا تاريحىمىزداعى ەكى ەلەۋلى وقيعانى ەسكە الۋدان باستاعان ەكەن. ونىڭ ءبىرىنشىسى – 1991 جىلدىڭ 21 جەلتوقسانىندا بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان رەسپۋبليكالار ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ الماتىدا باس قوسىپ, ءتاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى (تمد) تۋرالى الماتى دەكلاراتسياسىن قابىلداۋى – ياعني, جاڭا ءداۋىرىمىزدىڭ العاشقى كۇندەرى بولسا, ەكىنشىسى – الداعى 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا جاڭا جوبا – ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ (بەك) قۇرىلا باستاۋى.
وسى ەكى كەزەڭدە نە سىر جاتىر؟ ەكى ارالىقتا قانداي قۇبىلىستار مەن وزگەرىستەردەن وتتىك؟ نەدەن باستادىق؟ نەدەن ساقتاندىق؟ قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتىك دەگەن سياقتى تولىپ جاتقان سۇراقتارعا وسى ماقالا ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جاسايدى.
ءبىرى – وتكەن جولىمىز. ەكىنشىسى – وتەر جولىمىز.
وتكەن جيىرما جىلدا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىعىمەن, ناقتى ۇسىنىسىمەن قۇرىلعان تمد بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى رەسپۋبليكالاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىكپەن, قايشىلىقسىز, قاقتىعىسسىز ورتالىقتان ءبولىنىپ, ءوز جولدارىن تاڭداۋىنا شەشۋشى ىقپال ەتكەنى وسى ماقالادا ايقىن ايتىلعان. سونداي-اق اتاۋلى ماقالادا تمد قۇرىلىسىنىڭ اتقارعان قىزمەتىنە, ونىڭ تاريحي رولىنە ادال باعا بەرىلگەن.
وسىناۋ كۇردەلى دە وتە شۇعىل وقيعالار مەن كەرەعار پىكىرلەرگە, ءارتۇرلى ۇسىنىستارعا تولى قاربالاسى مەن قايشىلىعى مول كەزەڭگە تۇگەلدەي ءوزىنىڭ قاتىناسۋىمەن, ءجاي عانا قاتىناسۋ ەمەس, باتپانداي جاۋاپكەرشىلىكتى يمەنبەستەن ءوز يىعىنا ارتىپ, ۇتقىر ۇسىنىسىمەن, ۇتىمدى سوزىمەن حالىقارالىق دارەجەدەگى مەملەكەتتىك قايراتكەرلىگىمەن تەر توككەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ساراپتاما جاساپ, وقۋشىلارمەن وي بولىسەدى. سول قىم-قۋىت وقيعالاردىڭ ەڭ قاۋىپتىسى ۇلتتار اراسىنداعى قايشىلىقتىڭ تۋىنداپ كەتۋ ىقتيمالدىعى ەدى. ونىڭ ءۇستىنە ءدال كەڭەس وداعى ىدىراردىڭ الدىنداعى كاۆكازداعى, بالتىق جاعالاۋىنداعى, تاعى باسقا جەرلەردەگى قاقتىعىستار ونداي قاۋىپتى ۇدەتە ءتۇسىپ ەدى. سول جاعدايلار, جالپى ساياسي احۋال ماقالادا ناقتى كورسەتىلگەن. بۇرىنعى الىپ يمپەريانىڭ قۇلاۋىنان تۋىنداعان جاپپاي ەكونوميكالىق, ساياسي داعدارىس سالدارىنان تۇتانىپ كەتۋگە شاق قالعان ازاماتتىق قاقتىعىستاردىڭ جايىلماۋىنا الدىمەن ءمان بەرىپ, ارىپتەستەرىنىڭ نازارىن اۋدارعان دا ءبىزدىڭ ەلباسىنىڭ تمد-نى قۇرۋ جونىندەگى ماڭىزدى جوباسى ەدى.
وتكەن جيىرما جىلدا ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇدان بۇرىنعى تاريحىمىزدا عاسىرلار بويى ارمانداعان ەكونوميكالىق دامۋ مەن رۋحاني وركەندەۋگە قول جەتكىزە الدى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ «قازاق» دەگەن ۇلتتى الەم تانىپ, مويىندادى. بىزبەن ساناساتىن بولدى. بۇل, ءسوز جوق, ۇلى جەڭىس, ۇلى جەتىستىك.
