لاتىن گرافيكاسى مەن اعىلشىن ءتىلىنىڭ الەم وركەنيەتىندەگى ورنى

بۇل كۇندە لاتىن ءالىپبيى ەۋ­روپا, ازيا, افريكا جانە امەريكا قۇر­لىق­تارىنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىنىڭ جازۋ جۇيەسىنە نەگىز بولىپ وتىر. بۇل جازۋ جۇيەسى, سونىمەن قاتار, ءارى قۇر­لىق, ءارى مەملەكەت بولىپ تابىلاتىن اۋستراليانىڭ, سونداي-اق الەم مۇحيت­تارىنداعى جاڭا زەلانديا, يندونەزيا, فيليپپين, يسلانديا سەكىلدى ارال-مەملەكەتتەردىڭ دە جازۋ ۇلگىسىنە اينالىپ كەتكەن.

ال «لاتىن گرافيكاسى الگىندەي الەم­دىك ۇستەمدىككە قالاي يە بولدى؟» دەگەن ساۋالعا كەلەر بولساق, ونىڭ جاۋابىن الىستان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى ولاي دەۋگە تولىق نەگىز بار.

بىرىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنىڭ تارا­لۋىنا, الدىمەن, ريم يمپەريا­سى­نىڭ تەز نىعايىپ, قانات جايۋى تۇرتكى بولدى. 

ەكىنشىدەن, حريستيان ءدىنىنىڭ تارالۋىمەن بايلانىستى بۇل جازۋ ۇل­گى­سى باتىس جانە سولتۇستىك ەۋروپا حالىق­تارىنىڭ بايىرعى رۋنيكالىق تاڭبا­لارىن تولىقتاي ىعىستىرىپ شىعاردى.

ۇشىنشىدەن, الەم تاريحىندا تەڭدەسى بولماعان بريتانيا يمپەرياسىنىڭ جەر بەتىنىڭ بەستەن بىرىنە ۇستەمدىك ەتۋى دە لاتىن گرافيكاسىنىڭ كەڭ تارالۋىنا تىكەلەي سەبەپ بولدى. 

تورتىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنىڭ امەريكا كونتينەنتتەرىنە تارالۋىنا بريتانيا يمپەرياسىمەن قاتار, رومان ءتىلدى فرانتسيا, يسپانيا, پورتۋگاليا مەم­لەكەتتەرىنىڭ ىقپالى دا از بولعان جوق. 

بەسىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنىڭ پلانەتا بەتىنە جاپپاي تارالۋىنا حح عاسىردىڭ 50-60 جىلدارىندا, الدىمەن اقش-تا, سودان سوڭ ۇلىبريتانيا مەن فرانتسيادا ءورىس العان كومپيۋتەر تەحنولوگيالارىنىڭ جىلدام دامۋى مەن سول تەحنولوگيالاردىڭ نەگىزىندە, الدىمەن اقش-تا وركەن جايىپ, سودان سوڭ, وتە قىسقا ۋاقىت ىشىندە كۇللى الەمدى وراپ العان ينتەرنەت بايلانىس تەحنولوگيالارى دا سەبەپ بولدى. 

التىنشىدان, كۇللى عالامدى شارپىعان جاھاندانۋ ۇدەرىسى اعىلشىن ءتىلى مەن لاتىن گرافيكاسىنىڭ كوك­جيە­گىن بۇرىنعىدان بەتەر كەڭەيتىپ جىبەردى. ويتكەنى بۇگىنگى زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالىق يدەيالاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ اعىلشىن ءتىلدى الەمنەن باستاۋ الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس.

سوسىن, لاتىن گرافيكاسى تۇركى الەمىن دە اينالىپ وتكەن جوق. الدىمەن, بۇل جازۋ جۇيەسىن ءبىرىنشى بولىپ 1928 جى­لى تۇركيا مەملەكەتى قابىلداسا, 1991 جىلدان كەيىن بۇل گرافيكاعا ەگەمەن ازەربايجان, تۇرىكمەنستان جانە وز­­بەك­ستان مەملەكەتتەرى دە وتكەن بولاتىن. 

ءبىزدىڭ ەلىمىزدە لاتىن الىپبيىنە قايتا ورالۋ تۋرالى قوعامدىق كوزقاراس 1994 جىلى كوتەرىلگەن بولاتىن. سودان بەرمەن قاراي, بۇل كوكەيكەستى باستاما ونداعان دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا ارقاۋ بولدى جانە بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلاۋ بارىسىندا تۇيىندەلگەن پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ءاردايىم اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانىپ وتىردى. سوسىن, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى الگى باستاماعا قولداۋ ءبىلدىردى.

دەمەك, وسى ۋاقىتقا دەيىن تىلگە تيەك بولىپ كەلگەن كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءپىسۋى ابدەن جەتتى جانە, ەڭ باستىسى, ءبىزدىڭ قوعام لاتىن گرافيكاسىنا دەگەن زاماناۋي بەتبۇرىسقا ەشبىر اسىعىسسىز ءارى تياناقتى دايىندالىپ الدى.  وسىنىڭ ناتيجەسىندە, يلەۋى ابدەن قانعان قوعامدىق پىكىردى ەسكەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا ءوتۋى تۋرالى ناقتى پايىمىن 2012 جىلى «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى: قالىپتاسقان مەم­لە­كەت­تىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋىندا العا تارتقان بولاتىن.

ەندى مىنە, اراعا بەس جىل سالىپ, ەلباسى 2017 جىلعى جول­داۋ­ىندا قا­زاق­ستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعى­رۋىنىڭ باستالعانىن جاريالادى جانە تەك جاريالاپ قانا قويماي, سول جول­داۋدى ىسكە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىك­تەرىن ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى مەن بۋ­رابايدا «حابار» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا تۇبەگەيلى ايقىنداپ, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭمەن ءوتۋ جولدارىن ءبىرجولاتا تۇيىندەپ بەردى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ بۇل تياناقتى ۇستانىمى كۇللى حالقىمىزدىڭ كوكەيىنەن شىعىپ, قوعام تاراپىنان جاپپاي قولداۋ تاپتى. 

سوسىن مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋى تۋرالى پرەزيدەنت باستاماسى جۋىردا پارلامەنتتە حالىق قالاۋلىلارى مەن بەلگىلى ساياساتكەرلەر, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, عالىمدار, ساراپشىلار, ءتىل ماماندارى, قوعامدىق ۇيىم مۇشەلەرى جانە جاڭا ءالىپبيدىڭ جوباسىن ازىرلەگەن ماماندار توبىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى ءالىپبيىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» پارلامەنتتىك تىڭداۋدا دا جان-جاقتى قولداۋ تاپتى. 

ءدال وسى تۇستا جوعارىدا اتالعان باعدارلامالىق ماقالاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا ءوتۋىن ەلىمىزدىڭ رۋحاني دامۋ جولىنداعى تاريحي بەتبۇرىس ەكەنىنە عانا نازار اۋدارىپ قويماي, ەلباسىنىڭ اعىلشىن تىلىنە دە ەرەكشە ءمان بەرگەنىن اتاپ ءوتۋدىڭ ءجونى بار. سەبەبى, لاتىن گرافيكاسىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسىنىڭ ورفوەپيالىق رەسۋرستارى مەن مۇمكىندىكتەرى وتە مول, سوندىقتان دا ول رەسۋرستار مەن مۇمكىندىكتەردى بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان قازاق/لاتىن نۇسقاسىن قالىپتاستىرۋدا جەتە پايدالانۋ قاجەت. بۇل پىكىردى مەن قازاق جانە اعىلشىن ءتىلىنىڭ كاسىبي مامانى عانا ەمەس, سول تىلدەردە سوڭعى 50 جىل بويى, وقىپ, جازىپ, تىڭداپ, سونداي-اق لەكتسيا وقىپ جۇرەن ۇستاز عانا ەمەس, سونىمەن قاتار عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىما كۇندەلىكتى پايدالانىپ جۇرگەن, سونداي-اق قازاق جانە اعىل­شىن تىلدەرىنىڭ گرامماتيكالىق, فونە­تيكالىق, ورفوگرافيالىق زاڭ­دى­لىق­تارى مەن ورفوەپيالىق مۇمكىن­دىكتەرىن بىلەتىن جانە ولاردى ساراپتاپ, سالىس­تىرا الاتىن لينگۆيست عالىم رەتىندە ايتىپ وتىرمىن. بۇل بىرىنشىدەن.

ەكىنشىدەن, ەلباسىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىن قالىپتاستىرۋدا دياكريتيكالىق بەلگىلەردەن اۋلاق بولۋدى ەسكەرتۋى وتە ورىندى. ويتكەنى لاتىن گرافيكاسىن ءوز جازۋ جۇيەلەرىنە ىرگەتاس ەتىپ وتىرعان رومان توبىنداعى فرانتسۋز, يسپان, پورتۋگال تىلدەرى مەن گەرمان توبىنا كىرەتىن باتىس جانە شىعىس گەرمان جانە سكانديناۆيا تىلدەرىندە, سونداي-اق كەيبىر سلاۆيان تىلدەرىندە لاتىن تاڭبالارىنىڭ استى-ۇستىنە قويىلاتىن دياكريتيكالىق بەلگىلەر شاش-ەتەكتەن, ال اعىلشىن گرافيكاسىندا ولار جوقتىڭ قاسى. ءتىپتى اعىلشىن ءتىلدى Word فورماتىنداعى كومپيۋتەردىڭ كلاۆياتۋراسىندا دياكريتيكالىق بەلگىلەر جاپسىرىلعان تاڭبالار اتىمەن جوق, ياعني ارىپتەر تاپ-تازا ورنالاسقان.

ۇشىنشىدەن, وسى تۇستا باسىن اشىپ الاتىن جانە ءبىر تۇيتكىل بار. ول اعىلشىن ءتىلىنىڭ Word فورماتتى كومپيۋتەر كلاۆياتۋرالارىنداعى اپوس­تروفقا (’) قاتىستى. سەبەبى اپوستروف­تى دياكريتيكالىق بەلگى دەۋگە مۇلدە بولمايدى, ويتكەنى ول – اعىل­شىن تىلىندەگى تاۋەلدىك جالعاۋى­نىڭ نەمەسە كەيبىر سوزدەردىڭ قىس­قارىپ قالاتىن ارىپتەرىنىڭ ورنىنا قولدانىلاتىن, سونداي-اق كلاۆياتۋرا بەتىندە قولجەتىمدى جەردە جەكە ورنالاسقان تولىققاندى تاڭبا. سوندىقتان دا بۇل تاڭبانى (’) 1928 جىلى قازاقتىڭ تۇڭعىش ديپلوماتى ءنازىر تورەقۇلوۆ ءوزى ۇسىنعان قازاق/لاتىن ءالىپبيىنىڭ نۇسقاسىندا جۋان داۋىستى [ا], [و], [ۇ] دىبىستارىنىڭ جىڭىشكە سىڭارلارى رەتىندە, ياعني اا, وو, ۇۇ ارىپتەرىنىڭ ء[ا], ء[و], ء[ۇ] بولىپ دىبىستالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ەڭ ىڭعايلى تەتىك رەتىندە قولدانعان بولاتىن. سوندىقتان الگى تاڭبا (’) قازاق/لاتىن ءالىپبيىنىڭ ستاندارت نۇسقاسىنا قابىلدانار بولسا, ءالىم, ءازازىل, ءوندىرىس, ولكە, ۇنەمشىل, ۇندەستىك دەگەن سوز­دەردىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى سيپاتى پارلامەنتكە ۇسىنىلعان نۇسقاداعىداي, Aelim, aezaezil; oendiris, oelke; uenemshil, uendestik ەمەس, A’lim, a’za’zil, o’ndiris, u’nemshil, u’ndestik بولىپ تاڭبالانار ەدى.

تورتىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنىڭ بريتاندىق نۇسقاسى 2500 جىلدىق تاريحى بار لاتىن ءالىپبيىنىڭ ەڭ جەتىلدىرىلگەن ۇلگىسى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون جانە وسى ۇلگىگە نەگىزدەلگەن زاماناۋي كومپيۋتەرلەردىڭ تۇتىنۋشىلارعا كلاۆياتۋرا اۋماعىمەن عانا شەكتەلۋگە تولىق مۇمكىندىك بەرەتىنىن ەسكەرگەن ابزال. سوسىن, بۇل تۇرعىدان كەلگەندە لاتىن ءالىپبيىنىڭ اعىلشىن گرافيكاسىنداعى نۇسقاسى پرەزيدەنت نازار اۋدارىپ وتىرعان ۇستانىمعا دا تولىق سايكەس كەلەدى.

بەسىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىندا بار بولعانى 26 ءارىپ بار جانە ولاردىڭ 6-ى داۋىستى دىبىستاردىڭ, ال قالعان 20-سى داۋىسسىز دىبىستاردىڭ تاڭبالارى. سولاي بولا تۇرعانمەن, بۇگىنگى تاڭدا, الەمنىڭ جۇزدەگەن تىلدەرىنەن ەنگەن كىرمە سوزدەردى قوسا ەسەپتەگەندە 1,5 ميلليون سوزدىك قورى بار جاھانداعى ەڭ باي ءتىل سانالاتىن اعىلشىن تىلىندە 44 دىبىس بار. ويتكەنى لاتىن ءالىپبيىنىڭ اعىلشىنشا نۇسقاسىنداعى ارىپتەر ءسوز ىشىندە تۇرعان ورنىنا قاراي, تۇرلىشە دىبىستالادى. كەيدە جەكەلەگەن داۋىسسىز دىبىستاردى تاڭبالاۋ ءۇشىن ەكى ارىپتەن تۇراتىن ديگراف نەمەسە ءۇش ارىپتەن تۇراتىن تريگراف قولدانىلادى. سوندىقتان دا, اعىلشىن گرافيكاسىنىڭ ورفوەپيالىق رەسۋرستارىن شەگىنە جەتكىزە پايدالانا بىلسەك, ولار قازاق ءتىلىنىڭ ءتول دىبىس­تارىن عانا ەمەس, وسى ۋاقىتقا دەيىن الەم وركەنيەتىنەن قازاق تىلىنە ەنىپ, سوزدىك­تەرىمىزدە تىركەلگەن نەمەسە بولا­شاقتا تىركەلەتىن تەرميندەر مەن نەولو­گيزمدەردىڭ قۇرامىنداعى دىبىستار­دى دا بۇلجىتپاي, ءدال تاڭبالاۋعا قاۋقارلى.

التىنشىدان, بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا اعىلشىن ءتىلى بۇۇ-نىڭ رەسمي تىلدەرىنىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى, ويتكەنى اتالمىش الپاۋىت حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ەڭ نەگىزگى جۇمىس ءتىلى دە وسى اعىلشىن ءتىلى. 

جەتىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن اعىلشىن ءتىلى وزىق عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, زاماناۋي يننوۆاتسيالار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ, حالىقارالىق كولىك پەن لوگيس­تيكانىڭ, حالىقارالىق بانكتەر مەن قارجى جۇيەلەرىنىڭ, حالىق­ارا­لىق زاڭدار مەن كونۆەنتسيالار جۇيە­سىنىڭ, ميلليونداعان حالىق­ارالىق تەرميندەردىڭ, سونداي-اق مەملەكەت ليدەرلەرى قاتىناساتىن ءارتۇرلى حا­لىق­ارالىق سامميتتەردىڭ جانە ەڭ باستىسى ينتەرنەت پەن اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيا تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەلگەن ميللياردتاعان تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىستارىن ساناۋلى سەكۋندتاردا قاناعاتتاندىراتىن Google, Yahoo cەكىلدى زاماناۋي ىزدەۋ جۇيەلەرىنىڭ دە, سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭداعى وليمپ باسىندا تۇرعان تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دا ىرگەتاسى. 

سەگىزىنشىدەن, لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ – بۇگىنگى تاڭدا بىزدەردە قول­دانىستا جۇرگەن ءۇش دەڭگەيلى, سون­دىقتان دا جىپىرلاعان تاڭبالارىمەن جاناردى شارشاتاتىن كومپيۋتەر كلاۆياتۋراسىنان ءبىر دەڭگەيلى تازا كلاۆياتۋراعا كوشۋدىڭ ەڭ توتە جولى. 

ءسوز سوڭىندا ارنايى جۇمىس توبى­نىڭ پارلامەنت تىڭداۋىنا ۇسى­نىپ, تالقىعا تۇسكەن جانە اقپارات قۇرال­دارىندا جاريالانعان قازاق/لاتىن ءالىپ­بيىنىڭ جوباسىنا قاتىستى جەكە پى­كى­رىمىزدى بىلدىرە كەتسەك ارتىق بولماس.

بىرىنشىدەن, رەسمي جۇمىس توبىنىڭ قازاق ءتىلى ءۇشىن لاتىن ءالىپبيىنىڭ 25 تاڭباسى دا جەتكىلىكتى دەپ, كلاۆياتۋرادا تۇرعان ح تاڭباسىن ەسەپتەن شىعارىپ تاستاعاندارىمەن كەلىسۋگە بولمايدى. سەبەبى ح تاڭباسى تەك قانا ءارىپ ەمەس, ول – ماتەماتيكا, فيزيكا جانە حيميا سالاسىندا وتە ءجيى قولدانىلاتىن Y, Z سەكىلدى وتە ماڭىزدى حالىقارالىق تاڭبالاردىڭ ءبىرى. سوسىن ح تاڭ­باسىنىڭ اريفمەتيكاداعى كوبەيتۋ نەمەسە بەلگىسىزدىك بەلگىسى ەكەنىن جانە لاتىن ساناۋ جۇيەسىندەگى وندىقتى بىلدىرەتىن ءارى كۇللى الەم قولداناتىن تاڭبا ەكەنىن قالايشا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولادى؟ ولاي بولا قالسا IX, X, XXI عاسىر دەگەن ساناۋ جۇيەلەرى قولدانىستان قوسا الاستاتىلا ما؟ سوسىن حە تاڭباسىنىڭ مەندەلەەۆ تاب­لي­تساسىنداعى 54-ەلەمەنت – كسە­نوندى بىلدىرەتىن سيمۆول ەكەنىن دە ۇمىتپاعان ءجون. جانە ءبىر دايەك – مىناۋ: X تاڭباسى قازاقستاننىڭ تاريحىندا التىن ارىپپەن جازىلاتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اتاۋىندا تۇرعانىن ەش ۋاقىتتا ەستەن شىعارۋعا بولمايدى.

ەكىنشىدەن, اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان قازاق/لاتىن ءالىپبيىنىڭ جوباسىنداعى ء[ا], ء[و], ء[ۇ], [ڭ], [ع], [چ], [ش], [ج] دىبىستارىن تاڭبالايتىن ae, oe, ue, ng, gh, ch, sh, zh سەكىلدى (ىشىندە كوزگە قوراشتاۋ كورىنەتىنى دە بار) 8 ديگرافتان بولەك ءۇش تاڭبادان قۇرالىپ, ءبىر عانا دىبىس بەرەتىن sch سىندى تريگرافتى دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. ويتكەنى بۇگىنگى تىلىمىزدە جۇرگەن اششى, تۇششى, كەششە دەگەن سوزدەردە كەزدەسەتىن [شش] دىبىسىن sh ديگرافىن ەكى قايتارا قوساقتاپ, ashshy, tushshy, keshshe تۇرىندە ءتورت ارىپپەن تاڭبالاۋدان گورى اعىلشىن/لاتىن گرافيكاسىنىڭ رەسۋرسى بولىپ تابىلاتىن sch تريگرافىن قولدانىپ, aschy, tuschy, kesche تۇرىندە, ياعني ءۇش ارىپپەن تاڭبالاۋ الدەقايدا ۇنەمدى. دەمەك, بۇل رەسۋرستىڭ دا رەسمي جۇمىس توبىنىڭ نازارىندا بولعانى ءلازىم.

ۇشىنشىدەن, اعىلشىن گرافي­كا­سىنداعى Y تاڭباسىنىڭ قازاق/لاتىن نۇسقاسىندا ىى ءارىپى مەن [ى] دى­بىسىنىڭ بالاماسى رەتىندە ۇسىنىل­ۋىن تولىق قولداي وتىرىپ, سول تاڭ­بانىڭ, سونىمەن قاتار داۋىستى دىبىستاردىڭ الدى-ارتىندا [ي] بولىپ وقىلاتىنىنا نازار اۋدارساق, بۇل رەسۋرستى دا پايدالانۋعا بولاتىنىنا كوز جەتەدى. مىسالى, يالتا/Yalta; يادرو/yadro; ياعني/yaghnj; ياساۋي/Yasawj, ياپىر­ماۋ /yapyrmaw نەمەسە قوي/qoy; توي/toy; تاي/tay; بوي/boy; جوي/zhoy سەكىلدى مىسالدار پىكىرىمىزدىڭ دالەلدى ەكەنىن بايقاتادى.

تورتىنشىدەن, اعىلشىن/لاتىن گرافيكاسىندا [f] دىبىسى Ff تاڭبا­سىمەن دە, PH (ph) ديگرافىمەن دە تاڭبالانادى. الايدا PH (ph) ديگرافى, نەگىزىنەن, اعىلشىن تىلىنە گرەك تىلى­نەن ەنگەن philosophy/فيلوسوفيا, phe­nomen/فەنومەن سەكىلدى سوزدەردى تاڭ­بالاۋ ءۇشىن قولدانىلادى. بۇل ءۇردىستى بىزدەر ساقتايمىز با, جوق پا, بۇل جاعىن اقىلداسا وتىرىپ شەشۋ كەرەك.

بەسىنشىدەن, ءوز تىلىمىزدەگى [ۋ] دەگەن دىبىس اعىلشىن گرافيكاسىندا OO (oo) ديگرافىمەن تاڭبالانادى. مى­سالى, taboo (تابۋ); tattoo (دەنە اشەكەيى) دەگەن سوزدەر سونىڭ دالەلى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, قازاقتىڭ [ۋ] دىبىسىن Ww تاڭباسىمەن قاتار, OO(oo) ديگرافىمەن دە تاڭبالاۋعا بولاتىنىن نازاردا ۇستاعان ارتىق بولماس. التىنشىدان, اعىلشىن/لاتىن گرافيكاسىنىڭ جانە ءبىر رەسۋرسىن, اتاپ ايتقاندا, ew ديگرافىنىڭ [يۋ] بولىپ دىبىستالاتىنىن ەسكەرسەك, نيۋ يورك قالاسىنىڭ اعىلشىنشا اتاۋىن قازاق/لاتىن گرافيكاسىندا دا ەشبىر وزگەرىسسىز New York كۇيىندە قالدىرا بەرۋگە دە بولاتىنى كورىنىپ تۇر.

جەتىنشىدەن, قازاق تىلىنە ءتان سينگارمونيزم زاڭدىلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بۇگىنگى تاڭدا قولدانىستا جۇرگەن امەڭگەر, ولەڭ, وتكەل, كوركەم, ۇلگى, شۇيگىن, تۇعىر, ۇلىس ت.س.س. كوپتەگەن سوزدەردى لاتىن الىپبيىنە كوشىرەر كەزدە سول كۇيىندە دىبىستاي­مىز با, جوق الدە ءتىلىمىزدىڭ ورفوەپيالىق اۋەزدىلىگى مەن داۋىستى دىبىستار ۇندەستىگىنە نەگىزدەي وتىرىپ, اماڭگەر, ءولوڭ, وتكول, كوركوم, ۇلگۇ, شۇيگۇن, تۇعۇر, ۇلۇس سيپاتىندا ۇسىنامىز با؟ بۇل ساۋالدىڭ جاۋابى دا قازاق/لاتىن ءالىپبيىنىڭ ستاندارت نۇسقاسىن بەكىتۋدەن بۇرىن, الدىن الا كەڭەسىپ, تۇبەگەيلى تۇيىندەپ الاتىن ماسەلە.

دەمەك, ەلباسىنىڭ قاي تۇرعىدان بولماسىن, اسىعىستىققا جول بەرمەي, رەسمي جۇمىس توبىنىڭ پارلا­مەنت­كە ۇسىنعان قازاق/لاتىن ءالىپبيى جوباسىنىنىڭ قاناتقاقتى نۇسقاسىن كۇللى قوعامنىڭ تالقىسىنا سالىپ وتىر­عانى بەكەر ەمەس. ەندەشە, ەلىمىز­دىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ التىن ارقاۋى – ءتىلىمىزدىڭ تابيعي بولمىسىن ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعان جانە كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن جۇيتكىپ كەلە جاتقان وركەنيەت كوشىنەن ەلىمىزدىڭ قالىپ قويماۋىن كوزدەيتىن تاعدىرشەشتى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا بەلسەندى اتسالىسايىق, اعايىن.

ءادىل احمەتوۆ, رەسەي جانە قازاقستان حالىقارالىق جوعارى مەكتەپ عىلىم اكادەميالارىنىڭ اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور