بۇگىنگى جاستار لەگىنىڭ مىنەز قالىبى قاتارى سەتىنەي باستاعان اعا ۇرپاق وكىلىنەن كوپ وزگەشەلەۋ. ارمانشىل الىپ-ۇشقان جاراتىلىستان گورى ۇستامدى كەيىپتەرىندە ءومىردىڭ وتپەلىلىگىنە الدەن-اق بويلاپ ۇلگەرىپ, دۇنيەنىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنگەن سابىرلى قارياداي.
اعا ۇلتتىڭ الدىندا يمەنشەكتەپ, ايبىنىنان جاسقاناتىن جاعدايلاردى باستارىنان كوپ وتكەرگەن سول ۋاقىتتىڭ ۇلدارى مەن قىزدارى جات ورتالاردىڭ قىسىلتاياڭ احۋالدارىنا سىر بەرمەي توتەپ بەرگەنىن كەيدە ويلاساڭ – ەرلىككە بارابار ەرەكشەلىك پە دەيسىڭ.
قازاقتىڭ قالىڭ ورتاسىنان شىعىپ, ورتا مەكتەپتى انا تىلىندە بىتىرگەن بويدا ورىسشا وقۋعا تاپ كەلىپ, ماماندىق اتاۋلىنى سول تىلدە يگەرۋدىڭ ماشاقاتى ءوز الدىنا, تاكاپپار دا ۇستەم نازارعا ىلىگىپ, مويىنداتۋدىڭ ءوزى ءبىر درامالىق شىعارماعا جۇك بولاتىنداي تاعدىر ەمەس پە, قاراساڭ. جازۋشى قالمۇقان يساباەۆتىڭ وزىنە عانا ءتان سارىندا اسىقپاي باپپەن ايتاتىن اڭگىمەسى وسىندايدا ويىڭا ەرىكسىز ورالاتىنى قىزىق. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس بارىسىندا باۋىرجان مومىش ۇلى مەن مالىك عابدۋلليننىڭ اتاق-ابىرويلارى قالاي ورگە دومالادى, قازاق جاۋىنگەرلەرىمەن وزگەلەر سولاي ساناسا باستاعان ەدى دەيدى. «جازعانىڭىزدىڭ سۋى كوپتەۋ ەكەن» دەگەن ارىپتەسىنە «سۋ تۋرالى جازىپ وتىرعان سوڭ كوپتەۋ بولماعاندا قايتەدى» دەپ قولما-قول جاۋاپ بەرگەن جارىقتىقتىڭ تاپ وسى اڭگىمەسى كوز كورگەن كونەلىكتىڭ بۇلتارتپاس شىندىعى.
دۇنيەدەگى اسا قات ماماندىقتاردى تولىق يگەرىپ كەتپەسە دە, قازاق بالاسىنىڭ تاعدىرى كادەت كورپۋسىنا العاش بارعانداعى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىر جولىن ۇلكەندى-كىشىلى جاعدايدا قايتالاعان سياقتانادى. ۇلكەن حالىق وكىلدەرى قول استىنداعى جۇرتقا شەكەسىمەن قاراعاننان بولەك – بۇكىل تۇتقانى قولىنا ۇستاعان ولار ءسال ەمەۋرىن ءبىلدىرۋ ارقىلى مەيىرىم يشاراسىن تانىتاتىن جايساڭ كەيىپكە ەنەتىندەي كورىنەدى.
«قايتسە جەڭىل بولادى جۇرت بيلەمەكتى» جەتە مەڭگەرۋدىڭ ارقاسىندا كوبى ساحنادا ويىن كورسەتىپ جۇرگەن الۋان-الۋان امپلۋالى اكتەرلاردان اۋمايتىن. ورىسشاعا تۇتاستاي بەتبۇرۋدىڭ اقىر ءتۇبى قازاقتى ۇلتتىق دىلىنەن ايىرىپ قانا تىنعان جوق, راسۋل عامزاتوۆتىڭ «مەنىڭ داعىستانىمداعى» ءشامىلدىڭ كەپىلدىككە بەرىلگەن ۇلىنا ۇقساپ ءداستۇر, سالت-سانا, ۇلت جانى ۇعىمىنان ماقرۇم پەرزەنتتەر تولقىنى «جەلكىلدەپ شىققان كوكوراي شالعىننىڭ» كۇننەن كۇنگە قاناتىن جايا تولىعىپ, باسىمدىق الا باستاعانىنىڭ ءتىرى كۋاگەرىمىز. تابيعات انانىڭ مەزگىلارالىق كوكتەم, جاز, كۇز, قىس سەكىلدى قۇبىلىسىنان اينىماي قايتالاناتىن ادام عۇمىرىنىڭ بالالىق شاعىنان ەگدەلىك ەڭسەرگەن قارتتىعىنا دەيىنگى جولى كوزدى اشىپ جۇمعانشا وتە شىعىپ, «كىرۋگە عانا قالدى كورگە ەندىنىڭ» اۋىر اقيقاتتارىمەن تابىستىراتىنىن كەش تۇسىنۋدەن وتكەن جامان نارسە جوق ەكەن قاراساڭ. قازاقتىڭ تۇتاس ءبىر ۇرپاعى ۇلتتىق ءداستۇردى جاتىرقاۋدىڭ اسقىنعان شاعىندا دۇنيە ەسىگىن اشىپ, «كورپەسىن قىردا قىمتانۋدىڭ» زاۋال شاعىن تولىق قامتىپ اكەتەتىن ءداۋىر ارالىعىن ەسەپتەپ كورسەڭىز ەڭ كەمى جەتپىس جىل. وزگە عۇرىپتار سانامىزعا ەركىنشە ءسىڭىپ, ءدىلىمىزدى تورلاپ العالى كوشپەندىلىك مادەنيەتتىڭ وزگەشە ءبىتىمىن زەرتتەۋدىڭ ورنىنا جەتەكشى يدەولوگيانىڭ تەپكىنى مەن ەكپىنى ارقىلى ء وزىمىزدى ءوزىمىز كۇلكى قىلعانىمىزعا نە جورىق.
ءبىزدىڭ سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ عالىمدارى ورىس مەنتاليتەتىنەن ايرىلۋدىڭ سالدارى دەگەن ماسەلەنى ۇرانداتا جونەلگەنىن كورگەندە تۇسىنە الماي ابدىراعانىمىز راس. بيلىك تۇتقاسىن مىعىم ۇستاعانىنا وراي ەۋرازيانىڭ الىپ كەڭىستىگى جاپپاي ورىس تىلىندە سويلەپ, ىندىن بىتكەندى تۇتاستاي وزدەرىنە اۋدارسا دا, ۇلتتىق مەنتاليتەتتى السىرەتىپ العاندارىنا دابىل قاققاندارى قولىن مەزگىلىنەن كەش سەرمەگەننىڭ كەرى مە, الدە كەسىرى مە؟ بويىنا سەنەم دەپ ءجۇرىپ جىل اتاۋىنان قۇر قالۋدىڭ جايىن ەسكە سالاتىنداي بولسا دا, ۇلكەن حالىقتىڭ وكىنىشىنىڭ استارى تەرەڭدە. كىشكەنتاي ۇلتتارعا شاراپاتىن تيگىزەم دەپ ءجۇرىپ, وزدەرىنىڭ جاعدايىن ويلاماي قۇرباندىققا بارعاندارىن تىلگە تيەك ەتۋدەن استە جالىققان ەمەس.
اتا سالتتان تۇپكىلىكتى قول ءۇزۋ تۇيىققا تىرەپ قانا قويماي, ۇلت جانى قويماسىنىڭ كوزىن بىتەيتىن قاسىرەتكە بارابار قۇبىلىس. ەلىكتەۋدىڭ تاپ قازىرگى توقتاۋسىز بەتالىسى كوشىرمەلىك پيعىلدى ورشىتۋمەن قاتار بىرەۋدىڭ ويى مەن ءسوزىن سىيلاۋ مادەنيەتىن جوعالتاتىن باستى تەتىككە اينالىپ بارادى. سويتسە دە دۇنيەنى الاڭسىز قامسىزدىق احۋالى كەرنەپ, جانى اۋىرىپ قويمايتىن پىرسىزدىك ۇستەمدىك قۇراتىنىن ومىرلىك تاجىريبە تالاي مارتە كوز جەتكىزۋ ۇستىندە. ون سەگىزىنشى عاسىردىڭ وزىندە باتىس كوركەم ءسوز وكىلدەرى مۇنداي الەۋمەتتىك قۇبىلىستى تەرەڭ بارلاپ, جەكە وتباسىنان اۋلەتكە دەيىنگى ءۇرىم بۇتاق جالعاسىنداعى اقاۋلاردى كوركەم تالداعان. ادامزاتتىڭ اقىل-ساناسى تولىسقاننان بىلاي تۇراقتى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى سانالاتىن وسىناۋ ارنا مىڭ-سان اعىمدار قوزعالىسىنىڭ ىلۋدە بىرەۋى عانا ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرسە دە, قاراپايىم باقىلاۋشى پەندەگە قيساپسىز كوپ كورىنەتىنى نەسى ەكەن. الىستاعى مىسالعا جۇگىنبەي-اق تاپ قازىرگى قالپىمىزدان اڭعارىلاتىن باستى نارسە – ۇلتتىق مۇراعا دەگەن نازىك كوزقاراستىڭ جالپى كوپشىلىككە جەتىمى السىزدەۋ.
تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرىن ارتقا تاستاساق تا, رۋحاني تولىق بوستاندىققا جەتۋدىڭ جولى قيىن ەكەن-اۋ.
جۇماباي شاشتاي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»