ەلەكتر ەنەرگياسىن دامىتۋدا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟

جيىن بارىسىندا كومپانيا باسشىسى ەلباسى جولداۋىندا ءبىرىنشى باسىمدىق رەتىندە ەكونوميكانىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋىن جەدەلدەتۋ ماسەلەسى كورسەتىلگەنىن اتاپ ءوتىپ, بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەلەرگە توقتالدى.

جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ ارتادى

ەكونوميكانىڭ جاڭعىرۋى مەن دامۋىنا جوعارى تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ اسەرى مول ەكەنى بەلگىلى. وسى رەتتە ب. قاجيەۆ ەكونوميكا مەن تەحنيكاداعى وزگەرىستەردىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن ايتتى. «البەتتە, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ ساپاسىنا تالاپ كۇشەيەدى. جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىستىڭ دە ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاۋەلدىلىگى ارتادى. ەكىنشىدەن, اكتسيونەرلەر, زاڭ شىعارۋشىلار, رەتتەۋشى ورگاندار, ەكولوگيالىق جانە قوعامدىق ۇيىمدار ەنەرگەتيكالىق كومپانيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىنە تالاپتاردى كۇشەيتەدى. مىسالى, ينۆەستورلاردىڭ مۇددەلەرى قورعالىپ, وپەراتسيالىق شىعىنداردى تومەندەتۋ تالاپ ەتىلۋى مۇمكىن. ۇشىنشىدەن, ەنەرگەتيكالىق نىسانداردىڭ ەكولوگيالىق جانە وندىرىستىك قاۋىپسىزدىگىنە دەگەن تالاپ تا ارتادى», دەدى ب. قاجيەۆ.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ارتۋى ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيە قۇرىلىمىن كۇردەلەندىرە تۇسەدى. سول سەبەپتى كومپانيا اتقاراتىن بىرنەشە مىندەتتەر ايقىندالعان. سولاردىڭ ءبىرى – كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارى كوبەيگەن جاعدايدا ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ جۇمىس سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ. «جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋ – الەمدىك ترەند. قازاقستان دا سوعان قاراي اياق باسىپ, بىرنەشە جۇمىستار اتقاردى. اتاپ ايتقاندا, «جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قولداۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, العاشقى كۇن جانە جەل ەلەكتر ستانسالارى سالىندى», دەي كەلە KEGOC كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى 2020 جىلعا دەيىن اتالعان كورسەتكىشتى 3 پايىزعا, 2030 جىلعا دەيىن 10 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعانىن ايتتى.

دەگەنمەن, قازاقستاندا ەلەكتر جۇيەسىنە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن كىرىكتىرۋدىڭ بىرنەشە پروبلەمالارى بار. بىرىنشىدەن, بىزدە كومىر ەلەكتر ستانسالارىنىڭ سانى كوپ. ونىڭ مۇمكىندىكتەرى ەلەكتر جۇيەسىندەگى قۋاتتىلىق بالانسىن ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز. ال ەلەكتر جەلىسىن تاراتۋ مەن تۇتىنۋ دەڭگەيى سايكەس بولماسا, ەلەكتر قۋاتىنىڭ بالانسى بۇزىلادى. ەكىنشىدەن, ەل اۋماعى بويىنشا ەنەرگيا رەسۋرستارىن بولۋدە بىركەلكىلىك جوق. ياعني, ەلەكتر ەنەرگياسى باستاپقى نۇكتەدەن تۇتىنۋشىعا جەتۋ ءۇشىن وتكىزۋ قابىلەتى شەكتەۋلى ۇزىن جەلىلەر ارقىلى وتەدى. ب.قاجيەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلگەن. «الدىمەن, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە قويىلاتىن تەحنيكالىق تالاپتاردى ناقتىلاۋ كەرەك. ەنەرگيا جۇيەسىنە كۇن نەمەسە جەل ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ەسكىرگەن تيپتەرىن ەنگىزۋدەن دە اۋلاق بولعان ءجون. KEGOC اتالعان ەلەكتر ستانسالارىنا قويىلاتىن تەحنيكالىق شارتتاردى جاساۋ بارىسىندا وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرەدى جانە الەمدىك تالاپتار بويىنشا جەتىلدىرە بەرەتىن بولادى», دەدى ول. ال وڭتۇستىك قازاقستانداعى ەنەرگيا تاپشىلىعى, نەگىزگى ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋ وبەكتىلەرىنىڭ سولتۇستىكتە ورنالاسقانى, بۇرىن شقو-نىڭ ءالسىز جەلىگە قوسىلعانى ءبىرشاما قيىندىق تۋدىرعانى بەلگىلى. بىراق, بىلتىرعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قۇنى 53 ملرد تەڭگە تۇراتىن «ەكىباستۇز-سەمەي-وسكەمەن» تاسىمالداۋ جەلىسى ىسكە قوسىلعانى بەلگىلى. بۇعان قوسا جالپى ۇزىندىعى 900 شاقىرىمعا سوزىلاتىن «سەمەي -اقتوعاي - تالدىقورعان – الما» جوباسىنىڭ 500 شاقىرىمى مەرىزىمەن بۇرىن اياقتالىپ, قولدانىسقا دايىن تۇر. بۇل جوبا 2018 جىلى تولىعىمەن اياقتالىپ, اتالعان پروبلەمالار جويىلادى دەپ كۇتىلۋدە.

ەلەكتر ەنەرگياسى ساپاسى قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى

قازىرگى تاڭدا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزى كۇننەن كۇنگە ارتىپ كەلەدى. ب. قاجيەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى ءداستۇرلى ەلەكتر ەنەرگياسىنا قاراعاندا كەي جاعدايدا ساپا كورسەتكىشتەرىن تومەندەتۋى مۇمكىن. «بۇل ەلەكتر ەنەرگياسى ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسىنە وزگەرىستەر كەرەك ەكەنىن كورسەتەدى», دەي كەلە KEGOC باسشىسى ەلباسى جولداۋىندا مەملەكەت ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى قولدانۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتىلعانىن دا اتاپ ءوتتى. «مىسال رەتىندە زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن Smart Grid جۇيەسىن اتاۋعا بولادى. ول ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى», دەيدى ب. قاجيەۆ. اتالعان جۇيەنى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن KEGOC كومپانياسى تەك تەحنولوگيالىق جاعىن ەمەس, قاجەتتى شىعىنداردى دا ەسەپتەپ, تۇجىرىمداماعا قوسپاق.

ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە كومپانيا جوبالارىندا ينتەللەكتۋالدى ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ ەلەمەنتتەرى قوسىلعان. مىسالى, ۇلتتىق ەلەكتر جۇيەسىنە رەلەلىك قورعانىستىڭ ميكروپروتسەسسورلىق قۇرىلعىسى, SCADA ديسپەتچەرلىك باسقارۋ جۇيەسى, كوممەرتسيالىق ەسەپ جۇيەسى, باسقارىلاتىن تۇيىقتاۋىش رەاكتورلار قولدانىلادى.

بيزنەستى ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا

 باسقارما توراعاسى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق-قا كىرەتىن باسقا دا كومپانيالار سياقتى KEGOC تا بيزنەستى ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جاتقانىن ايتتى. كومپانيا 4 ساتىدان تۇراتىن باعدارلامانىڭ ۇشەۋىن ءساتتى اياقتاعان. «بيزنەستى ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلامىسنىڭ العاشقى ساتىلارىندا ءبىز بارلىق بيزنەس پروتسەستەرگە قايتادان ينجينيرينگ جۇرگىزىپ, جاڭا ۇيىمداستىرۋ قۇرىلىمىن جاسادىق. سونىڭ ناتيجەسىندە باسقارۋدىڭ بىرنەشە ساتىسى قىسقاردى. مىسالى, باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەكىلدى قىزمەتتەر الىنىپ تاستالدى. فيليالداردا ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى, باس ەسەپشىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمى دا قازىر جوق», دەدى ب.قاجيەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر كومپانيا 23 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە «قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ» جوباسى دا بار. ولاردىڭ بارلىعى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلسا, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ساپاسىندا عانا ەمەس, حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگىندە دە وڭ وزگەرىستەر بولاتىنى انىق.

گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى, 

«ەگەمەن قازاقستان»