ءومىر بولعان سوڭ باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداماي تۇرمايدى. مۇندايدا كىم-كىمنىڭ دە ەڭ الدىمەن باراتىن ءارى باس سۇعاتىن جەرى – ءدارىحانالار. ايتايىن دەگەنىمىز, ونسىز دا سولقىلداپ تۇرعان باس مۇنداعى باعانىڭ اسپانداپ تۇرعانىن كورگەندە ودان سايىن سىرقىراپ قويا بەرگەندەي بولادى. دەگەنمەن جان مەن تاننەن قىمبات نە بار؟ قاراپايىم تۇرعىندار مەن كوپ بالالى وتباسى يەلەرىنىڭ قالتاسىن قاعىپ الاتىن دارىحانالارعا امال جوق.
قازىر بىرقاتار وڭىرلەردە ءدارى-دارمەك باعاسى ناقتى قۇنىنان الدەقايدا جوعارى. سونىڭ ءبىرى اقتوبە. وسى كەرەعارلىقتى قالاي رەتتەۋگە بولادى؟ ادەتتە ءونىم وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىن دەپ جاتامىز. بۇل ەكى ارالىقتىڭ ءوزى تۇتاس ءبىر ينستيتۋت دەسە بولعانداي. ساراپشى ماماندار وسى ەكى ارالىقتا كەتكەن شىعىننىڭ ەسەبىن شىعارىپ جۇرگەنى بەلگىلى. وسى كولەم تۇتىنۋشى ساتىپ الاتىن ءونىمنىڭ ءادىل باعاسى بولىپ شىقپاي ما؟ ياعني دارىلىك زاتتاردى وندىرۋشىدەن ساتىپ الۋشىعا دەيىنگى قاداعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بولاتىنى تالاس تۋعىزبايدى.
ويدى وي قوزعايدى. ەلىمىزدە بۇعان دەيىن حالىققا تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ كەپىلدى كولەمى بەلگىلەنگەن. ارنايى زاڭدارمەن جانە نورماتيۆتىك تالاپتارمەن بەكىتىلگەن بۇل قۇجات تاجىريبەگە بەرىك ورنىققانى ءارى ءوزىن ءوزى اقتاپ كەلە جاتقانى ايان. ءدال وسىنداي كەپىلدى كولەمدى تۇتىنۋشىلار ءجيى تۇتىناتىن ءدارى-دارمەكتەر باعاسىنا قاتىستى دا بەلگىلەگەننىڭ ارتىقشىلىعى جوق سەكىلدى. ءدارى-دارمەكتەر باعاسىن مەملەكەتتىك تۇرعىدان رەتتەۋ قاجەتتىلىگىن تۋىنداتاتىن مۇنداي باستاما جوق ەمەس بار. وڭ باستامانى جان-جاقتى قولداۋ عانا جاعدايدى تۇتىنۋشىلار پايداسىنا شەشۋدى وڭتايلاندىرا تۇسپەك. وسى ورايدا ءدارى مەن دارىلىك زاتتاردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن قولجەتىمدى بولۋىن ۇدايى نازاردا ۇستاعان ءجون سەكىلدى.
ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ايماقتارىندا ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى يمپورتتىق ۇلەستىڭ باسىمدىعى. بۇل اسىرەسە, شەكارالاس وڭىرلەردە ءجيى بوي كورسەتىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ شەكارالىق تۇسىندا ورنالاسقان ورىنبور مەن اقتوبە وبلىستارى دارىحانالارىنداعى باعا ايىرماشىلىعىنا ساراپتاۋ مەن سالىستىرۋ جاساپ كورۋگە بولادى. ايتالىق, وتكەن ءساۋىر ايىنىڭ اياعىندا ورىنبوردا وتكەن اقتوبە وبلىسىنىڭ كۇندەرى كەزىندە اقتوبەلىكتەر كورشىلەرىندەگى ءدارى باعاسى وزدەرىنىكىمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارزان ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ قايتتى. بۇگىنگى كۇنى قانت ديابەتىن ەمدەۋگە قولدانىلاتىن دارىلەر تۇتىنۋشىلار تاراپىنان ۇلكەن سۇرانىس تۋعىزادى. ونىڭ باعاسى ورىنبوردا 8500 تەڭگە تۇرسا, اقتوبەدە – 17 مىڭ تەڭگە. وزگە ءدارى تۇرلەرىنىڭ باعالارى دا سالىستىرمالى تۇردە وسىنداي. اقتوبەدە دارىلىك زاتتاردىڭ باعا ايىرماشىلىعى وتىزدان ەلۋ پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار جاسالىپ وتىر. مۇنىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. ەڭ باستىسى, كورشىلەردەگى ءدارى ءوندىرىسىنىڭ ءبىرشاما جەتىلدىرىلگەنى جانە ءوندىرۋشى مەن ساتىپ الۋشى اراسىنداعى دەلدالدارعا توسقاۋىل قويىلعانى.
وسى ورايدا تاعى ءبىر وزەكتى جايتتى اتاپ وتسەك. بۇل جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ سول اۋماقتاعى ءدارىحانا باسشىلارىنا قانداي دا ءبىر ىقپال ەتۋ تەتىگىنىڭ جوقتىعىنان تۋىندايدى. وسىعان قاراماستان سوڭعى كەزدە وڭىردە ءدارى-دارمەك باعالارىن رەتتەۋ جونىندە بىرقاتار ءىس-شارالار بەلگىلەندى. سونىڭ ەڭ باستىسى اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگى مەن وڭىردەگى فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى قولداۋ قاۋىمداستىعى, سونىمەن بىرگە مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قىزمەتتى باقىلاۋ دەپارتامەنتى اراسىندا جاسالعان ۇشجاقتى مەموراندۋم. بۇل – ءدارى باعاسىن قالىپتى تۇردە ۇستاۋ ماقساتىن كوزدەگەن ىرگەلى قادام. كەلىسىم نەگىزىندە 106 دارىلىك زات پەن مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدارعا باعانىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتى تۇر. ونىڭ 52 پايىزى ەلىمىزدە وندىرىلسە, 14 پايىزى شەتەلدىك وندىرىسشىلەردىڭ ۇلەسىنە تيەدى. ال كەدەن وداعى اۋماعىندا شىعارىلعان دارىلەردىڭ مولشەرى 34 پايىزدى قۇرايدى. ءۇش جاقتى مەموراندۋمدا كورسەتىلگەن باعانىڭ وسپەۋىن باقىلاۋعا قالا مەن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن باق وكىلدەرى قاتىسادى. وسى ورايدا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ولار مەموراندۋم شەگىندەگى 172 دارىحاناعا رەيد جۇرگىزىپ, ونىڭ ناتيجەسىن وبلىستىق ماليحاتقا ۇسىناتىنى دا ىقپال ەتۋ تەتىگىنىڭ ىسكە قوسىلا باستاعانىن كورسەتەدى. وسى ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى فارماتسيا كوميتەتىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى ءتيىستى ساراپتاما جۇرگىزەدى.
دارىلىك زاتتار باعاسىنا ءدارىحانالاردىڭ اقپاراتى بويىنشا ايىنا ەكى رەت مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءتارتىبى ەنگىزىلگەن. بۇل جونىندە اتالعان دەپارتامەنتتىڭ ديرەكتورى رينات قۇباتاەۆ ايتتى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر ءدارىحانالاردا ءدارى مەن دارىلىك زاتتاردىڭ جەتكىلىكتى بولۋى 90-96 پايىزدى قۇرايدى. ءبارىنىڭ باعالارى مەموراندۋمدا كورسەتىلگەن مولشەردەن جوعارى ەمەس. مىنە, اقتوبە ايماعىندا ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسىن قالىپتى ۇستاۋعا قاتىستى قولعا الىنعان ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى وسىنداي.
دەگەنمەن, ءدارى باعاسىنا قاتىستى بۇعان دەيىن ورىن العان تۇيتكىلدەر تۇگەلدەي تارقاتىلدى دەپ ايتۋ ءالى ەرتەرەك سەكىلدى. ايتالىق, ءدارى-دارمەكتەرگە باعا بەلگىلەۋ كەزىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. بۇل «دارىلىك زاتتارعا ساراپتاما جۇرگىزۋ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك وسى ءىستى كۇردەلەندىرىپ, قىمباتتاتىپ كەلگەنىنەن تۋىندايدى. قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا, وتكەن جىلى وڭىردە «انتيگريپپينگە» ساراپتاما جۇرگىزۋ 6 مىڭ تەڭگە تۇرسا, بيىلعى كوكتەمدە ونىڭ باعاسى 70 مىڭ تەڭگەگە دەيىن اسپانداپ كەتكەن. قىسقاسى, قىزمەت قۇنى تابانى كۇرەكتەي ون بەس ەسەگە ارتىپتى. «اسپيرين» جونىندە دە ءدال وسىنداي بيىك شارىقتاۋ تىركەلگەن. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى ازىرگە جۇمباق كۇيىندە قالىپ وتىر. تاعى ءبىر گاپ تومەندەگىشە. ءدارى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر مەن ونى ساتىپ الۋشىعا دەيىنگى ارادا ءونىم قانشا دەلدالدان ءوتتى ەكەن؟ ونى انىقتاۋ مۇمكىن بە؟ وسى ماسەلە انىقتالعان جاعدايدا ءدارىنى قولدان قىمباتتاتۋ كورىنىستەرىنە قارسى ءتيىمدى شارالار بەلگىلەۋگە جول اشىلماق.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيىنىنە كەلسەك, قازىرگى كەزدە تۇرعىنداردى ءدارى-دارمەكپەن قامتۋ ءىسى تابىستىڭ كوزى ەكەنىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىز. بىراق ەل تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىن تۇزەۋگە تىكەلەي قاتىستى بولعاندىقتان, ونىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعارى بولۋى ءتيىس. ەندەشە ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەك بيزنەسىنىڭ مەيلىنشە بايىپتى, اشىق, ادال ءارى زاڭدى وركەندەگەنىن قالار ەدىك.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى