تاياۋدا استانادا اتالعان باعدارلاماعا وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن جيىن ءوتتى. سوندا پرەزيدەنت ء«بىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلدىق.
قازىر وزىق دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتى تۇر. ول قازاقستاننان جاڭا يننوۆاتسيالىق دامۋدى جانە جەدەل تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان مەن وسى جىلدىڭ باسىندا قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىمدا ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جونىندە جاريالادىم. ونىڭ نەگىزى تسيفرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى», دەگەن ەدى. ناقتى تاپسىرما بار. باعىت-باعدار بەلگىلى. ەندىگى ماسەلە سونى ىسكە اسىرۋ بولسا كەرەك.
جاقىندا وسى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە وراي قىزىلوردا وبلىسىندا كەلەلى ءبىر جيىن ءوتتى. وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جيىندا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن دە ولاردىڭ ەرەكشە ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. «تەحنولوگيا اتاۋلىعا ءتىل بىتىرگەندەر عانا العا وزادى, ال وعان ىلەسە الماعاندار شاڭ جۇتىپ ارتتا قالادى. سول سەبەپتى تسيفرلى جۇيەنىڭ سيقىرىنا جۇگىنۋىمىز قاجەت. ول قالالاردى اقىلدى ەتەدى ءارى اۋىلداردى ونلاين بايلانىسقا شىعارادى. قازاقستان تسيفرلى ەل بولۋدى كوزدەيدى. كوش سوڭىندا قالماس ءۇشىن, سونىمەن قاتار ەكونوميكانى ساندىق ەتۋ ءۇشىن الدىمەن حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. ءتۇسىنىپ ال دەمەي, ءتۇسىندىرۋ كەرەك», دەدى ايماق باسشىسى. جيىن بارىسىندا وسى سىندارلى ماسەلەلەردى كوتەرگەن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان بۇگىنگى اكتيۆتىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەنىنە توقتالدى.
– رەسەيدىڭ جەتەكشى تەحنيكالىق وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان 500-گە تارتا قىزىلوردالىق تۇلەكتەرىمىز قازىر جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا ءبىلىم الۋدا. الداعى ۋاقىتتا ولار ماماندىعىن الىپ كەلگەننەن كەيىن وبلىس ەكونوميكاسىنا ساندىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋدە العى شەپتە بولاتىنىنا سەنىم مول. دەمەك, ءبىزدىڭ تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىندە كادرلارىمىز بار, – دەدى ول.
ەلىمىز 2025 جىلى ساندىق تەحنولوگيا بويىنشا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى انىقتايتىن الەمدىك رەيتينگتە 30-شى ورىننان كورىنۋدى كوزدەيدى. قازىر بۇل كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان 38-ءشى ساتىدا تۇر. بۇل مەجەگە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قول جەتكىزۋگە بولادى. ۇكىمەت 4 نەگىزگى باعىتقا باسىمدىق بەرگەن. ولار ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىن تسيفرلاندىرۋ, ءموبيلدى مەملەكەتتى دامىتۋ, كرەاتيۆتى قوعامدى جەتىلدىرۋ, ەلدىڭ تسيفرلى ترانسفورماتسياسىنا قاجەتتى جاڭا ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ.
ەلباسىنىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋعا نەگىز بولاتىن جولداۋىندا ء«بىز تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى قۇرىلاتىن جاڭا يندۋستريالاردى وركەندەتۋگە ءتيىسپىز. بۇل – ماڭىزدى, كەشەندى مىندەت. ەلدە 3D-پرينتينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بانكينگ, تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ ىسىندە قولدانىلاتىن جانە باسقا دا پەرسپەكتيۆالى سالالاردى دامىتۋ كەرەك», – دەپ ايتىلعان. شىنىندا دا جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن مەملەكەتىمىزدى جان-جاقتى دامىتۋىمىز قاجەت.
جالپى ەلىمىزدە تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ بولاشاعى زور سالا رەتىندە قاراستىرىلعانىنا ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. ويتكەنى جاڭا ءداۋىردىڭ تابالدىرىعىن اتتاسىمەن ءححى عاسىردىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيا ۇستەمدىك قۇراتىن زامان بولاتىنىن جۇرتشىلىق ءبىلدى. سونىڭ ىشىندە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءۇشىن قازاقستاندا دا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ينتەرنەت جەلىسى قولجەتىمدى بولۋ ءۇشىن وبلىس, اۋدان ورتالىقتارىنان بولەك, شالعايداعى اۋىلدارعا دا قولايلى جاعداي جاسالۋدا. مۇنىڭ بارلىعى تسيفرلى تەحنولوگيانى ەندىرۋ ءۇشىن جاسالعان قادامدار دەۋگە بولادى. ەلىمىزدەگى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ دامۋ ۇدەرىستەرىن ودان ءارى قاراي جەتىلدىرۋ ماقساتىندا 4 نەگىزگى باعىتتى قۇرايتىن «تسيفرلى قازاقستان» اتتى باعدارلاما قابىلداندى. باعدارلاما اياسىندا اۋىل-ايماقتى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ, كولىك جانە لوگيستيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەلەكتروندى ساۋدادا تسيفرلى تەحنولوگيانى ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
جيىن بارىسىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەۆگەني كيم ءسوز سويلەپ, ايماقتى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەسىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالىپ, بۇل باعىتتا سالا-سالا بويىنشا اتقارىلاتىن شارالاردى جەتكىزدى. ول 2025 جىلعا قاراي ەلىمىز تسيفرلى تەحنولوگيانى مەڭگەرۋ بويىنشا الەمدە 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ مىندەتى تۇرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سونان سوڭ مىنبەرگە كوتەرىلگەن «Microsoft» كومپانياسىنىڭ مەنەدجەرى دارحان قاشقىنباەۆ جاڭا تەحنولوگيانىڭ ارتىقشىلىقتارىن كەڭىنەن اڭگىمەلەدى.
– «Microsoft» كومپانياسى ەلىمىزدىڭ تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى باستامالارعا قولداۋ كورسەتۋدە. ەلباسى توراعالىعىمەن ۇكىمەتتە وسى ماسەلە قارالعاننان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ال ناقتى قىزىلوردا وبلىسىنا كەلەتىن بولساق, ءتورت باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. ولاردىڭ ىشىندە دەنساۋلىق, ءبىلىم جانە اقىلدى قالا جوبالارى بار. ءبىلىم سالاسىندا, ءبىز وسىندا رەسۋرستىق ورتالىق اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ورتالىق قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلادى. وقىتۋ تەگىن جۇرگىزىلەدى. ءبىلىم باسقارماسى قازىردەن باستاپ وقۋ كەستەسىن ءتۇزىپ, سەمينار-ترەنينگتەر وتكىزۋگە شاقىرۋىنا بولادى. وقىعاندار سەرتيفيكات الادى نەمەسە بازالىق دەڭگەيدە ساۋاتتارىن اشادى. بۇل قاشىقتىقتان وقىتۋ ەمەس, مەكتەپتە نەمەسە وقۋ كابينەتىنىڭ بازاسىندا جۇرگىزىلەدى.
قازىر «Microsoft» كومپانياسى سەرىكتەستەرىمەن بىرلەسىپ «اقىلدى قالا» جوباسى بويىنشا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىن جۇزەگە اسىرا باستادى. الدىمەن مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەر قانشا, ولاردىڭ قانشاسى ماماندىقتارى بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا ساراپتاما جۇرگىزىپ, انىقتاپ الۋىمىز كەرەك. وسىدان كەيىن بارىپ كومپانيا ناقتى شەشىم قابىلدايدى. وسىنداي جۇمىس وبلىستىق بيۋدجەت بويىنشا دا اتقارىلادى. مىسالعا, ەكونوميكالىق ءوسىمدى 9 پايىزعا جەتكىزەتىن بولساق, ول قانداي باعىتتاردا قولعا الىنۋى تيىستىگى زەردەلەنەدى. بۇل دەرەكتەردىڭ بارلىعى ونلاين رەجىمدە ءبىر ورىندا جيناقتالۋى ءتيىس. مۇنىڭ ءبارى جەدەل شەشىم قابىلداۋعا جانە باستى ماسەلەلەرگە جاۋاپ تابۋعا كومەكتەسەدى. جوبانىڭ قانداي ماقساتتا جاسالاتىنىنا كەلسەك, ماسەلەن, قىزىلوردا وبلىسىندا سۋ تاسقىنى ءجيى قايتالانىپ تۇرادى. سۋ دەڭگەيى بويىنشا بارلىق دەرەكتەر ءبىر بازاعا جيناقتالىپ, ءار جىلعىسى سالىستىرمالى تۇردە زەردەلەنىپ, سۋ تاسقىنى بولۋىنىڭ الدىن الۋعا بولادى. سونىمەن بىرگە اقىلدى باعانا دەگەن جوبا بار. ايتالىق, كوشە جارىق بولسا, ول جانبايدى. ال كوشە قاراڭعى بولسا جارىق قوسىلادى. ءسويتىپ ەلەكتردى ۇنەمدەۋگە بولادى. سونىمەن قاتار مۇندا جەدەل جاردەم قىزمەتتەرىن شاقىراتىن تەتىكتەرى بولادى. بۇعان قوسا كوشەدەگى شۋدى, قورشاعان ورتادا اۋاعا بولىنەتىن زياندى قالدىقتاردى ساراپتاپ بەرەتىن قۇرىلعىلار بولادى. مۇنىڭ ءبارى ءبىزدى «اقىلدى قالاعا» جەتكىزەدى, – دەدى د.قاشقىنباەۆ.
قازىرگى تاڭدا الەمدەگى حالىقتىڭ ەلۋ پايىزى عالامتورعا قوسىلعان. سالىستىرمالى تۇردە ايتاتىن بولساق, ەلىمىزدە 18 ملن ادام بولسا, سونىڭ 53 پايىزى قالادا تۇرادى. قازاقستاندىقتاردىڭ قولىندا 25 ميلليونعا جۋىق ۇيالى تەلەفون بار, ولاردىڭ 70 پايىزدان استامى ينتەرنەتپەن قامتىلعان. ماسەلەن, Facebook الەۋمەتتىك جەلىسى ارقىلى 4 ميلليونان اسا پوست جازىلادى, Skype ارقىلى ساعاتىنا 100 مىڭ ادام سويلەسەدى. اكتيۆ وتىرىسىندا ءسوز سويلەگەن وبلىس اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى راۋان كەنجەحان ۇلى وسى سىندى دەرەكتەردى العا تارتىپ, تسيفرلى زاماننىڭ ادام ءومىرىنىڭ جاڭا كەزەڭى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول الەمدەگى بىردە-ءبىر گازەتى نەمەسە تەلەۆيدەنيەسى جوق Facebook-ءتىڭ الەمدەگى باستى مەديا توبى ەكەنى, بىردە-ءبىر دۇكەنى نەمەسە ساۋدا ورنى جوق Alibaba الەمدەگى باستى ساۋدا جۇيەسى ەكەنى تسيفرلى زاماننىڭ ناقتى دالەلى بولا الاتىنى جونىندە قىزىقتى دا بىرەگەي دەرەكتەر كەلتىردى. جيىن سوڭىندا ايماق باسشىسى بارلىق اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىعى كوتەرىلۋىنە قاتىستى ارنايى ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىمەن قوسا شەشۋدى تاپسىردى. ويتكەنى حالىق نەعۇرلىم كومپيۋتەردى جاقسى بىلسە, جاڭا تەحنولوگيالاردى دا تەز مەڭگەرەدى.
«Microsoft» جانە ء«بىلىم مەديا گرۋپپ» كومپانيالارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, «جاساندى ينتەللەكت» قوسىمشالارىن احۋالدىق ورتالىقتا دەنساۋلىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, بيۋدجەت جانە الەۋمەتتىك سالالار بويىنشا بولجامداۋ جانە تاۋەكەلدەردى ەنگىزۋ شەشىمدەرىن دە قاراستىرۋ نەگىزگە الىندى. جاڭا تسيفرلى ەكونوميكا تالاپتارىنا قاجەت بولاتىن ءىت مامانداردى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ ماسەلەسىن جەرگىلىكتى جوعارى جانە ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارى مەن ءبىلىم ۇيىمدارى تياناقتى زەردەلەپ, ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋ قاجەتتىگى دە ايتىلدى.
ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى