مىندەت – ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ

بىرىنشىدەن, بۇل ماسەلە بويىن­شا ساياسي شەشىم بۇرىننان قابىل­دان­عان. ءبىزدىڭ «قازاقستان-2050» سترا­تە­گيا­مىزدا قازاق ءتىلىنىڭ لاتىنشاعا ءوتۋ مەر­زى­مى 2025 جىل دەپ ناقتى جازىلدى. ەندى ءبىز­دىڭ الدىمىزدا تەك ونى قالاي ءتيىمدى تۇردە ىسكە اسىرامىز دەگەن مىندەت تۇر.

ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ بۇل ءىسىمىز مۇلدە تىڭعا تۇرەن سالىپ تۇرعان جوق. وتكەن عا­سىردىڭ 90-شى جىلدارىنان بەرى لين­گۆيست عالىمدار مەن ماماندار وسى ما­سەلەنى كوتەرىپ كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە تۇر­كى­تىلدەس ەلدەردىڭ باي تاجىريبەسى بار, ولار ءبىزدىڭ قاتەلىكتەرگە ۇرىنباۋىمىزعا كو­مەك بەرەدى.

ۇشىنشىدەن, قازاقتىڭ جازبا تا­ري­حىنىڭ دامۋىندا بىرنەشە جازۋ­دىڭ قول­دا­نىل­عانىن ۇمىتپايىق, سو­نىڭ ىشىن­دە لا­تىن ءالىپبيى دە بولعان. سون­دىق­تان بۇل ما­سەلە حالىق پەن مەملەكەتتىڭ مۇد­دە­سى تۇر­عىسىنان قارالىپ, ساياسيلاندىرىل­ما­ۋى كەرەك.

ەلدىڭ پرەزيدەنتى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ايا­عىنا دەيىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن الىپ­بيىنە كوشۋىنىڭ بىرتەكتى ستاندارتىن قابىلداۋ تۋرالى مىندەت قويدى. قا­زاق­ستان حالقى بۇل مىندەتتى ابىرويمەن ات­قارىپ شىعاتىنىنا مەن سەنىمدىمىن. قا­زىردىڭ وزىندە بىرتەكتى ستاندارت دايىن بولىپ وتىر, ەندى تەك ونى تالداپ جا­نە قاجەتىنشە جەتىلدىرۋ كەرەك. ونى ازىر­لەۋ­شىلەر بۇگىن بىزگە, ياعني اسسامبلەيا مۇ­شە­لەرىنە دە تانىستىردى.

وسىنداي ماڭىزدى ما­سە­لەنىڭ بۇكىلحالىقتىق تال­قىلاۋعا ءتۇسۋىنىڭ ءوزى دۇ­رىس شەشىم دەپ سانايمىن. مۇ­نىڭ ءوزى تەگىن ەمەس, ويت­كە­نى ءتىل – حالىقتىڭ جانى. ءبىز­دىڭ بەلگىلى جازۋشىمىز گەرولد بەلگەر قازاق ءتىلى­نىڭ عاجاپتىعىنا تاڭ قا­لامىن دەپ جازدى. ءوزىنىڭ ءبىر سۇحباتىندا ول مىناداي قى­زىق فاكتىنى ايتادى: قازاق ءتىلىنىڭ عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا 1937 جىل­دان بەرى 2 ملن 400 مىڭ قازاق سوزدەرى جي­نالىپتى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتاتىن بول­ساق, اعىلشىن ءتىلىنىڭ سوزدىگى 240 مىڭ سوزدەن عانا تۇرادى ەكەن. ماياكوۆسكي 15 مىڭ سوزبەن عانا قاناعاتتانعان, شەكسپير دە وسىنشا ءسوزدى قولدانعان. ال «اباي جولى» ەپوپەياسىندا مۇحتار اۋەزوۆ 16 983 ءسوزدى قولدانىپتى. وسىنىڭ ءوزى قازاق ءتىلىنىڭ كوپ ادام بىلە بەرمەيتىن بايلىعى مەن قۋاتتىلىعى.

ءالىپبيدى رەفورمالاۋدىڭ وزەگىندە پراگ­ماتيزم جاتىر. بۇل قادام ءتىلدى جاڭ­عى­ر­تۋعا سەرپىن بەرىپ, ونى زامان تالابىنا ساي كوتەرەدى. زاماناۋي عىلىمي جانە ىس­كەرلىك كەڭىستىككە ينتەگراتسيالانۋدى جەڭ­ىلدەتەدى.

سونىمەن قاتار ءبىز بۇل مىندەتتى جە­ڭىل ەكەن دەپ ويلاماۋىمىز كەرەك. قا­زاق ءتىلى دىبىستار گارمونياسىنىڭ ءتىلى, ال بۇل ۇيلەسىمدىلىك عاسىرلار بويى قا­لىپ­تاس­قان. بۇل حالىقتىڭ رۋحاني مۇ­را­سى. كەز كەلگەن ءتىرى اعزا سياقتى ول دا داميدى جانە ءوزىنىڭ ءومىرىن سۇرەدى. سون­دىق­تان ونىڭ ومىرىنە وكتەمدىكپەن قول سۇ­عىپ, زور­لىق جاساۋعا بولمايدى. مۇنى ءالىپ­بي­دىڭ نۇسقاسىن ازىرلەۋشىلەر قاتتى ەس­كەر­گەنى ءجون.

حاليل ماسلوۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى