بۇگىندە ەلىمىزدىڭ شەكارا شەبىنە جاقىن جاتقان ايماقتارىنا ەل قوندىرۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالدى
ءبىر كەزدەرى سارىارقانىڭ سايىن دالاسىنداعى اقسەلەۋىنىڭ جەلمەن جەلبىرەگەن باسىنداعى ۇكىسىنىڭ ءوزى وزگەشە تەربەلىپ, سىبدىرى دا وزگەشە ءۇن قاتاتىنداي كورىنەتىن. ات توبەلىندەي قازاقتىڭ ءۇنى قۇمىعا شىعاتىن سول زاماندا, ءتىلى اششى ءبىر اعامىز «كۇلسەڭ دە ورىسشا كۇل» دەيتىن. ۇلى كوشتىڭ بەتى ارقاعا اۋعالى استانا كادىمگىدەي قازاقىلاندى. قوستانايدان قىدىرىپ كەلگەن تۋىستار قوعامدىق كولىككە وتىرا قالسا جۇرگىزۋشى مەن كوندۋكتوردىڭ قازاقشا ايالدامالاردى حابارلاعانىنا رازى بولىپ, ەلوردامىز اجەپتاۋىر قازاقىلانىپتى, قايدا بارساڭ دا قازاقشا سويلەگەن ادامدار, ءبىزدىڭ قوستاناي ءالى سول ءباز باياعى قالپى, دۇكەنى دە, اۆتوبۋسى دا, شاشتارازى مەن اۋرۋحاناسىنداعىلارى دا ءشۇلدىر-ءشۇلدىر ورىسشا دەپ قىنجىلىپ جاتادى.
ءيا, ءبىر قوستاناي ەمەس, ەلىمىزدىڭ سوزىلا جاتقان سولتۇستىگى مەن قارلى شىڭدى شىعىسى, جايىقتىڭ بويىنداعى جايلى قونىستار دا قازاقىلانا الماي جاتىر. كەزىندە ءستولىپيننىڭ ساياساتىمەن قاراشەكپەندەر كەلىپ نۋلى دا سۋلى جەرلەردى باۋىرلارىنا باسىپ, جەر يەسى ىعىسسا, ەندى وزگەلەر ىعىستىرماي-اق بوس قالىپ جاتىر قايران جەر. بار دا سۋىنا باس قوي, نۋىنا مالىڭدى جايىپ, بالا-شاعاڭدى جەتكىزىپ, ادام اياعىنىڭ ءىزىن اڭساپ جاتقان جەرلەرگە يەلىك ەت. بۇل بۇگىنگى قازاقتىڭ كەلەر ۇرپاق الدىنداعى بورىشى. قوستانايلىق تولەن رامازان ۇلى اتتى ازامات الەۋمەتتىك جەلىدە بىلاي دەپ ءۇن قاتىپتى.
«اتا-بابادان مۇرا بولعان جەرگە يە بولۋ ءۇشىن ءار قازاق ءبىر ءبىرىن باۋىرىنداي كورۋى ءتيىس... اۋىلعا ورالعاندا تۇيگەنىم, «جەردى بوتەنگە بەرمەيمىز!» دەيمىز. بوتەنگە (شەتەلدىكتەرگە) بەرمەس ءۇشىن قانداي ايلا جاساۋ كەرەك؟ تەك ايعايعا باسۋ جەردى امان الىپ قالۋدىڭ امالى ەمەس ەكەن. ەلىمىزدىڭ شۇرايلى, قۇنارلى اۋماقتارىنا اۋىلدا تۇرعىسى كەلەتىن قالالىق باۋىرلارىمىزدى تارتىپ, شەتەلدەن ورالعان قانداستارىمىزدى قونىستاندىرۋ ءۇشىن قارەكەت ەتۋ قاجەت. ولاردىڭ جالتاقتاماي, بىردەن ءوز قولدارى ءوز اۋىزدارىنا تەزىرەك جەتۋى ءۇشىن «اسار سالتىمەن» تەحنيكا جانە اگرەگاتتار الۋىنا كومەكتەسۋىمىز كەرەك. ءتىپتى ۇيلەر سالىپ, سول جەردە كاسىپ يگەرىپ كەتۋىنە جاعداي تۋعىزساق. كەلگەن باۋىرلارىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا ارقايسىسى جۇزدەگەن گەكتار شابىندىق, جايىلىم, ەگىستىك جەر سۇراسىن. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر جەر بەرسىن. بۇگىندە اۋىل قازاعى قالالىقتاردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە, ال قالا قازاعى بولسا اۋىل قازاعىنىڭ قورعاۋشىسى, قامقورشىسى بولۋى ءتيىس. قازاق «كوپ تۇكىرسە – كول» دەگەندى بەكەردەن ەمەس, سول كوپتىڭ شاراپاتىنىڭ ارقاسىندا قوماقتى قاراجات جينالعانىن كورگەننەن كەيىن ايتقان. بىراق قاراجات جيناۋدىڭ ناقتى شارتى بولۋى ءتيىس. جينالعان اقشا ءار تيىنىنا دەيىن قايدان ءتۇستى, كىم اۋداردى, قانشا قوستى, جينالعان اقشاعا نە الىنعانى, قايدا جۇمسالعانى اشىق, كورىپ وتىراتىن جاعدايدا ءجۇرۋى ءتيىس. سوندا اۋىلعا كوشىپ كەلگەن ازاماتتار وتىن-سۋى ءۇشىن, مالىنىڭ جەم-ءشوبى ءۇشىن الاڭداماي ەرتەڭگى كۇنىنە سەنىمدى بولار ەدى. اۋىلعا قونىستانۋشىلاردىڭ قولداۋشىلارى مەن قورعاۋشىلارى, تىرەگى قالالىقتار بولار ەدى. قازاق بۇندايدا «اعاسى باردىڭ جاعاسى بار, ءىنىسى باردىڭ تىنىسى بار» دەمەيتىن بە ەدى؟ اۋىلداعى اعايىننىڭ بالاسى وقۋعا تۇسسە, ولاردىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋى قالاداعى اعايىن-باۋىرلاردىڭ قاراۋىندا بولماس پا ەدى؟ بۇنى مەن تۋىستىق دەڭگەيدە ەمەس, ۇلتتىق دەڭگەيدە ايتىپ وتىرمىن. ء«ار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» دەگەن عوي. وزگەسى بوس ءسوز, جاي پوپۋليزم بولىپ قالادى ەكەن», دەپ قالا قازاقتارىنىڭ ەلدىڭ ەرتەڭىنە ۇلەس قوسۋىن, ىرگەمىزدى بەكىتىپ, شەكارا شەبىن نىقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتادى.
شەكاراعا جاقىن جەرلەرگە ەل قوندىرۋ, تۋسىراپ جاتقان قۇيقالى ءوڭىردىڭ بايلىعىن حالىقتىڭ كادەسىنە جاراتۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدا عانا ەمەس, الەۋمەتتىك ءارى ساياسي ءمانى بار, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەر ەتەتىن اۋقىمدى ماسەلە. بۇگىندە ەش جاسىراتىنى جوق, بالا سانىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى مەكتەپتەردىڭ جابىلۋى جيىلەدى. ونسىز دا ول ايماقتاردا قازاق مەكتەپتەرى جوقتىڭ قاسى, ال بار دەگەندەرى بالا كەمدىگىنەن جابىلۋدا. بۇل بولاشاقتا شەكارالىق ايماقتارداعى انا ءتىلىمىزدىڭ ونسىز دا مۇشكىل ءحالىن ودان سايىن قيىنداتا تۇسەدى.
انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»