ەلىمىزدە لاتىن الىپبيىنە ورالۋعا دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ماسەلەدە اتالارىمىز ايتقانداي, «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەس» ۇستانىمى باعىتقا الىنعان.
ء«تىلدارىن» وبلىستىق تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعى وڭىردەگى ءتىل ماماندارى مەن ەتنومادەني ورتالىقتار وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, «مەملەكەتتىك ءتىلدى لاتىن قارپىنە كوشىرۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن تيىمدىلىگى» دەگەن تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ءماجىلىسىن وتكىزدى. لاتىن قارپى قازىر ەشكىم ءۇشىن دە تاڭسىق, توسىن جاڭالىق ەمەس. ويتكەنى اعىلشىن, نەمىس, فرانتسۋز تىلدەرى جاپپاي ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە, ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وتەدى, بۇگىن ينتەرنەت ارقىلى دا كورىپ-ءبىلىپ وتىرمىز. دەگەنمەن, ءار ۋاقىتتىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگى بار. ءبىزدىڭ حالقىمىز تاريحىندا قولدانىستا بولعان لاتىن الىپبيىنە ورالعاندا ونىڭ قولايلىلىعىن, ءتىلىمىزدىڭ اۋەزدىلىگىنە, ىشكى يىرىمىنە, ساپاسىنا كەرى اسەر ەتپەۋ جاعىن عالىمدار مەن ءتىل ماماندارى جان-جاقتى ويلاستىرىپ جاتىر.
دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى ماجىلىستە وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى كەنجەعالي بيماعانبەتوۆ لاتىن قارپىنە قايتا ورالۋ ۋاقىت تالابى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. مۇنان كەيىن ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى پراكتيكالىق لينگۆيستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلجانات ءجۇرسىنالينا قازاق ءتىلىنىڭ جازۋ تاريحىنا شولۋ جاساي وتىرىپ, قازىر عالىمدار مەن ءتىل ماماندارى اراسىندا تالدانىپ, ازىرلەنىپ جاتقان لاتىن الىپبيىنە بايلانىستى ءوزىنىڭ پىكىرىن ءبىلدىردى. عالىم جاس ۇرپاقتىڭ ءتىلدى مەڭگەرۋىنە لاتىن ءالىپبيى ەشقانداي قيىندىق, كەدەرگى كەلتىرمەيتىنىن اشىپ ايتتى. سونىمەن قاتار ء«تىلدارىن» وبلىستىق تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ وقىتۋشىسى اينۇر نۇربەكوۆا ءوزى ءتىل ۇيرەتىپ جۇرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ جاڭادان ۇسىنىلعان لاتىن الىپبيىنە ايتقان پىكىرلەرىنەن قىزىقتى مىسالدار كەلتىردى. «دۋسلىق» تاتار-باشقۇرت ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى, ء«تىلدارىن» وبلىستىق تىلدەردى ۇيرەتۋ ورتالىعىنىڭ تاتار ءتىلى بويىنشا وقىتۋشىسى ريناد بەكتەمىروۆ, تۇرىك ءتىلىنىڭ وقىتۋشىسى ءزۇلفيا شيميشيلوۆا تۇركىتىلدەس قازاق پەن تاتار, تۇرىك تىلدەرىنىڭ فونەتيكاسىنداعى جانە جالپى تاريحىنداعى ۇقساس, تاعدىرلاس ساتتەردى اڭگىمەلەدى.
– ء«تىلدارىن» تىلدەردى ۇيرەتۋ ورتالىعىنا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن كەلەتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بارلىعى دا جاڭا ۇسىنىلىپ جاتقان لاتىن ءالىپبيى تۋرالى سۇرايدى, ونى قاداعالاپ وتىراتىندارىن بىلەمىز. ولاردىڭ پىكىرىنشە, لاتىن ءالىپبيى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ەشقانداي قيىندىق كەلتىرمەيدى, ويتكەنى قارىپتەرگە جۇرتتىڭ بارلىعىنىڭ دا كوزى قانىق. لاتىن قارپى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ادىمىن العا باستىرماسا, كەرى كەتىرمەيدى, – دەدى وتىرىستى قورىتىندىلاعان ء«تىلدارىن» تىلدەردى ۇيرەتۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى گۇلنار تالاپوۆا.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي