پارلامەنت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارناۋلى بەتى
الداعى اپتادا استانادا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرى وتەدى. وسىعان وراي, ورال قالاسىندا جۇزەگە اسقان مىنا ءبىر جاعىمدى ءجايت تۋرالى اڭگىمەلەگەندى ءجون كورىپ وتىرمىن. جالپىسىندا, تەك ءبىر قالا اۋقىمىندا عانا ەمەس, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى اراسىندا ۇلكەن جاڭعىرىق تۋعىزعان بۇل قۋانىشتى وقيعانىڭ ورىندالعانىنا دا التىنشى جىلعا اۋىسىپ بارادى. مەن ول كەزدە ورال قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, سونىمەن قاتار, قالالىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى ەدىم. تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 14 جىل وتسە دە, قالا كوشەلەرىنىڭ كوممۋنيستىك-توتاليتارلىق باعىتتاعى اتاۋلارى مىزعىماي سىرەسىپ تۇرعان بولاتىن.
تۇرعىندار مەن قوعامدىق ۇيىمداردان ونى تاۋەلسىزدىك تالاپتارىنا قاراي وزگەرتۋ, ىڭعايلاۋ جونىندە كوميسسيا اتىنا ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر ۇزدىكسىز ءتۇسىپ جاتتى. ونى اياقسىز قالدىرۋ ەش مۇمكىن ەمەس ەدى. كوميسسيا ءتوراعاسى رەتىندە بۇل جاۋاپتى ءىستىڭ نەگىزگى جوباسىن ءوزىم جاساۋعا تۋرا كەلەتىنىن تەرەڭ ءتۇيسىندىم. ءسويتىپ, ىسكە كىرىستىم. ونى كوشە اتاۋلارىنا تالداۋلار جاساۋدان باستادىم. قالادا حالقىمىزدىڭ تانىمال تۇلعالارى مەن ۇلتى قازاق كەڭەس وداعى باتىرلارىنىڭ ءبىر دە بىرىنە كوشە اتاۋلارى بەرىلمەگەن بولىپ شىقتى.
سونىڭ ءبارىن جۇيەگە تۇسىرگەن كەزدە ەڭ العاشقى كەزەكتە 34 كوشەنىڭ اتاۋىن شۇعىل اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەتىنى بەلگىلى بولدى. سودان سوڭ كوميسسيا مۇشەلەرىمەن كەڭەسە وتىرىپ قۇرمانعازى, مۇحيت, دينا سەكىلدى حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار تالانت يەلەرى ءبىر باعىتتاعى پاراللەل كوشەلەرگە ورنالاسقانى ورىندى دەگەن توقتام جاسادىق. ەرلىكتىڭ قوس قاناتىنداي مانشۇك پەن ءاليا اتىنداعى داڭعىلداردى دا ءبىر-بىرىمەن جارىستىرا قاتار قويۋدى ۇيعاردىق.
سونىمەن بىرگە, قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا تىكەلەي قاتىسى بار, ونىڭ قايعىسى مەن مۇڭىنا ورتاقتاسا بىلگەن ميرزويان, ساۆيچەۆ, يۆانوۆ سەكىلدى تاريحي تۇلعالارعا دا كوشە اتاۋلارى بەرىلگەنى ورىندى دەپ تابىلدى. ورال قالاسىندا XVIII عاسىردىڭ اياعىندا ءومىر سۇرگەن كارەۆ دەگەن كوپەس بولىپتى. سول كەزدەگى ونىڭ ورالدا تۇرعىزعان ەڭسەلى عيماراتتارى ساۋلەت ونەرىنىڭ قايتالانباس ۇلگىسىندەي كورىنەتىن. بۇل ورىنداردا بۇگىندە وبلىستىق فيلارمونيا مەن كىتاپحانا ورنالاسقان. كەلەشەككە قالدىرعان وسىنداي وشپەس ءىزى ءۇشىن كارەۆتىڭ اتىندا دا ورالدا ءبىر كوشەنىڭ بولعانى ادىلەتتى دەپ ەسەپتەدىك.
وسىلايشا ءار كوشە جونىندە ءتۇيىندەمەلەر مەن انىقتامالار جانە قابىرعالىق ماتەريالدار جيناقتالىپ, قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. ءارى كوميسسيا وتىرىسىندا تۇسىنبەستىك تۋعىزعان بارلىق سۇراقتارعا تەرەڭ دە جان-جاقتى جاۋاپتار قايتارىلدى. كوشەلەردىڭ اتاۋىن الماستىرۋ جونىندەگى ءتۇسىنىك جۇمىستارىنا بولات جەكسەنعاليەۆ, جاڭابەك جاقسىعاليەۆ سەكىلدى فيلولوگ عالىمدار تارتىلدى. ءسويتىپ, ورال قالاسىندا 34 كوشەنىڭ اتاۋىن ءبىر مەزگىلدە وزگەرتۋ جونىندەگى ماسەلە ورال قالالىق ءماسليحاتى قارايتىن ماسەلەلەردىڭ قاتارىنا ەنگىزىلدى.
سەسسيا بولاتىن كۇن دە كەلىپ جەتتى. كوڭىلدە الاڭداۋشىلىق تا جوق ەمەس. نە بولار ەكەن دەپ سەسسيا زالىندا ەلەڭدەپ-اق وتىرمىز. قۇرامى بويىنشا العاندا قازاعىنان گورى وزگە ۇلت وكىلدەرى الدەقايدا باسىم قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءبارى دە بۇل شەشىمدى جاقتاپ داۋىس بەردى. ارينە, سول كۇنگى قۋانىشىمىزدا شەك بولعان جوق. تەك سەسسيا ۇستىندە قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتى الەكساندر پوتيچەنكو عانا: «ءسۇندەتقالي ەسقاليەۆ كىم ەدى؟» دەگەن ساۋال قويدى. وعان تولىققاندى جاۋاپ بەرىلدى. ياعني, سۇندەتقالي ەسقاليەۆ 1924 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شىڭعىرلاۋ اۋدانىندا ءدۇنيەگە كەلگەن. 1942 جىلى سوعىسقا اتتانىپ, ون سەگىزىندە وت كەشكەن. 1944 جىلى بەلورۋسسيانىڭ موگيلەۆ وبلىسىنداعى قيان-كەسكى شايقاستاردىڭ بىرىندە الەكساندر ماتروسوۆتىڭ ەرلىگىن قايتالاپ, كۇركىرەپ, اۋزىنان وت پەن وق جاۋدىرىپ تۇرعان پۋلەمەتتى كەۋدەسىمەن كومكەرىپ ەرلىكپەن قازا تاپقانى, سول جىلى وعان وسى ەرلىگى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنىڭ بەرىلگەنى ايتىلدى. مىنە, سۇندەتقالي ەسقاليەۆ كىم ەدى دەگەن دەپۋتات ساۋالىنا وسىنداي جاۋاپ قايتارىلدى. ول بۇعان قاناعاتتاناتىنىن ايتىپ باسقا سۇراق بەرگەن جوق.
ءسوز جوق, حالقىمىزدىڭ رۋحىن بيىكتەتۋگە اسەرى مول مۇنداي ءوزگەرىستەر تەك تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىرعانى بەلگىلى. وسى ۇلىق مەرەكەمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا رەسپۋبليكانىڭ باتىستاعى قاقپاسى – ورال قالاسىندا ءبىر كۇندە اتاۋى وزگەرگەن 34 كوشە جونىندەگى وسى ءبىر تولعانىسىمدى باس باسىلىم وقىرماندارىنىڭ نازارىنا بەرگەندى ءجون كوردىم.
ەربولات مۇقاەۆ, سەنات دەپۋتاتى.