ءبىزدىڭ بۋىن اتا-اجەلەرىنەن ەرتەگى تىڭداپ ءوستى. الىس اۋىلدارعا تەلەديدار جەتپەي جاتقان كەزدە كىتاپتان وقىعان, راديودان تىڭداعان ەرتەگىلەر قيال-عاجايىپ وقيعالارىمەن ارمان-قيالىنا قانات بايلادى, انا تىلىنە مەيىر قاندىردى, ۇلى دالانىڭ كەڭدىگىمەن ەسەيتتى. قازىر جاھاندىق وزگەرىستەرگە تولى اينالامىز جەدەل, اسىعۋلى.
بالالار كىتاپ وقۋدان بۇرىن مىڭ قۇبىلىپ شىعىپ جاتقان پلانشەت, گادجەت سىقىلدى تەحنولوگيا جاڭالىقتارىنا قىزىعادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەندىگى ماقساتىمىز – ءوزىمىزدى وسىرگەن ەرتەگىلەردىڭ قۇندىلىعىن جوعالتپاي, زامانعا ساي بۇگىنگى بۋىنعا جەتكىزۋ بولماق. ويتكەنى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا, ءاربىر وتباسىنا كەلدى.
وسى ورايدا اباي اتىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ليتسەيدىڭ ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بالقاش نۇرعازينا قازاق ەرتەگىلەرى مەن كومپيۋتەر مۇمكىندىگىن ىقپالداستىرۋ ارقىلى جاڭا جوبا جاساپ, جاس بۋىنعا ەرتەگى تىڭداتىپ كەلەدى. ياعني باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قازاق ەرتەگىلەرىنە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, ولاردى ادامگەرشىلىككە باۋلۋ ماقساتىندا «ەرتەگىلەر الەمىنە لوگيكالىق سايا-حات» اتتى مۋلتيمەديالىق جوبا دايىندادى.
– بۇگىنگى قوعام الدىندا انا تىلىنە جەتىك, تاريحي زەردەسى جوعارى, ۇلتتىق سالت-داستۇردەن ءنار العان, الەمدىك عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس كوشىنە ىلەسە الاتىن ادام قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى تۇر. مىنە, وسى ماقساتتاعى جوبانىڭ يدەياسى جاڭاشىل, ونى ويىن عانا ەمەس, تانىمدىق قۇرال رەتىندە دە پايدالانۋعا بولادى. كومپيۋتەرمەن ديالوگ, قايتارما بايلانىس (ينتەراكتيۆتى) ورناتۋدىڭ ناتيجەسىندە بالا ءوزىنىڭ ىلگەرىلەۋ دەڭگەيىن قاداعالاي الادى. جوبا ىڭعايلى ينتەرفەيسپەن قامتاماسىز ەتىلىپ, تۇستەردىڭ بەزەندىرۋ ۇيلەسىمى ساقتالعان, – دەيدى جوبا اۆتورى ب.نۇرعازينا. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا ايتىلعان ۇلتتىق كودىمىزدىڭ قاينار كوزى – ەرتەگىلەر.
وسى تۇرعىدا بالانىڭ لوگيكالىق دامۋىن ۇلتتىق مادەنيەتپەن بىرگە قالىپتاستىرۋدا بۇل تەحنولوگيانىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, ەرتەگى كەيىپكەرلەرىن سۋرەت بويىنشا انىقتاۋ تاپسىرماسى بالانى ەرتەگىلەرمەن تانىسۋعا, مازمۇنىن تۇسىنۋگە باعىتتايدى. جوبا ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى قازاق ەرتەگىلەرىندەگى مىستان كەمپىردى مەيىرىمدى ەتىپ وزگەرتۋدەن كورىنەدى. وسى بىرەگەي يدەيا جاۋدىڭ كوزىن جويۋعا نەگىزدەلگەن قازىرگى كومپيۋتەرلىك ويىنداردان ەرەكشەلەي تۇسەدى. ويىن بارىسىندا بەرىلەتىن تاپسىرمالار مەن تەكسەرۋ ماتەريالدارى بالانىڭ ەرتەگى مازمۇنىمەن تانىس بولۋىن قاجەت ەتەدى. سوندىقتان بالانىڭ ەرتەگىنى وقۋىنا تۋرا كەلەدى.
ب.نۇرعازينانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جوبا مەكتەپتىڭ وقۋ-تاربيە جۇمىسىندا 3 جىلدان بەرى قولدانىلىپ كەلەدى. بالالار ساباقتان تىس ۋاقىتتا ينفورماتيكا كابينەتىنە كەلىپ, قوسىمشا جۇمىس ىستەيدى. ءپان اپتالىقتارى باستاۋىش سىنىپتاردا «التىن ساقا كىمگە بۇيىرادى؟» اتتى سايىس تۇرىندە وتكىزىلەدى. بۇل مۋلتيمەديالىق جوبا ءۇش دەڭگەيلى ماتەماتيكالىق, لوگيكالىق جاتتىعۋلارمەن جانە قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ كەيىپكەرلەرىمەن قامتىلعان. جوبا جەلىسى بويىنشا التىن ساقاسىن جوعالتقان بالا ساقانى ىزدەۋ جولىندا قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ كەيىپكەرلەرىمەن كەزدەسەدى. ساقا جاسىرىلعان ساندىقتىڭ كىلتتەرىن تابۋ ءۇشىن وڭايىنان كۇردەلىسىنە قاراي جاتتىعۋلاردى دۇرىس ورىنداپ, مىستان كەمپىردى جەڭىپ, التىن ساقاسىن الىپ ۇيىنە قايتادى. تاپسىرمالار رەتى تازشا بالانىڭ شارتىنا سايكەس ءبىر تاڭبالى ساندارمەن, ەر توستىكتىڭ شارتىنا سايكەس ەكى تاڭبالى ساندارمەن اريفمەتيكالىق امالداردى ورىنداۋ ناتيجەسىندە جانە كۇن استىنداعى كۇنىكەي قىزدىڭ شارتىنا سايكەس مىسال ەسەپتەردى ورىنداۋ ارقىلى ساندىق كىلتىنە يە بولۋمەن اياقتالادى.
– ارينە, بالالاردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى. قازاق تىلىندە لوگيكالىق-تانىمدىق باعىتتا پايدالانعىلارى كەلگەنىمەن وقىتۋ, جاتتىعۋ باعدارلامالارى سيرەك كەزدەسەدى. سوندىقتان وسى باعىتتاعى ونىمدەردى دايىنداۋ قاجەت. جوبانى پايدالانعان سوڭ وقۋشىلاردىڭ كومپيۋتەردى انا تىلىمىزدە جۇمىس ىستەتۋگە بولاتىندىعىنا, بۇل ءۇشىن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ جانە باعدارلامالاۋ بويىنشا ءبىلىم مەن داعدى قاجەت ەكەندىگىنە كوزدەرى جەتتى, – دەيدى ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى.
ايتا كەتەلىك, بالقاش نۇرعازينانىڭ اتالعان جوباسى رەسپۋبليكالىق يننوۆاتسيالىق پەداگوگيكالىق يدەيالار سايىسىندا 1 دارەجەلى ديپلومعا يە بولعان. ول بۇدان باسقا دا باعدارلامالاۋ سالاسىنداعى كوپتەگەن جوبالار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالداردىڭ اۆتورى.
فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار