ەلورداداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا تۇركى اكادەمياسى حالىقارالىق ۇيىمى ۇيىمداستىرعان «كەنتايدان ۇلىتاۋعا دەيىن: تاريحي سانانىڭ جاڭعىرۋى» اتتى ءىىى حالىقارالىق ەكسپەديتسياسىن قورىتىندىلاۋ بارىسىندا موڭعوليادا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى تانىستىرىلدى.
جيىنعا ەلىمىزگە بەلگىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرى, عالىمدار مەن تۇركىتانۋشىلار, پارلامەنت ماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, موڭعوليادان, قىرعىزستاننان, وزبەكستان, تۇركيادان كەلگەن تىلشىلەر مەن تاريحشىلار قاتىستى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا موڭعولياداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەر زەرتتەلىپ جاتقانىن, 2017 جىلى 15 تامىزدا موڭعوليادان باستالىپ, ۇلىتاۋدا قورىتىندىلانعان ءىىى حالىقارالىق ەكسپەديتسيانىڭ جۇمىسى التىن وردانىڭ 750 جىلدىعى قارساڭىندا ءساتتى اياقتالعانىن ايتىپ, موڭعولياداعى شيۆەەت ۋلان عۇرىپتىق كەشەنىندە جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىمەن ءبولىستى.
«قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن شيۆەەت ۋلان, وتۇكەن ايماعىنداعى ارحەولوگيالىق جۇمىستار جالعاسىن تاپتى. ول جەردى ءبىز قورشاپ, مۇرالاردى قورعاۋعا الدىق. ەكىنشى جىلدىڭ ارحەولوگيالىق جۇمىستارى وتە ناتيجەلى بولدى. ءبىز بۇل جەردە بىرنەشە اۋقىمدى عىلىمي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. ەڭ باستى جاڭالىعىمىز - بۇل عۇرىپتىق كەشەننىڭ ەلتەرىس قاعانعا ارنالعاندىعى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىندە ايقىندالىپ وتىر. سول كەزەڭگە تيەسىلى ۇلكەن عۇرىپتىق كەشەن ەكەندىگى قازىرگى تاڭدا ناقتىلاندى», - دەدى دارحان قىدىرالى.
جيىن بارىسىندا اتالعان ۇيىمنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ءناپىل بازىلحان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى موڭعولياداعى عىلىم اكادەمياسىمەن بىرگە «شيۆەەت ۋلان-2016», «شيۆەەت ۋلان-2017» تاقىرىبىندا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزىلگەنىن, قازا جۇمىستارى بيىل اياقتالعانىن ايتتى.
«2016 جىلدىڭ زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە عۇرىپتىق كەشەننىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى, 2017 جىلى ۇشتەن ەكى بولىگى قازىلدى. ول موڭعوليانىڭ سولتۇستىك تاراپىندا ورنالاسقان. بۇل كەشەندە 30-دان استام ارىستان, قوي, قوشقار بەينەلى تاس مۇسىندەر بار. تاڭبا تاستار دا تابىلدى. كەشەننىڭ سولتۇستىك تاراپىندا قورعان سانالىپ جۇرگەن قۇرىلىس بار ەدى. ول قورعان ەمەس, استى ءتورت بۇرىش تەكشە تورى بار, سەگىز قىرلى كيىز ءۇي ىسپەتتەس, ياعني دەشتى-قىپشاق دالاسىنا كەڭ تارالعان قۇرىلىس بولعاندىعى انىقتالدى. سونىمەن قاتار, جاڭا تاس ءمۇسىن تابىلدى. دەمەك, تاس مۇسىندەردىڭ سانى 12-گە جەتتى دەگەن ءسوز. قابىرعاسى تاس قالاندىلارىمەن جاسالعان. ياعني, جالپى كوشپەلىلەردە تاس قالاندى قۇرىلىستار كوپ كەزدەسەدى. ونىڭ ءبىرى رەتىندە كۇنى كەشە عانا حالىقارالىق ەكسپەديتسيالىق توپ بارىپ كەلگەن دومباۋىل كەشەنىن اتاپ وتۋىمىزگە بولادى», - دەدى ءناپىل بازىلحان.
جاپون عالىمدارىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا ول 692-670 جىلدارعا كەلەدى. دەمەك, بۇل ءداۋىر ەلتەرىس قاعاننىڭ بيلىك ەتكەن داۋىرىنە تۇسپا-تۇس كەلەدى. «ەلتەرىس قاعان بۇكىل كوشپەلى جۇرتتى ەلدەستىرگەن جالعىز قاعان اتانعان. سوندىقتان دا, سول تاڭبا تاستار ەلتەرىس قاعانعا بايلانىستى دەگەن بولجام شىندىققا جاقىن كەلەدى. كەشەن تەڭىز دەڭگەيىنەن 1370 مەتر بيىكتىكتە, ءۇش وزەننىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان. اينالاسى تاۋمەن قورشالعان. وندا جەل قاتتى سوعاتىندىقتان, بۇلت تۇرمايدى. سەگىز قۇرىلىستىڭ ءۇش قىرى انىقتالدى. ەندى قالعان قىرلارى كەلەسى جىلعى قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تولىعىمەن انىقتالادى. عالىمداردى دا, جۇرتشىلىقتى دا ونىڭ ورتاسىندا نە بار دەگەن سۇراق قىزىقتىرادى. ءدال ورتاسىن قازعان كەزدە كۇل, جەبە تابىلعان. قۇرىلىستىڭ ەكى قاقپاسى, ون ەكى مۇناراسى بولعان», - دەدى ءناپىل بازىلحان.