ماقالا مازمۇنى تەك وتكەن تاريح ەمەس, بولاشاققا دەگەن ستراتەگيالىق جوباسىمەن قۋاتتانعان. ن.نازارباەۆ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدە وركەندەپ, الەمدىك قوعامداستىقتا باسەكەلەستىككە لايىق مەملەكەت بولۋىنىڭ قامىندا قوماقتى جوبالار ۇسىنعانىنا ءمان بەرە كەلىپ, ءدال وسى ەڭبەگىندە ءوزىنىڭ ەۋرازيالىق وداق يدەياسىنا ايرىقشا توقتالعانى وتە ماڭىزدى. بۇل – قاجەت. قوعامدىق ساناعا قاجەت. ويتكەنى, سوناۋ 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبۇگىنگى قوعام مۇلدەم باسقا قوعام. ءبىز قازىر بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي كەڭىستىككە, تۇبەگەيلى جاڭا دۇنيەتانىمدىق كەڭىستىككە كىرىستىك.
1994 جىلدىڭ ناۋرىزىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى م.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى زيالىلار الدىندا سويلەپ, تۇڭعىش رەت ءوزىنىڭ ەۋرازيالىق وداق جوباسىن جاريا ەتكەندە, ونىڭ ءمان-ماعىناسىن ءالى كوپ ەلدەر, ءتىپتى ساياساتكەرلەر بۇگىنگىدەي ءتۇسىنىپ, قابىلداۋعا جەتە قويماعان ەدى.
ماقالا اۆتورى سول مەزەتتەن باستاپ ەۋرازيالىق وداق جوباسى جونىندە وسى جىلدار بويىنا دامىلسىز, تولاسسىز ىزدەنىپ, وسىعان بايلانىستى قانداي دا قۇرىلىمداردىڭ قاجەتتىگىن مەيلىنشە تۇسىنىكتى ەتىپ ساراپتاعان. ەۋرازيا وداعى – حالىقتار اراسىن جاقىنداستىرىپ, ءوزارا تۇسىنىستىكتى ءوركەنيەتتىڭ جاڭا باسپالداعىنا كوتەرەتىن مۇمكىندىك, ەركىن وداقتاستىق ارقىلى ازاماتتىق قوعامنىڭ ساپاسىن قالىپتاستىراتىن ستراتەگيالىق جوبا ەكەندىگىن قازىر كوپ ادامداردىڭ, ساياساتكەرلەردىڭ, ينتەللەكتۋالداردىڭ قولداپ جاتۋى دا قوعامنىڭ جاڭا كورسەتكىشى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەۋرازيالىق وداق جوباسىنىڭ جالاڭ يدەيا ەمەس ەكەنىنە, كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدەگى تۇرمىسىمىزدىڭ سۇرانىسىمەن, ادامداردىڭ ىزگىلىككە, تىنىشتىققا, جاسامپازدىققا بەيىمدىگىن, ۇمتىلىسىن ىنتالاندىرۋ ارقىلى كەلەتىن جوبا ەكەنىنە جان-جاقتى تالداۋ جاساعان. وسىعان بايلانىستى كەدەن وداعىنىڭ قىر-سىرى دا اشىق, الاقانداعىداي كورىنەدى. ارينە, بۇل جوبا جەڭىل جۇمىس ەمەس. ونىڭ جولى دا وڭاي بولا قويماسى حاق. بىراق مەملەكەتىمىزدىڭ, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى, بولاشاققا, دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا باسەكەلەستىككە لايىق بولىپ, ەركىن ءجۇرۋدىڭ كەپىلى ەكەنى پرەزيدەنت ەڭبەگىندە تۇسىنىكتى جازىلعان.
ماقالانىڭ ونە بويىندا ەۋرازيالىق وداق يدەياسىنىڭ ءومىرشەڭدىگى ناقتى مىسالدارمەن, تۇعىرلى تۇجىرىمدارمەن تياناقتالعان. وتكەن جيىرما جىلدا ماقالا اۆتورى – مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ اۋەلگى وي-پىكىرىن, جاڭا جوباسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بىردە-ءبىر جىل تەككە كەتپەگەنىن, ويعا باستاما, باستاماعا ناقتى ارەكەت, كورنەكتى جۇمىس جالعاسقانىن وقىرمانىنىڭ كوز الدىنا تىزبەكتەپ, بۇلتارتپاس دالەلدەرىن كەلتىرەدى. وسى باعىتتا ساراپتاماعا سالىنعان ەۋرو وداقتاعى, باسقا دا وركەنيەتتى مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستار تەك قانا قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ قويمايدى, وقىرمانىن سەندىرىپ, ءمۇددەلىلىگىن نىقتاي تۇسەدى. ماقالا – بولاشاق وركەنيەتتى وداقتىڭ تاماشا تارتىمدى جوباسى. وسى عاسىر جوباسىنىڭ اۆتورى ءبىزدىڭ ەلباسىمىز – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەكەندىگى قازاقتىڭ مارتەبەسىن الەمدىك دارەجەگە كوتەرىپ-اق تۇر.
قۋانىش سۇلتانوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى.